116 FAKTE DHE KURIOZITETE PËR ARSIMIN NË JAPONI

Sistemi arsimor japonez konsiderohet ndër më të suksesshmit në botë: nxënësit japonezë renditen rregullisht në krye të testeve ndërkombëtare PISA, alfabetizmi bazë është pothuajse universal, ndërsa disiplina, pastërtia dhe respekti janë pjesë e pandashme e jetës shkollore. Nga fëmijët që marrin pjesë çdo ditë në pastrimin e klasave të tyre e deri te provimet e vështira të pranimit në universitete, arsimi në Japoni është një botë më vete, plot tradita, rregulla dhe kuriozitete befasuese. Më poshtë sjellim 116 fakte dhe kuriozitete për këtë sistem të veçantë arsimor, të mbështetura në të dhënat zyrtare të Ministrisë japoneze të Arsimit (MEXT), të OECD-së dhe të burimeve të tjera autoritative; aty ku bëhet fjalë për praktika që ndryshojnë nga shkolla në shkollë, kjo shënohet qartë.

HISTORIA DHE THEMELET E SISTEMIT

1. Arsimi formal në Japoni ka rrënjë shumë të vjetra: që në periudhën Edo (1603–1868), fëmijët e popullit mësonin lexim, shkrim dhe aritmetikë në shkollat e tempujve të quajtura “terakoya”.
2. Falë rrjetit të terakoya-ve, në mesin e shekullit XIX Japonia kishte një nga shkallët më të larta të alfabetizmit në botë, edhe para se të krijohej sistemi modern shkollor.
3. Sistemi modern arsimor japonez u themelua në vitin 1872, gjatë Restaurimit Meiji, me Urdhëresën e Arsimit (Gakusei), e frymëzuar nga modelet franceze dhe amerikane.
4. Arsimi fillor i detyrueshëm u vendos gradualisht në Japoni në fund të shekullit XIX, si pjesë e modernizimit të vrullshëm të periudhës Meiji.
5. Struktura e sotme 6-3-3-4 (gjashtë vjet shkollë fillore, tre vjet e mesme e ulët, tre vjet e mesme e lartë dhe katër vjet universitet) u vendos pas Luftës së Dytë Botërore, në vitin 1947, nën ndikimin amerikan.
6. Ligji Themelor i Arsimit i vitit 1947 garanton mundësi të barabarta arsimore për të gjithë dhe ndalon diskriminimin në bazë të gjinisë, statusit shoqëror apo pasurisë.
7. Ministria japoneze e Arsimit, Kulturës, Sportit, Shkencës dhe Teknologjisë njihet me shkurtesën MEXT dhe në japonisht quhet Monbukagakushō.
8. Arsimi i detyrueshëm në Japoni zgjat nëntë vjet: gjashtë vjet shkollë fillore (shōgakkō) dhe tre vjet shkollë e mesme e ulët (chūgakkō).
9. Edhe pse shkolla e mesme e lartë nuk është e detyrueshme, sipas statistikave zyrtare të MEXT-it të viteve të fundit rreth 98–99 për qind e nxënësve vazhdojnë në të – një nga shkallët më të larta në botë.
10. Viti zyrtar shkollor në Japoni fillon më 1 prill dhe përfundon në mars të vitit pasues; fillimi i tij shpesh lidhet simbolikisht me lulëzimin e qershive (sakura), edhe pse sakura çel në periudha të ndryshme nga Okinava në jug deri në Hokkaidō në veri.

