Çfarë na ndihmon të jetojmë më gjatë: “Kush dëshiron të arrijë një moshë shumë të thyer, nuk duhet të shpërngulet në qytet”

A ndihmojnë vërtet të gjitha suplementet ushqimore? Dhe a sjell ndonjë përfitim agjërimi me ndërprerje? Mjeku geriatër Michael Denkinger shpreh dyshime për metodat popullore që promovojnë përkrahësit e jetëgjatësisë. Ai përmend tri masa që japin vërtet rezultate.

Zoti Denkinger, në komunitetin që merret me jetëgjatësinë (Longevity), plakja shpesh trajtohet si një sëmundje që duhet mposhtur. Si e vlerësoni ju, si geriatër, këtë këndvështrim?

Plakja nuk është sëmundje. Ajo është një proces që i prek të gjithë njerëzit; nuk ekziston ndonjë sëmundje që e prek absolutisht çdo njeri. Nëse do ta pranonim këtë përkufizim, atëherë çdo njeri do të konsiderohej i sëmurë që nga momenti i lindjes – dhe kjo do të ishte vërtet një mënyrë e sëmurë të menduari. Plakja është një proces biologjik të cilit i nënshtrohemi të gjithë dhe që zhvillohet pjesërisht në mënyra të ndryshme. Te miu nishan pa qime, procesi i plakjes zhvillohet ndryshe nga ai i një kërmilli të detit të thellë apo i njeriut. Ekzistojnë raste të veçanta kur njerëzit plaken jashtëzakonisht shpejt për shkak të sëmundjeve të caktuara. Por, në fund, mund të themi se nuk është vetë plakja ajo që përbën sëmundje, por sëmundjet që shfaqen me kalimin e moshës.

Kushdo që dëshiron të fillojë të merret me jetëgjatësinë, që në kërkimet e para ndeshet me një mori rekomandimesh për suplemente ushqimore dhe barna të ndryshme. A kanë vërtet ndonjë efekt këto preparate, apo është e gjitha thjesht marketing?

Sipas mendimit tim, aktualisht nuk ekziston asnjë substancë e vetme për të cilën studimet e besueshme të kenë dëshmuar se zgjat jetën e njeriut. Jam i bindur se ajo që po përjetojmë tani është thjesht një valë e jashtëzakonshme entuziazmi të tepruar. Studimet të cilave u referohen shpesh mbështeten zakonisht në eksperimente me minj ose miza frutash. Ende nuk është përcaktuar nëse dhe në çfarë mase këto rezultate mund të zbatohen te njerëzit. Barnat që supozohet se zgjasin jetën janë zhvilluar fillimisht për trajtimin e sëmundjeve të caktuara dhe tani po përdoren për qëllime të tjera nga ato për të cilat janë krijuar. Historia e mjekësisë ka treguar shumë herë se barna të reja, prej të cilave priteshin efekte të caktuara, në fund kanë shkaktuar pikërisht efektin e kundërt.

A është entuziazmi që po shohim aktualisht për jetëgjatësinë thjesht një prirje kalimtare, apo ndodhemi vetëm në fillimin e një zhvillimi afatgjatë?

Besoj se ky zhvillim do të vazhdojë shumë më gjatë. Dëshira për të jetuar sa më gjatë ekziston dhe nuk mund të mohohet. Thuhet gjithmonë: Të gjithë duan të plaken, por askush nuk dëshiron të jetë i moshuar. Në njëfarë mënyre, kjo është e vërtetë. Vetëm kur njeriu arrin moshën e thyer, e kupton se shumë gjëra papritur bëhen më të vështira dhe se ndoshta jo gjithçka është aq e bukur sa të dëshirojë të jetojë edhe 40 vjet të tjera në atë gjendje. Megjithatë, si geriatër, unë kam edhe njëanshmërinë time profesionale. Pacientët zakonisht vijnë tek ne vetëm pasi janë sëmurë. Ata që plaken duke ruajtur shëndet të mirë, të ashtuquajturit Healthy Ager, unë pothuajse nuk i shoh fare.

Kush janë këta njerëz që plaken duke ruajtur shëndetin?

