Rusia më 9 maj mbajti paradën e saj të përvitshme kult për Ditën e Fitores, për të nderuar viktimat e ushtarëve dhe civilëve të saj gjatë luftës katërvjeçare kundër Gjermanisë naziste.
Kur presidenti Vladimir Putin nisi pushtimin e Ukrainës më 24 shkurt 2022, ai nuk priste një luftë që do të zgjaste më shumë se beteja epike e Ushtrisë së Kuqe kundër Vermahtit. Por lufta e tij është zvarritur. Për më tepër, ajo nuk po sjell suksese dhe po e rrezikon qëndrimin e tij në pushtet.
Pavarësisht mburrjeve të Putinit për përparimin e trupave ruse në të gjitha frontet, edhe blogerët ushtarakë pro luftës po kritikojnë menaxhimin e dobët të ushtrisë. Disa thonë se vrulli po kalon në favor të Ukrainës, ndërsa të paktën njëri paralajmëron se Rusia mund të humbasë.
Me ngecjen në front, me rreth 1.3 milionë ushtarë rusë të vrarë ose të plagosur dhe me rusët e zakonshëm nën presion gjithnjë e më të madh ekonomik, lufta që Putin besonte se do t’i sillte arritjen më të madhe mund të dëshmohet si arsyeja e rënies së tij, shkruan në një analizë për “The Guardian” Rajan Menon, profesor emeritus i marrëdhënieve ndërkombëtare në Shkollën Powell të Universitetit të Qytetit të Nju-Jorkut.
Për rusët, lufta dikur ishte diçka që ndodhte diku larg. Tani po ndodh brenda vetë Rusisë. Dronët dhe raketat ukrainase godasin rregullisht objektiva thellë në vend, shpesh më shumë se 1.600 kilometra larg kufirit. Këtu përfshihen Moska, Jekaterinburgu, Çeljabinsku, Permi, Rostovi mbi Don, Jarosllavli, Murmansku dhe portet e ngarkimit të naftës në Detin Baltik, në Primorsk dhe Ust-Luga.
Në rafineritë në Tuapse, në bregun verior të Detit të Zi, dhe në Jarosllavl kanë shpërthyer disa herë zjarre. Dronët ukrainas kanë shkaktuar gjithashtu mbyllje të shumta aeroportesh dhe vonesa fluturimesh në gjithë Rusinë.
Sulmet e pandërprera ukrainase me dronë e detyruan Putinin të zvogëlonte paradën ushtarake të së shtunës. Në një bisedë telefonike me Donald Trumpin më 29 prill, Putin hodhi idenë e një armëpushimi treditor nga 9 maji, për të shmangur poshtërimin nga ndonjë sulm ukrainas në Sheshin e Kuq.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky më vonë e pranoi propozimin me nxitjen e Trumpit, veçanërisht sepse përfshihej edhe shkëmbimi i të burgosurve, por nuk e lejoi Putinin ta shmangte plotësisht turpin: dekreti i tij zyrtar për armëpushim përjashtonte Sheshin e Kuq nga sulmet, por jo të gjithë Rusinë.
Lufta ka goditur edhe ekonominë ruse. Nevoja e jashtëzakonshme e ushtrisë dhe industrisë ushtarake për fuqi punëtore ka krijuar mungesë akute të punëtorëve. Kjo ka sjellë shkallë të ulët papunësie, 2.2 për qind në mars, por njëkohësisht ka ngadalësuar rritjen ekonomike, ka vënë nën presion bizneset e vogla tashmë të goditura nga rritja e taksave dhe ka rritur inflacionin, pasi kompanitë konkurrojnë për punëtorë.
Dhoma Ekonomike e Rusisë raporton se gati dy të tretat e bizneseve të vogla nuk kanë realizuar fitim në tremujorin e parë të këtij viti. Rritja ekonomike ra nga 4.9 për qind në vitin 2024 në 1 për qind në vitin 2025 dhe ka gjasa të mbetet në këtë nivel edhe këtë vit. Por viti 2026 tashmë ka nisur keq: PBB-ja u tkurr me 0.3 për qind krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar gjatë tremujorit të parë.
Nëse gjendja në prapavijë nuk duket mirë, e njëjta vlen edhe për frontin. Përparimi i ushtrisë ruse këtë vit ka qenë minimal, pjesërisht sepse lufta ukrainase me dronë e ka transformuar fushëbetejën. Për rreth dy vjet, komandantët rusë janë përpjekur të pajisin njësitë e blinduara dhe të mekanizuara, të afta për të çarë vijën e frontit prej 900 miljesh dhe për të marrë territor, sepse dronët ukrainas, të pranishëm kudo, zbulojnë shpejt përqendrimet e njerëzve dhe materialeve.