STRUKTURA DHE ORGANIZIMI I SHKOLLËS

11. Viti shkollor japonez ndahet tradicionalisht në tre trimestra: prill–korrik, shtator–dhjetor dhe janar–mars; një pjesë e shkollave kanë kaluar në sistemin me dy semestra.
12. Pushimet verore zgjasin zakonisht rreth gjashtë javë, por kohëzgjatja ndryshon sipas prefekturës dhe klimës; nxënësit marrin detyra të shumta shtëpie dhe shpesh kanë aktivitete shkollore edhe gjatë verës.
13. Fëmijët japonezë hyjnë në shkollën fillore në moshën gjashtëvjeçare, ndërsa para saj shumica ndjekin kopshtin (yōchien) ose çerdhen (hoikuen).
14. Sipas testit PISA 2022 të OECD-së, praktikisht të gjithë 15-vjeçarët japonezë (100 për qind) kishin ndjekur arsimin parashkollor për të paktën një vit, krahasuar me mesataren e OECD-së prej 94 për qind.
15. Sipas raportit të OECD-së “Education at a Glance 2025”, nxënësit japonezë të shkollës fillore marrin 768 orë mësimi të detyrueshëm në vit dhe ata të shkollës së mesme të ulët 884 orë – më pak se mesataret përkatëse të OECD-së prej 804 dhe 909 orësh.
16. Sipas të dhënave të OECD-së për vitin 2023, madhësia mesatare e klasës në shkollat fillore japoneze ishte rreth 26,7 nxënës, dukshëm më e madhe se mesatarja e OECD-së prej rreth 20,6 nxënësish.
17. Në shumë shkolla japoneze nuk janë nxënësit ata që ndërrojnë klasat, por mësuesit: nxënësit qëndrojnë në të njëjtën klasë, ndërsa mësuesit e lëndëve të ndryshme vijnë tek ata.
18. Java zyrtare pesëditore u bë standard në shkollat publike japoneze në vitin 2002; megjithatë, një pjesë e shkollave organizojnë edhe sot mësime plotësuese ose aktivitete të kufizuara të shtunave.
19. Pishinat e notit janë jashtëzakonisht të përhapura në shkollat publike japoneze dhe noti është pjesë e programit të edukimit fizik; megjithatë, ato nuk janë universale dhe vitet e fundit disa janë mbyllur për shkak të kostove të mirëmbajtjes dhe rënies së numrit të nxënësve.
20. Oborret sportive dhe palestrat janë shumë të zakonshme në shkollat fillore dhe të mesme japoneze; shumë shkolla kanë gjithashtu piano dhe pajisje të tjera për edukimin muzikor e artistik.
21. Sipas anketës vjetore “School Basic Survey” të MEXT-it (2025), Japonia ka rreth 18–19 mijë shkolla fillore – numër që bie çdo vit për shkak të rënies demografike – dhe mbi 800 universitete.
22. Shkollat publike japoneze ndjekin një kurrikulë kombëtare të unifikuar, të hartuar nga MEXT, që rishikohet zakonisht çdo dhjetë vjet.

