Franca po u ofron gjithnjë e më shumë shteteve evropiane mbrojtje bërthamore – edhe Gjermanisë. Por vendimi përfundimtar për përdorimin e armëve bërthamore mbetet vetëm në Paris. Çfarë do të thotë kjo nëse në vitin 2027 qeveris partia e Marine Le Pen?
Nga Matthias Gebauer, Paul-Anton Krüger dhe Leo Klimm, Paris dhe Berlin
Tani edhe Norvegjia është pjesë e saj. Si shteti i nëntë evropian, vendi skandinav kërkon që nga kjo javë mbrojtje nën ombrellën bërthamore të Francës. Mes tyre janë edhe Polonia dhe Lituania, vende që kufizohen drejtpërdrejt me fqinjin kërcënues, Rusinë.
Edhe Gjermania është pjesë e kësaj: megjithëse qeveria federale vazhdon të mbështetet para së gjithash te mbrojtja bërthamore nga SHBA-ja, ajo e sheh ofertën e Francës si një mundësi të mirëpritur për të forcuar frenimin ndaj Rusisë, pavarësisht nga presidenti amerikan Donald Trump. Kancelari federal Friedrich Merz dhe presidenti francez Emmanuel Macron kanë ngritur që në mars një “grup drejtues bërthamor”, i cili po shqyrton hollësitë e bashkëpunimit.
Sipas informacioneve të SPIEGEL-it, këshilltari i sigurisë i kancelarit federal Friedrich Merz, Günter Sautter, udhëtoi të mërkurën në Paris për një raund të parë bisedimesh; edhe shtete të tjera evropiane morën pjesë në konsultimet në Paris. Takimi i radhës gjermano-francez, sipas këtyre informacioneve, është planifikuar të mbahet në Gjermani para pushimit veror.
Kënaqësi e vonuar për Macronin
“Kush dëshiron të jetë i lirë, duhet të frikësohet”, thotë vazhdimisht Macron. Kreu i shtetit sheh në gjendjen e ndryshuar rrënjësisht të sigurisë së kontinentit një mundësi për Francën: në kohë kur Rusia në Ukrainë ka kaluar në sulm ndaj Evropës dhe SHBA-ja nën Trumpin është bërë faktor pasigurie gjeopolitike, ai u ofron fqinjëve mbrojtjen e “force de frappe”. Macron po futet në boshllëkun e sigurisë që lë Trumpi. Evropianët po e pranojnë gradualisht me mirënjohje ofertën e tij.
Një sulm ndaj Gjermanisë ose partnerëve të tjerë evropianë në të ardhmen mund të shkaktojë një përgjigje bërthamore nga fuqia e re mbrojtëse, Franca.
Kjo është një kënaqësi e vonuar për njeriun që duhet të largohet nga posti në më pak se një vit, por që që nga marrja e detyrës në vitin 2017 ka reklamuar “autonominë strategjike” të Evropës. Për një kohë të gjatë, thirrja e tij për më shumë pavarësi nga SHBA-ja u injorua, sidomos në Gjermani, ku ish-kancelarja Angela Merkel i refuzoi sinjalet e para bërthamore të Macronit – me sa duket nga frika se do ta zemëronte Uashingtonin.
“Frenim i orientuar përpara” e quan Macron konceptin që e prezantoi në pranverë në sfondin e një nëndetëseje të aftë për armë bërthamore në portin ushtarak të Île Longue në Bretanjë. Atje ai njoftoi një rritje të arsenalit bërthamor francez dhe foli madje për një epokë të re të armëve bërthamore.
Gjërat po vihen në lëvizje. Megjithatë: se ku çon saktësisht kjo lëvizje dhe si do të ofrohet konkretisht mbrojtja franceze – kjo mbetet e paqartë.
Në fakt, vendet evropiane që pranojnë ofertën e Macronit janë vetëm në fillim të negociatave me Parisin. Qeveria e tij tani duhet “të diskutojë më në hollësi se si armët bërthamore të Francës mund ta forcojnë sigurinë evropiane”, tha kryeministri i Norvegjisë, Jonas Gahr Støre, gjatë vizitës së tij këtë javë.
Çfarë ndodh nëse në vitin 2027 qeverisin radikalët e djathtë?