Rusia kaloi në dërgimin e grupeve të vogla ushtarësh për t’u infiltruar në linjat ukrainase dhe për të krijuar pika mbështetëse për forcat pasuese, por meqë dronët godasin me kaq efektivitet këmbësorinë e infiltruar, kjo përshtatje nuk pritet të sjellë përparim më të madh.
Vitin e kaluar, Rusia fitoi vetëm 0.8 për qind të territorit ukrainas, me çmimin e më shumë se 400 mijë viktimave, përfshirë 200 mijë të vrarë. Vrulli i saj këtë vit është ngadalësuar ndjeshëm dhe në prill humbi më shumë territor sesa fitoi, për herë të parë që nga humbja në Kursk në vjeshtën e vitit 2023, megjithëse prania e dronëve kudo mund t’i ndërlikojë vlerësimet e sakta të kontrollit territorial.
Edhe pse Rusia mund të nisë një sulm të madh veror në Donjeck, Çasiv Jari dhe Pokrovsku ende nuk janë marrë plotësisht, pavarësisht ofensivave që atje kanë nisur në pranverë dhe verë të vitit 2024.
Ukraina, sigurisht, ka pësuar humbje të mëdha: të paktën 300 mijë ushtarë, ndërsa sipas disa vlerësimeve më shumë se 500 mijë, plus 59 mijë civilë, si dhe shkatërrime të mëdha dhe humbje territoriale prej rreth tetë për qind që nga viti 2022 dhe rreth 20 për qind që nga viti 2014.
Por këto shifra nuk janë të papritura, ashtu siç nuk janë të papritura vështirësitë e Ukrainës me rekrutimin dhe mbajtjen e pozicioneve, duke pasur parasysh epërsinë ruse në fuqi zjarri. Ajo që është e jashtëzakonshme është përmasa e humbjeve ruse.
Këto humbje pasqyrojnë rritjen e prodhimit të dronëve në Ukrainë dhe zhvillimin e modeleve që janë më të vështira për t’u penguar ose rrëzuar. Pas versioneve të mëparshme erdhën dronët me pamje nga personi i parë, FPV, që komandohen në distancë përmes transmetimit video në kohë reale, pastaj modelet me fibra optike rezistente ndaj pengimit dhe së fundmi edhe modelet me ndihmën e inteligjencës artificiale.
Ukraina ka nisur gjithashtu të përdorë sisteme autonome ajrore dhe tokësore për furnizimin e frontit, evakuimin e të plagosurve, madje edhe për sulme. Këto suksese kanë ulur humbjet e saj, ndërsa kanë rritur numrin e viktimave në anën ruse, që tani është i barabartë me numrin e rekrutëve mujorë, rreth 35 mijë. Dronët shkaktojnë 70 deri në 80 për qind të viktimave.
Shenjat e shqetësimit brenda Kremlinit janë të padyshimta. Rrethi i sigurisë rreth Putinit është forcuar dhe udhëtimet e tij brenda vendit janë kufizuar. Boçarov Ruçej, rezidenca e tij në Soçi në Detin e Zi, është shembur dhe rindërtuar me siguri shtesë. Ndryshe nga Zelensky, ai nuk i ka vizituar ushtarët në front që nga marsi i vitit të kaluar.
Qeveria ka forcuar gjithashtu kontrollin mbi rrjetet sociale, duke bllokuar Facebook-un, Instagram-in, WhatsApp-in dhe YouTube-in. Në shkurt nisi të kufizojë qasjen në Telegram, të cilin gati 50 për qind e rusëve e përdorin për lajme dhe mesazhe, ndërsa në prill lëvizi drejt ndalimit të plotë. Muajin e kaluar, kreu i Partisë Komuniste, Genadi Zyuganov, mbështetës i fortë i Putinit, paralajmëroi kolegët parlamentarë për shembullin e vitit 1917, kur presionet e luftës mbi shoqërinë shkaktuan dy revolucione.
Edhe pse fati i Putinit nuk është domosdoshmërisht i vulosur, lufta e tij nuk po shkon aspak qetë dhe shenjat e trazirave në majë janë shumë të shumta për t’u shpërfillur. Parada për Ditën e Fitores duhej të kremtonte lavdinë ushtarake ruse; në vend të kësaj, ajo mund të dalë si rekuiem për ambiciet ushtarake të Putinit.