PASTRIMI, USHQIMI DHE JETA E PËRDITSHME SHKOLLORE

23. Një nga kuriozitetet më të njohura: në shumë shkolla japoneze nxënësit marrin pjesë çdo ditë në pastrimin e klasave, korridoreve dhe hapësirave të përbashkëta – ndërsa detyrat e personelit profesional të mirëmbajtjes ndryshojnë sipas shkollës dhe komunës.
24. Koha e pastrimit quhet “o-sōji” dhe zakonisht zgjat 15–20 minuta në ditë; ajo konsiderohet pjesë e edukimit, që u mëson fëmijëve përgjegjësinë dhe respektin për hapësirën e përbashkët, edhe pse nuk është rregull i unifikuar kombëtar.
25. Para hyrjes në shkollë, nxënësit japonezë i heqin këpucët e rrugës dhe veshin këpucë të brendshme të quajtura “uwabaki”, zakonisht të bardha.
26. Dreka shkollore (kyūshoku) rregullohet me Ligjin e Drekës Shkollore dhe me standarde kombëtare ushqimore; në shumë sisteme shkollore menutë hartohen ose mbikëqyren nga nutricionistë të licencuar.
27. Në shumë shkolla fillore, dreka nuk shërbehet në mensë: vetë nxënësit, me përparëse dhe kapele të bardha, e shpërndajnë ushqimin për shokët e klasës.
28. Në shkollat fillore është e zakonshme që nxënësit dhe mësuesit të hanë drekën së bashku në klasë; kjo konsiderohet pjesë e edukimit për ushqyerjen (shokuiku), jo thjesht pushim.
29. Në kulturën e drekës shkollore japoneze vlerësohet shumë që ushqimi të mos hidhet – si shenjë respekti për ata që e kanë përgatitur; presioni për “pjatë të zbrazët” është megjithatë kritikuar dhe shkollat bëjnë përjashtime për fëmijët me alergji apo nevoja të veçanta.
30. Dreka shkollore japoneze përmendet shpesh nga studiuesit si model i ushqyerjes së balancuar dhe konsiderohet një nga faktorët – krahas aktivitetit fizik dhe zakoneve familjare – që lidhen me shkallën e ulët të obezitetit tek fëmijët japonezë.
31. Nxënësit e shkollës fillore japoneze mbajnë çanta të veçanta shpine të quajtura “randoseru”, prej lëkure ose materialesh sintetike, të dizajnuara të zgjasin gjashtë vitet e plota të shkollës fillore.
32. Një randoseru e re kushton zakonisht nga 30.000 deri në mbi 100.000 jenë dhe shpesh blihet si dhuratë nga gjyshërit; ekzistojnë edhe modele më të lira ose të subvencionuara.
33. Shumë fëmijë japonezë shkojnë në shkollë në këmbë, të organizuar në grupe lagjeje me itinerare të përcaktuara, shpesh të udhëhequr nga nxënësit më të mëdhenj.
34. Shumë shkolla fillore japoneze i inkurajojnë nxënësit të ecin në këmbë dhe e kufizojnë sjelljen rutinore me makinë nga prindërit – ecja e pavarur konsiderohet pjesë e edukimit për vetëmbështetje.
35. Në shumë komunitete japoneze, vullnetarë të moshuar të lagjes, me jelekë të verdhë, qëndrojnë çdo mëngjes në kryqëzime për të ndihmuar fëmijët të kalojnë rrugën në mënyrë të sigurt.

DISIPLINA, UNIFORMAT DHE RREGULLAT

36. Uniforma tradicionale e djemve, “gakuran” me jakë të lartë të zezë, e ka origjinën nga uniformat ushtarake japoneze të epokës Meiji, të cilat ishin ndikuar nga modelet ushtarake evropiane, veçanërisht ato prusiane.
37. Uniforma klasike e vajzave, kostumi “sailor fuku” me jakë marinari, u përhap në shkollat japoneze të vajzave në fillim të viteve 1920, e frymëzuar nga veshjet detare perëndimore.
38. Shumë shkolla japoneze kanë rregullore të detajuara për pamjen e nxënësve: gjatësia dhe ngjyra e flokëve, ngjyra e çorapeve dhe elemente të tjera të veshjes janë të përcaktuara me shkrim.
39. Rregullat tepër strikte shkollore, të njohura si “burakku kōsoku” (rregulla të zeza), u bënë objekt kritikash të forta publike; nga viti 2022 e këtej, Tokio dhe shumë prefektura të tjera kanë hequr një pjesë të tyre.
40. Deri para pak vitesh, disa shkolla u kërkonin nxënësve me flokë natyralisht të çelët ose kaçurrela të dorëzonin certifikata që vërtetonin se floku i tyre nuk ishte i lyer – praktikë që tashmë është hequr në shumë prefektura pas kritikave.
41. Përdorimi i telefonave celularë gjatë orëve të mësimit është zakonisht i ndaluar në shkollat japoneze; disa shkolla kërkojnë dorëzimin e telefonave në mëngjes, ndërsa pas fatkeqësive natyrore disa autoritete i kanë zbutur rregullat për mbajtjen e telefonit gjatë rrugës për në shkollë.
42. Përpikëria kohore merret shumë seriozisht në shkollat japoneze: vonesat regjistrohen dhe përsëritja e tyre sjell masa edukative, edhe pse procedurat konkrete ndryshojnë nga shkolla në shkollë.
43. Përsëritja e vitit është jashtëzakonisht e rrallë në arsimin e detyrueshëm japonez: nxënësit kalojnë pothuajse gjithmonë në klasën tjetër së bashku me moshatarët e tyre.
44. Marrëdhëniet mes nxënësve, sidomos në klubet sportive dhe organizatat shkollore, ndikohen fort nga sistemi “senpai-kōhai”: nxënësit më të rinj u detyrohen respekt të veçantë më të mëdhenjve.
45. Në shumicën e shkollave me uniformë, rregulloret e brendshme ndalojnë bizhuteritë, manikyrin dhe grimin – pamja duhet të jetë sa më uniforme dhe e thjeshtë, edhe pse ky është rregull i institucionit, jo ligj kombëtar.