Nga ana tjetër, Franca dëshiron shprehimisht që gjërat të mbeten të paqarta. “Doktrina bërthamore franceze mban qëllimisht një shumëkuptimësi”, shpjegon Ministria e Mbrojtjes në Paris. “Ambiguitet strategjik” quhet kjo në zhargonin ushtarak: agresorët e mundshëm mbahen me qëllim në paqartësi për kushtet e një sulmi bërthamor dhe për modalitetet praktike.
Edhe politika e brendshme franceze ngre pyetje: A mund të mbështeten Gjermania, Norvegjia dhe vendet e tjera te kjo ombrellë mbrojtëse edhe nëse në vitin 2027 Rassemblement National (RN) i ekstremit të djathtë fiton zgjedhjet presidenciale dhe papritur gjendet me gishtin te butoni bërthamor?
Arsenali bërthamor i Francës, para rritjes së planifikuar, përbëhet nga 290 koka shpërthyese të gatshme për përdorim, sipas vlerësimeve të ekspertëve të “Bulletin of the Atomic Scientists”. Kjo duket e kufizuar, krahasuar me rreth 3700 bombat e SHBA-së ose 4400 armët që zotëron Rusia.
Armët bërthamore franceze përfshijnë, së pari, raketa me rreze të gjatë veprimi të mbështetura në nëndetëse: katër nëndetëse bërthamore janë të pajisura secila me nga 16 raketa të tipit M51, të cilat kanë rreze veprimi mbi 10 mijë kilometra. Ato mund të ngarkohen secila deri me gjashtë koka shpërthyese. Sipas Macronit, secila nga nëndetëset bërthamore ka një fuqi shkatërruese aq të madhe sa shuma e të gjitha bombave të hedhura mbi Evropë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Domethënë: kjo duhet të mjaftojë për t’i frenuar armiqtë.
Baza pranë Gjermanisë
Së dyti, Franca zotëron raketa lundruese të lëshuara nga ajri, të cilat shkrepën nga avionët luftarakë Rafale. Avionët janë të shpërndarë në tri vendndodhje në vend, përfshirë Saint-Dizier në lindje të Francës; së shpejti do të shtohet edhe Luxeuil, një bazë tjetër edhe më pranë kufirit me Gjermaninë. Përveç kësaj, Rafale janë të stacionuar në aeroplanmbajtësen “Charles de Gaulle”; me këtë, sulme bërthamore janë të mundshme kudo në botë. Anija pritet të zëvendësohet në fund të viteve 2030 me një aeroplanmbajtëse të re. Macron së fundmi ka porositur gjithashtu nëndetëse të reja bërthamore.
Në kuadër të “frenimit të orientuar përpara”, “elemente të forcave strategjike” mund të përdoren në Evropë, sipas formulimit të koduar të presidentit. Në kryeqytetet evropiane, të paktën publikisht, ka paqartësi se në çfarë konsiston saktësisht mbrojtja e ofruar. Dialogu i dakorduar me Francën, i zhvilluar nën nivel të lartë sekretimi, pritet të japë sqarime.
Nga qarqet qeveritare në Paris rrjedh informacion se çfarë nuk përfshin oferta: Franca nuk planifikon stacionim të përhershëm të armëve bërthamore, siç e njeh Gjermania prej dekadash nga forcat amerikane. Nuk mendohet as për një të ashtuquajtur pjesëmarrje bërthamore, siç është rënë dakord në NATO. Në këtë model, për shembull, avionët luftarakë të forcave ajrore gjermane i çojnë bombat taktike bërthamore amerikane në objektiv; urdhri për përdorimin bërthamor mbetet ekskluzivisht te presidenti amerikan.
Më shumë në konsideratë vjen përdorimi i përkohshëm i hapësirës ajrore, bazave dhe furnizimit me karburant në ajër për avionët francezë, thuhet në Paris. E mundshme është edhe zhvendosja e përkohshme e avionëve luftarakë. Në pranverë, Franca dërgoi në Poloni avionë Rafale të aftë për armë bërthamore – një sinjal për sundimtarin rus Vladimir Putin, pasi dronë rusë kishin hyrë në hapësirën ajrore mbi Poloni.