Janë ata që tashmë bëjnë shumë për shëndetin e tyre, por që kanë pasur edhe fat. Studimet suedeze me binjakë kanë treguar se mënyra se si plakemi përcaktohet në masën 50 për qind nga mënyra e jetesës dhe 50 për qind nga gjenet. Pra, mbi njërën gjysmë mund të ndikojmë, për shembull përmes zgjedhjes së mjedisit ku jetojmë dhe aktiviteteve që zhvillojmë. Pjesa tjetër është e përcaktuar. Por edhe këtu ia vlen të jemi më të vëmendshëm: Nëse e dimë se kemi predispozita të caktuara gjenetike, për shembull nëse disa sëmundje janë shfaqur veçanërisht shpesh në familjen tonë, duhet të kujdesemi më shumë për shëndetin dhe t’u nënshtrohemi rregullisht kontrolleve parandaluese.

Promovuesit e jetëgjatësisë, si miliarderi i teknologjisë Bryan Johnson, kalojnë një pjesë të madhe të kohës duke iu nënshtruar analizave dhe monitorimeve të ndërlikuara të organizmit. Jo të gjithë mund t’i përballojnë këto shpenzime. A do të bëhet jetëgjatësia çështje parash?

Unë më shumë pyes veten nëse një jetë e tillë ia vlen të jetohet. Në fund të fundit, nuk bëhet fjalë vetëm për ta zgjatur sa më shumë jetëgjatësinë, por edhe për cilësinë e jetës. Aktualisht, jetëgjatësia është padyshim ende një temë që diskutohet kryesisht në qarqet elitare. Megjithatë, fakti që Bryan Johnson, pavarësisht trajtimeve të tij intensive, vuan nga një sëmundje autoimune, tregon se as mundësitë e mëdha financiare nuk përbëjnë garanci për shëndet dhe jetë të gjatë.

Dihet se ndikimet mjedisore në qytete nuk janë ideale për organizmin. A mund të pajtohet jeta në qytet me synimin për jetëgjatësi?

Kush dëshiron të arrijë një moshë shumë të thyer, duke pasur parasysh ekspozimin ndaj ndotësve mjedisorë, si grimcat e imëta të pluhurit në ajër, më mirë të mos shpërngulet në qytet. Natyrisht, ka edhe banorë qytetesh që jetojnë gjatë. Por ndikimi i mjedisit shpesh nënvlerësohet në diskutimet për jetëgjatësinë. Ekziston një studim interesant në të cilin pjesëmarrësit ecnin rregullisht nëpër Hyde Park ose përgjatë Oxford Street në Londër. Ata që ecnin nëpër park kishin rezultate më të mira shëndetësore sesa grupi tjetër, ndër të tjera sepse thithnin shumë më pak grimca të imëta ndotëse. Besoj se, nëse do të arrinim ta kontrollonim më mirë ndotjen e mjedisit, kjo do të ishte shumë më e dobishme për jetëgjatësinë sesa eksperimentimi i vazhdueshëm me barna të reja.

Pra, kush dëshiron të jetojë gjatë, duhet të shpërngulet në fshat?

Fatkeqësisht, nuk është kaq e thjeshtë. Ata që jetojnë në zona shumë rurale zakonisht kanë qasje më të kufizuar në shërbimet mjekësore. Nëse jeton përtej një distance të caktuar nga spitali më i afërt, rreziku statistikor i vdekshmërisë rritet. Në këto kushte, edhe sëmundje që zakonisht trajtohen me sukses, si apendiciti, përfundojnë proporcionalisht më shpesh me vdekje.

Cilat janë masat për jetëgjatësi që mbështeten në prova shkencore?

Të mos hamë tepër, të vaksinohemi dhe të merremi me aktivitet fizik – veçanërisht me ushtrime që zhvillojnë forcën muskulore. Gjithashtu, duhet t’u nënshtrohemi rregullisht kontrolleve mjekësore parandaluese. Duke filluar nga mosha 50-vjeçare, ushtrimet e forcës duhet të marrin më shumë përparësi sesa stërvitja e qëndrueshmërisë fizike. Aktiviteti i rregullt muskulor ka efekte kundër inflamacionit. Për më tepër, masa dhe forca e mirë muskulore janë të domosdoshme për të ruajtur pavarësinë funksionale edhe në moshë të thyer. Në vitet e fundit të jetës fillon të përshpejtohet humbja e masës muskulore. Pikërisht atëherë është më e rëndësishme të ushqehemi mjaftueshëm, madje më mirë pak më shumë sesa shumë pak, duke i kushtuar vëmendje të veçantë marrjes së proteinave. Me kalimin e moshës, njerëzit kanë prirje të humbin peshë. Afërsisht pas moshës 75-vjeçare, personat me mbipeshë kanë statistikisht një përparësi ndaj atyre të dobët. Por kjo nuk do të thotë se duhet të shtojmë qëllimisht peshë deri në moshën 75-vjeçare. Përkundrazi, nënkupton se në moshë të thyer nuk duhet të ndjekim më dieta dobësimi.