MËSUESIT DHE METODAT E MËSIMDHËNIES

46. Profesioni i mësuesit gëzon prestigj të lartë në Japoni dhe fjala “sensei” përdoret si titull nderi edhe për mjekët, avokatët dhe artistët.
47. Sipas anketës ndërkombëtare TALIS të OECD-së (2018), mësuesit japonezë të shkollës së mesme të ulët raportuan mesatarisht rreth 56 orë pune në javë – më shumë se në çdo vend tjetër pjesëmarrës – përfshirë mbikëqyrjen e klubeve dhe punët administrative.
48. Japonia ka zhvilluar metodën e famshme “jugyō kenkyū” (studimi i orës mësimore), ku mësuesit planifikojnë, vëzhgojnë dhe analizojnë së bashku orët e njëri-tjetrit – model që sot kopjohet në mbarë botën.
49. Mësuesit e shkollave publike japoneze transferohen periodikisht nga një shkollë në tjetrën brenda prefekturës; intervalet ndryshojnë sipas bordit arsimor, por qëllimi është shpërndarja e barabartë e përvojës.
50. Sipas raportit të OECD-së “Education at a Glance 2025” (të dhëna të vitit 2023), gjysma e stafit akademik të arsimit të lartë në Japoni ishte mbi 50 vjeç, ndërsa vetëm 3 për qind ishin nën 30 vjeç.
51. Gratë vazhdojnë të jenë të nënpërfaqësuara në akademinë japoneze: sipas OECD-së, në vitin 2023 ato përbënin rreth 31 për qind të stafit akademik të arsimit të lartë – përqindja më e ulët në OECD.
52. Në shkollat fillore japoneze, mësuesi kujdestar zakonisht i jep klasës së vet shumicën e lëndëve dhe qëndron me të njëjtët nxënës gjatë gjithë ditës, megjithëse specializimi sipas lëndëve po zgjerohet gradualisht edhe në ciklin fillor.
53. Edukimi moral (dōtoku) është lëndë e detyrueshme në shkollat japoneze, ku fëmijët mësojnë vlera si ndershmëria, bashkëpunimi, respekti për natyrën dhe përgjegjësia shoqërore.
54. Në klasat e para të shkollës fillore japoneze u kushtohet vëmendje e madhe rutinës, zakoneve të mira dhe jetës në grup; vlerësimi i detajuar me nota merr peshë më të madhe në klasat më të larta.