Bundeswehr-i merr pjesë në stërvitje bërthamore
Grupi drejtues gjermano-francez, që Macron dhe Merz ngritën në pranverë, planifikon manovra të përbashkëta për përgatitjen ndaj rastit më të rëndë. Sipas kësaj, Bundeswehr-i mund të marrë pjesë në pjesën konvencionale të stërvitjeve bërthamore franceze dhe merr qasje në vendndodhjet bërthamore të Francës. Një pjesëmarrje e parë gjermane në një nga të ashtuquajturat stërvitje “Poker”, sipas informacioneve të SPIEGEL-it, është planifikuar ende për këtë vit, ndoshta në shtator. Fillimisht po diskutohet një rol vëzhguesi. Më vonë, Bundeswehr-i mund të ofrojë mbështetje, por vetëm të tillë që nuk lidhet drejtpërdrejt me armët bërthamore, pra për shembull shoqërim mbrojtës me avionë luftarakë ose furnizim me karburant në ajër.
Kjo është mjaft modeste. Qeveria gjermane e koalicionit CDU/CSU-SPD e sheh ombrellën franceze gjithsesi vetëm si plotësim të frenimit të zakonshëm amerikan në kuadër të pjesëmarrjes bërthamore të NATO-s. Këtu Gjermania ka faktikisht më shumë bashkëvendosje sesa ajo që Macron po ofron tani. Nga njëra anë, skenarët e përdorimit diskutohen në Grupin e Planifikimit Bërthamor të NATO-s; nga ana tjetër, qeveria federale vendos në rast serioz për përdorimin e avionëve luftarakë gjermanë që shërbejnë si sisteme bartëse për armët amerikane.
Sepse parimet e doktrinës bërthamore franceze mbeten të paprekura: presidenti i shtetit ruan kontrollin e vetëm mbi butonin bërthamor. Edhe në të ardhmen, askush përveç tij nuk vendos për bombën. “Nuk do të ketë asnjë ndarje të vendimit përfundimtar, as sa i përket planifikimit, as përdorimit”, thotë Macron. Për më tepër, edhe në vlerësimin nëse në një situatë kërcënimi evropian janë të rrezikuara edhe “interesat vitale” të vendit të tij, kreu i shtetit nuk dëshiron që aleatët t’i ndërhyjnë. Por “interesat vitale” të Francës, sipas doktrinës, janë kriteri vendimtar. Franca vazhdon të mos dëshirojë t’i përfshijë armët e saj bërthamore në planifikimin e integruar bërthamor të aleancës mbrojtëse të NATO-s.
Gjithçka varet nga gjykimi i presidentit
Pra, vendet partnere evropiane varen nga gjykimi i presidentit në Paris. Një “armë bërthamore evropiane”, siç e imagjinojnë disa politikanë të lartë të partive gjermane të Unionit, nuk mund të bëhet me Francën: vendi nuk do të shtrijë një ombrellë mbrojtëse gjithëpërfshirëse mbi Evropën – por, në rastin më të mirë, do ta vendosë më përpara se deri tani atë ekzistuese. “Interesat vitale” tashmë kanë sot një dimension evropian. E reja, prandaj, është më shumë se Gjermania dhe vendet e tjera kanë një interes të shtuar për frenimin efektiv përmes “force de frappe”.
Shumë pyetje mbeten. Për shembull ato financiare: Franca, shumë e borxhuar, duhet të kursejë; ajo tashmë mund të përballojë më pak armë të reja sesa ishte parashikuar fillimisht. Ombrella bërthamore tashmë gëlltit 13 për qind të buxhetit të mbrojtjes. Megjithatë, qeveria e Macronit këmbëngul se armatosjen e planifikuar bërthamore do ta financojë vetëm Franca. Por pritet mbështetje nga fqinjët evropianë në armatosjen konvencionale. Kjo nuk tingëllon shumë ndryshe nga ajo që kërkon RN-ja e ekstremit të djathtë.
Partia e Marine Le Pen mban qëndrime të ndryshueshme për mbrojtjen bërthamore të Evropës. Së fundmi ajo u shpreh se mbrojtja e interesave franceze nuk përfundon në kufirin e vet. Por njëkohësisht RN-ja distancohet nga partnerët evropianë: Franca, nëse partia e saj fiton zgjedhjet e vitit 2027, do të largohet nga komanda e integruar e NATO-s, njoftoi së fundmi Le Pen.
Te kush mund të mbështetesh më shumë në botën e re dhe të rrezikshme? Te SHBA-ja? Apo te Franca? Që përgjigjja është “Franca”, kjo nuk është e sigurt./TetovaNews