Sa ndikon qëndrimi personal ndaj plakjes në mënyrën se si e përjetojmë këtë fazë të jetës?

Optimizmi ndihmon për të jetuar më gjatë. Studimet vëzhguese kanë treguar se optimizmi lidhet me jetëgjatësi më të madhe dhe me rikuperim më të mirë pas ndërhyrjeve kirurgjikale. Megjithatë, nuk mund të thuhet me siguri nëse kjo varet vetëm nga vetë pacienti apo edhe nga fakti që optimizmi i tij ndikon pozitivisht te kirurgët që e trajtojnë.

Jetëgjatësia shpesh lidhet me regjime të caktuara ushqimore. Sa ndikon në të vërtetë ushqyerja në kohëzgjatjen e jetës dhe në vitet që jetojmë me shëndet të mirë?

Pretendimi se vetëm ushqimi mund të bëjë një ndryshim kaq të madh më duket një nga keqkuptimet më të mëdha të të gjitha kohërave. Natyrisht, duhet të ushqehemi në mënyrë të ekuilibruar: Jo shumë mish, jo shumë sheqer dhe, në përgjithësi, të shmangim një regjim ushqimor tepër kalorik. Spanja është një shembull i mirë. Atje jetëgjatësia mesatare është më e larta në Evropë, ndërkohë që ushqyerja vegjetariane nuk është shumë e përhapur. Përkundrazi, njerëzit ndonjëherë pinë edhe një gotë verë gjatë drekës. Ajo që ka rëndësi thelbësore te ushqimi, dhe që është veçanërisht e theksuar në këto shoqëri me jetëgjatësi të lartë, është dimensioni social. Në Spanjë, njerëzit dalin, takohen dhe bisedojnë me njëri-tjetrin. Dieta mesdhetare është padyshim e dobishme për shëndetin, por më e rëndësishmja mbetet marrëdhënia dhe bashkëjetesa me të tjerët.

Sheqeri ka një reputacion veçanërisht të keq, jo vetëm në komunitetin e jetëgjatësisë. Sa i dëmshëm është ai për proceset e plakjes?

Kur konsumojmë shumë sheqer, organizmi çliron shumë shpejt një sasi të madhe insuline dhe qelizat, si të thuash, fillojnë të punojnë me kapacitet maksimal. Kjo çon, sipas parimit të njohur si wear and tear, pra konsumimit gradual nga mbingarkesa, në një “konsumim” më të shpejtë të organizmit. Këtë e njohim nga sporti ose nga periudhat e provimeve, kur njerëzit shpesh konsumojnë glukozë për të shkaktuar një rritje të menjëhershme të energjisë dhe për ta shfrytëzuar atë. Sigurisht, kjo mund të ndihmojë dhe ndoshta e përmirëson përkohësisht performancën, por në planin afatgjatë mund të bëjë që, në fund, të jetojmë dy ditë më pak. Të paktën kështu qëndron çështja në teori. Megjithatë, mendoj se nuk duhet të përpiqemi me çdo kusht ta eliminojmë plotësisht sheqerin nga jeta jonë. Në rast të kundërt, mund t’i heqim vetes një pjesë të kënaqësisë së jetës, jo vetëm sepse nuk mund të hamë më akullore, por edhe sepse nuk mund t’i ndajmë më këto përvoja me njerëzit e tjerë.

Shumë njerëz praktikojnë agjërimin për të qëndruar sa më gjatë në formë dhe të shëndetshëm. Sa përfitime sjell ai në të vërtetë?

Vitet e fundit janë kryer shumë kërkime shkencore për këtë temë. Studimet me majmunë nuk kanë dhënë rezultate të qarta as në favor, as kundër agjërimit me ndërprerje. Te njerëzit, duket se nuk ka ndonjë ndryshim të madh nëse praktikohet agjërimi me ndërprerje apo thjesht konsumohet më pak ushqim në përgjithësi. Në fund, ajo që ka rëndësi është ulja e marrjes së kalorive. Fakti nëse ndërmjet vakteve bëhen pushime prej një numri të caktuar orësh, në thelb, nuk ka rëndësi./F.A.Z.

@tetovanews