GJUHA, SHKRIMI DHE KURRIKULA

55. Fëmijët japonezë duhet të mësojnë tre sisteme shkrimi: hiragana dhe katakana (me nga 46 shenja secili) dhe kanji – karakteret me origjinë kineze.
56. Gjatë gjashtë viteve të shkollës fillore, nxënësit japonezë mësojnë 1.026 karaktere kanji – lista zyrtare e të ashtuquajturave “kyōiku kanji” (kanji arsimore), e përcaktuar nga MEXT.
57. Deri në fund të shkollës së mesme, një nxënës japonez duhet të zotërojë 2.136 karakteret e listës zyrtare “jōyō kanji”, të cilat përshkruhen shpesh si niveli i nevojshëm për të lexuar rrjedhshëm një gazetë.
58. Kaligrafia (shodō), arti i të shkruarit me penel dhe bojë, mësohet brenda kurrikulës së gjuhës japoneze dhe aktiviteteve kulturore të shkollave, si pjesë e trashëgimisë kombëtare.
59. Abakusi tradicional japonez (soroban) mësohet ende në shkollat fillore dhe në kurse private; praktikuesit e avancuar mund të kryejnë llogaritje mendore me shpejtësi të jashtëzakonshme.
60. Me reformën kurrikulare të vitit 2020, aktivitetet e gjuhës së huaj – të cilat që nga viti 2011 zhvilloheshin në klasat V–VI – u zhvendosën në klasat III–IV të shkollës fillore, ndërsa në klasat V–VI anglishtja u bë lëndë e mirëfilltë, me tekste, program dhe vlerësim me nota.
61. Pavarësisht viteve të gjata të mësimit të anglishtes, aftësia komunikuese në anglisht vazhdon të konsiderohet zyrtarisht një nga sfidat kryesore të sistemit arsimor japonez.
62. Sipas OECD-së (Education at a Glance 2025), rreth 40 për qind e kohës mësimore në shkollën fillore japoneze i kushtohet matematikës dhe gjuhës – lexim, shkrim dhe letërsi.
63. Kurrikula japoneze përfshin edhe lëndë praktike si ekonomia shtëpiake (kateika), ku edhe djemtë edhe vajzat mësojnë gatim, qepje dhe menaxhim të buxhetit familjar.

PROVIMET, JUKU DHE PRESIONI I PRANIMIT

64. Periudha e përgatitjes për provimet e pranimit njihet historikisht me emrin dramatik “juken jigoku” – “ferri i provimeve”; sot, për shkak të rënies demografike, konkurrenca është zbutur për shumë universitete, por mbetet shumë e ashpër për institucionet elitare.
65. Ndjekja e kurseve private plotësuese të quajtura “juku” është fenomen masiv: sipas anketave të MEXT-it, shumica e nxënësve japonezë të shkollës së mesme të ulët kanë ndjekur në një moment kurse të tilla, shpesh deri në orët e vona të mbrëmjes.
66. Juku-t përbëjnë një industri të madhe private dhe funksionojnë si një “sistem shkollor hije” – një rrjet mësimor plotësues paralel me shkollimin zyrtar.
67. Ekzistojnë juku edhe për fëmijët e kopshtit: në qytetet e mëdha, një segment familjesh me të ardhura të larta i përgatit fëmijët me kurse speciale për provimet e pranimit në shkolla fillore private prestigjioze.
68. Studentët që dështojnë në provimin e pranimit në universitetin e dëshiruar dhe përgatiten një vit shtesë për ta rimarrë atë quhen “rōnin” – term që dikur përdorej për samurajtë pa zotëri.
69. Provimi i unifikuar kombëtar për pranim në universitete mbahet çdo janar dhe jepet njëkohësisht nga qindra mijëra maturantë në të gjithë Japoninë.
70. Gjatë provimeve kombëtare, autoritetet dhe operatorët e transportit japonez u kushtojnë vëmendje të veçantë vonesave – për shembull nga bora e janarit – që mund t’i pengojnë kandidatët të arrijnë me kohë në qendrat e provimit.
71. Një zakon i njohur para provimeve: shumë nxënës japonezë blejnë çokollata “Kit Kat” si hajmali fati, sepse emri i tyre tingëllon si “kitto katsu” – “me siguri do të fitosh” në japonisht.
72. Po ashtu, shumë nxënës vizitojnë faltoret shintoiste para provimeve dhe varin pllaka të vogla druri (ema) me dëshira për sukses.
73. Slogani i vjetër “shi-tō-go-raku” (四当五落) përmblidhte mitin e dëmshëm se kush fle katër orë në natë i kalon provimet, ndërsa kush fle pesë orë – dështon; sot ai citohet si shembull i presionit të tepruar të së kaluarës.
74. Universitetet më prestigjioze pranojnë vetëm një pjesë të vogël të kandidatëve dhe suksesi në provimin e tyre është parë tradicionalisht si përcaktues i fortë i karrierës – bindje që sot vihet gjithnjë e më shumë në diskutim.

