Wikipedia po fillon të ndiejë efektet e ndryshimit të nxitur nga inteligjenca artificiale në mënyrën se si njerëzit gjejnë informacion, ndërsa shikimet e faqeve ranë me 8% gjatë vitit të fundit, tha për Axios drejtoresha e re ekzekutive e Wikimedia Foundation, Bernadette Meehan.
Pse ka rëndësi: Wikipedia është një burim thelbësor informacioni për modelet e inteligjencës artificiale, por po këto modele u mundësojnë gjithnjë e më shumë njerëzve të marrin informacion të nxjerrë nga Wikipedia pa e vizituar fare faqen — duke rrezikuar potencialisht ekosistemin që e mban në funksion enciklopedinë online.
Çfarë po ndodh: Shikimet e faqeve të Wikipedia-s ranë me 8% në vitin 2025 dhe, megjithëse kjo rënie nuk ishte e papritur, “kjo nuk do të thotë se po e shohim situatën me sy idealist dhe se nuk jemi të shqetësuar për të”, tha Meehan.
Ndiqni paratë: Problemi është se, edhe pse sistemet e IA-së gjeneruese mbështeten në masë të madhe në rezervën e gjerë të informacionit të krijuar nga njerëzit në Wikipedia, disa kompani nuk pranojnë të paguajnë për të, tha ajo.
Wikimedia ka një program që u kërkon përdoruesve komercialë në shkallë të gjerë të paguajnë për qasje të besueshme dhe me volum të lartë në të dhënat e saj. Ndër klientët e ndërmarrjeve të bërë publikë, pagesat e të cilëve përbëjnë 10% të shpenzimeve operative të organizatës, janë Amazon, Google, Microsoft, Meta, Perplexity dhe të tjerë.
OpenAI dhe Anthropic, dy prej kompanive më të mëdha që zhvillojnë modele të IA-së gjeneruese, nuk figurojnë mes klientëve të ndërmarrjeve të Wikimedia-s të bërë publikë. Meehan vuri në dukje se Wikimedia ka edhe marrëveshje të tjera që nuk janë bërë publike dhe nuk pranoi të identifikonte kompanitë përkatëse.
OpenAI dhe Anthropic nuk pranuan të komentojnë.
Çfarë thonë: Meehan, ish-ambasadore e SHBA-së në Kili, e cila mori drejtimin e Wikimedia-s në janar, tha se reagimi i kompanive të mëdha teknologjike ka qenë i përzier.
Disa e kanë përqafuar idenë se kompanitë që përfitojnë nga Wikipedia duhet të ndihmojnë në mbështetjen e saj. Të tjera, tha ajo, e kanë pranuar atë që Wikimedia e konsideron përdorim të tepruar të të dhënave të saj, por kanë refuzuar të paguajnë për qasjen për ndërmarrjet.
“Nuk po kërkojmë lëmoshë”, tha Meehan.
Mes rreshtave: Këtu ekziston një tension ekonomik i pazakontë: Wikipedia e vë përmbajtjen e saj në dispozicion falas dhe nuk ka ndër mend ta ndryshojë këtë, çka i lë asaj mundësi të kufizuara për të ushtruar ndikim ndaj kompanive të IA-së që nuk duan të paguajnë.
Pamja e përgjithshme: Trafiku ka rëndësi për Wikimedia-n për arsye që shkojnë shumë përtej prestigjit të të qenit një prej destinacioneve më të vizituara në internet.
Rreth 80% e buxhetit operativ të Wikimedia-s vjen nga donacione të vogla, shumë prej të cilave nxiten nga banderolat që u shfaqen vizitorëve të faqes.
Lexuesit përbëjnë gjithashtu bazën nga e cila dalin redaktorët e ardhshëm të Wikipedia-s. “Nëse vijnë më pak lexues, kjo do të thotë se më pak prej tyre shndërrohen në redaktorë”, tha Meehan.
Ironia: Mund të argumentohet se Wikipedia nuk ka qenë kurrë më e vlefshme për ekosistemin më të gjerë të informacionit.
“Ne jemi shtylla kurrizore”, tha Meehan kur u pyet për rëndësinë e Wikipedia-s për motorët e njohurive të bazuar në IA.
Ndërkohë: Meehan bën një dallim midis IA-së që përdor Wikipedia-n dhe IA-së që krijon Wikipedia-n.
IA-ja mbetet një çështje e debatueshme mes komuniteteve vullnetare të Wikipedia-s, të cilat vendosin rregullat e tyre, por ajo tashmë po përdoret për detyra të tilla si përkthimi, gjetja e lidhjeve të prishura dhe ndihma ndaj redaktorëve të rinj për të identifikuar probleme në kontributet e tyre.
Megjithatë, Meehan sheh një kufi të qartë: IA-ja duhet t’i ndihmojë redaktorët njerëzorë të Wikipedia-s, jo t’i zëvendësojë ata.
“Nuk mendoj se do ta shihni ndonjëherë IA-në duke shkruar ose gjeneruar artikuj të Wikipedia-s”, tha ajo.
E pyetur nëse artikujt e Wikipedia-s pas pesë vjetësh do të vazhdojnë të shkruhen nga njerëzit për njerëzit, Meehan u përgjigj: “Po.”
Në një këndvështrim më të gjerë: Meehan vuri gjithashtu në dukje se kush dhe çfarë rrezikon të mbetet jashtë nëse IA-ja e zhvilluar në mënyrë komerciale bëhet porta kryesore e hyrjes drejt njohurive.
Wikipedia ekziston në rreth 300 gjuhë, përfshirë shumë gjuhë që nuk ka gjasa të përfaqësojnë tregje komercialisht tërheqëse për kompanitë e IA-së.
Ajo ngre gjithashtu mundësinë e krijimit të një ndarjeje në qasjen ndaj njohurive, ku qasja më e mirë në informacion do të kërkojë gjithnjë e më shumë pagesën e një abonimi për një shërbim të IA-së.
Përfundimi: Wikipedia e kaloi fazën e parë të bumit të IA-së gjeneruese duke u bërë e domosdoshme për inteligjencën artificiale. Sfida e saj e radhës është të sigurojë që IA-ja të mos dobësojë ekosistemin njerëzor dhe financiar që e bëri Wikipedia-n të domosdoshme që në fillim./Axios