REZULTATET NDËRKOMBËTARE TË JAPONISË

75. Në testin ndërkombëtar PISA 2022 të OECD-së, nxënësit japonezë shënuan 536 pikë në matematikë, 547 në shkencë dhe 516 në lexim – shumë mbi mesataret e OECD-së prej 472, 485 dhe 476 pikësh.
76. Në PISA 2022, Japonia ishte ndër sistemet arsimore me rezultatet më të larta në botë në të tria fushat; në raportimin zyrtar japonez të rezultateve, renditja e saj u paraqit si e dyta në shkencë, e treta në lexim dhe e pesta në matematikë – në lexim, pozicioni më i lartë që Japonia ka pasur ndonjëherë në PISA.
77. Ndërsa shumica e vendeve pësuan rënie të rezultateve pas pandemisë, OECD-ja e përfshiu Japoninë ndër katër vendet e vetme “rezistente” të PISA 2022, që përmirësuan njëkohësisht rezultatet, barazinë dhe mirëqenien e nxënësve.
78. Sipas PISA 2022, 88 për qind e nxënësve japonezë arrijnë të paktën nivelin bazë të aftësisë në matematikë, krahasuar me 69 për qind që është mesatarja e OECD-së.
79. Po sipas PISA 2022, 23 për qind e 15-vjeçarëve japonezë janë “performues të lartë” në matematikë (niveli 5 ose 6), ndërsa mesatarja e OECD-së është vetëm 9 për qind.
80. Vetëm 5,3 për qind e nxënësve japonezë kishin rezultate të ulëta në të tria lëndët e PISA 2022 njëkohësisht – ndër përqindjet më të ulëta nga të gjitha vendet pjesëmarrëse.
81. Rënia e Japonisë në renditjen e leximit në vitin 2003 u quajt “shoku PISA” dhe u bë pjesë e një debati të gjerë politik e pedagogjik, që çoi në braktisjen e reformës liberale “yutori kyōiku” (arsimi i relaksuar) dhe në rikthimin e programeve më të ngjeshura.
82. Alfabetizmi bazë në Japoni konsiderohet pothuajse universal – arritje e jashtëzakonshme po të kihet parasysh sistemi i ndërlikuar i shkrimit me mijëra karaktere.
83. Në ciklin e dytë të anketës së aftësive të të rriturve të OECD-së (PIAAC, 2023), të rriturit japonezë u renditën ndër më të mirët në botë në lexim dhe në aftësitë numerike.

ARSIMI I LARTË DHE UNIVERSITETET

84. Sipas anketës “School Basic Survey 2024” të MEXT-it, Japonia kishte gjithsej mbi 800 universitete: 86 kombëtare, 95 publike lokale dhe mbi 600 private – pra afërsisht tre të katërtat private.
85. Universiteti i Tokios (Tōdai), i themeluar në vitin 1877, konsiderohet gjerësisht një nga universitetet më prestigjioze të Japonisë; në edicionin QS World University Rankings 2025 ai u rendit i 32-ti në botë.
86. Universiteti i Kiotos është gjithashtu një nga universitetet më prestigjioze të Japonisë dhe lidhet me një numër të madh fituesish japonezë të çmimit Nobel, veçanërisht në shkencat natyrore – aq sa njihet popullarisht si “fabrika e Nobelistëve”.
87. Që nga viti 2000, rreth 20 shkencëtarë japonezë (të lindur në Japoni, disa me shtetësi të dyfishtë amerikane) kanë marrë çmimin Nobel në fizikë, kimi ose fiziologji dhe mjekësi – bilanci më i madh i laureatëve shkencorë në Azi për këtë periudhë.
88. Sipas OECD-së (të dhëna 2024), rreth 66 për qind e të rinjve japonezë të moshës 25–34 vjeç kanë arsim terciar (universitete, kolegje të shkurtra dhe institucione të tjera pas të mesmes) – ndër pesë vendet e para në OECD, ku mesatarja është 48 për qind.
89. Tarifa standarde vjetore e studimit në universitetet kombëtare japoneze ka qenë tradicionalisht 535.800 jenë, plus tarifa e regjistrimit; universitetet mund të vendosin tarifa më të larta brenda kufijve të lejuar – Universiteti i Tokios, për shembull, e rriti tarifën në 642.960 jenë për studentët e rinj universitarë duke filluar nga viti akademik 2025.
90. Sipas OECD-së (Education at a Glance 2025), vetëm 37,5 për qind e financimit të institucioneve të arsimit të lartë japonez vjen nga burime publike, krahasuar me mesataren e OECD-së prej 67,4 për qind – pjesa tjetër mbulohet kryesisht nga familjet.
91. Qeveria japoneze synon të presë 400.000 studentë ndërkombëtarë dhe të dërgojë 500.000 studentë japonezë jashtë vendit deri në vitin 2033; sipas agjencisë zyrtare JASSO, më 1 maj 2024 në Japoni studionin 336.708 studentë ndërkombëtarë – numër rekord.
92. Sipas OECD-së, në vitin 2023 vetëm 4,7 për qind e studentëve në arsimin terciar japonez ishin ndërkombëtarë, krahasuar me mesataren e OECD-së prej 7,4 për qind.
93. Sipas OECD-së (Education at a Glance, të dhëna 2023), gratë përbënin 18,1 për qind të hyrjeve të reja në grupin e gjerë të programeve STEM (shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë) në arsimin terciar japonez – përqindja më e ulët ndër vendet e OECD-së me të dhëna të krahasueshme; pjesëmarrja e grave ndryshon dukshëm mes degëve, me nivelet më të ulëta në inxhinieri dhe teknologji.
94. Një stereotip i njohur për jetën universitare japoneze thotë se pranimi është i vështirë, ndërsa vitet e studimit janë më të lehta – një “pushim” mes provimeve dhe punës; ky është perceptim kulturor, jo e dhënë statistikore, dhe përvoja reale sot varet shumë nga universiteti dhe dega.
95. Rekrutimi masiv i studentëve nga kompanitë e mëdha, procesi i njohur si “shūshoku katsudō” (gjueti pune) me kostume të zeza pothuajse identike, fillon zakonisht rreth një vit para diplomimit, edhe pse rregullat dhe kalendarët e tij kanë ndryshuar vitet e fundit.

KLUBET, FESTAT DHE JETA SHOQËRORE E SHKOLLËS

96. Klubet shkollore (bukatsu) janë pjesë thelbësore e jetës në shkollat e mesme japoneze – nga bejsbolli, xhudo dhe kendo, deri te ceremonia e çajit, kaligrafia dhe orkestra – edhe pse jo çdo nxënës është domosdoshmërisht anëtar klubi.
97. Shumë klube sportive stërviten çdo ditë para dhe pas mësimit, madje edhe në fundjavë; vitet e fundit autoritetet kanë ndërmarrë reforma për të kufizuar orët e stërvitjes dhe ngarkesën mbi nxënësit e mësuesit.
98. Kampionati kombëtar i bejsbollit të shkollave të mesme në stadiumin Kōshien është një fenomen kombëtar që transmetohet drejtpërdrejt në televizion dhe ndiqet nga miliona japonezë.
99. Dita sportive (undōkai) është një nga festat më të mëdha shkollore: e gjithë shkolla ndahet në skuadra dhe garon gjatë gjithë ditës; në shumë shkolla prindërit vijnë me ushqim pikniku, edhe pse disa shkolla e kanë kufizuar këtë praktikë vitet e fundit.
100. Festivali i kulturës (bunkasai) mbahet zakonisht në vjeshtë: nxënësit shndërrojnë klasat në kafene, shtëpi fantazmash dhe skena teatri, dhe shumë shkolla hapen atë ditë për publikun.
101. Udhëtimi shkollor (shūgaku ryokō) është traditë kombëtare: nxënësit e shkollave të mesme udhëtojnë disa ditë së bashku – destinacione klasike janë Kioto, Nara, Okinava, e në disa raste edhe jashtë vendit.
102. Ceremonitë e hapjes dhe të diplomimit janë ngjarje solemne me protokoll të rreptë, ku këndohet himni i shkollës – momente shpesh shumë emocionuese për nxënësit dhe mësuesit.
103. Në kulturën popullore të diplomimit, sidomos te uniformat mashkullore gakuran, njihet tradita që nxënësi t’ia dhurojë kopsën e dytë të uniformës personit që i pëlqen – atë më të afërtën me zemrën.
104. Shkollat japoneze zakonisht kanë këngën ose himnin e tyre zyrtar, të cilin nxënësit e mësojnë përmendsh dhe e këndojnë në ceremonitë e mëdha.

SFIDAT DHE KURIOZITETE TË TJERA

105. Sipas anketës vjetore të MEXT-it për problemet e sjelljes dhe mungesat shkollore (për vitin shkollor 2024, publikuar në tetor 2025), numri i nxënësve “futōkō” – të përkufizuar si nxënës që mungojnë 30 ditë a më shumë në vit për arsye psikologjike, emocionale a shoqërore, jo për sëmundje – arriti rekordin historik prej 353.970 në shkollat fillore dhe të mesme të ulëta, rritja e 12-të radhazi vjetore; atyre u shtohen rreth 68 mijë gjimnazistë.
106. Për shkak të rënies së lindjeve, çdo vit mbyllen shkolla japoneze anembanë vendit; sipas raportimeve, shumë ndërtesa shkollore të braktisura janë rikthyer në jetë si muze, hotele apo qendra komunitare.
107. Bullizmi (ijime) është një nga problemet më të diskutuara të shkollës japoneze: qeveria e monitoron me statistika zyrtare vjetore dhe ka miratuar ligj të posaçëm kundër tij, ndërsa numri i rasteve të regjistruara ka arritur nivele rekord.
108. Fenomeni “hikikomori” – personat që izolohen për periudha të gjata në shtëpi – prek qindra mijëra njerëz në Japoni, jo vetëm të rinj; ai lidhet me një kombinim faktorësh psikologjikë, familjarë e shoqërorë, ku përvojat e vështira shkollore janë vetëm njëri prej tyre.
109. Për nxënësit që nuk përshtaten me sistemin tradicional, Japonia ka një rrjet shkollash me korrespondencë dhe strukturash alternative mbështetëse të njohura si “free schools”, të drejtuara shpesh nga organizata jofitimprurëse.
110. Përmes programit qeveritar GIGA, të përshpejtuar gjatë pandemisë, Japonia realizoi në shkallë kombëtare objektivin “një pajisje për çdo nxënës”, duke pajisur shkollat e arsimit të detyrueshëm me tabletë ose laptopë individualë për përdorim mësimor – një nga digjitalizimet më të shpejta masive në arsimin botëror.
111. Në zonat rurale japoneze funksionojnë shkolla me shumë pak nxënës; janë dokumentuar edhe raste kur një shkollë është mbajtur hapur për një nxënës të vetëm deri në përfundimin e ciklit të tij shkollor.
112. Përdorimi i pavarur i transportit publik nga nxënësit është krejt i zakonshëm në Japoni, veçanërisht në arsimin e mesëm – trena dhe autobusë plot me uniforma shkollore janë pamje e përditshme e qyteteve japoneze.
113. Fëmijët japonezë të klasave të para shkojnë zakonisht në shkollë pa prindër – në këmbë, në grupe me itinerare të përcaktuara dhe nën vëzhgimin e komunitetit – një pavarësi që buron nga siguria e lartë publike dhe edukimi i hershëm për vetëmbështetje.
114. Sipas OECD-së (Education at a Glance 2025, të dhëna të vitit 2022, në dollarë amerikanë të përshtatur sipas fuqisë blerëse), Japonia shpenzon rreth 14.130 dollarë për nxënës në vit nga arsimi fillor deri në atë të lartë – paksa nën mesataren e OECD-së prej 15.023 dollarësh.
115. Sipas OECD-së (të dhëna 2023), 72 për qind e të rinjve japonezë 25–34 vjeç me të paktën një prind me arsim të lartë arrijnë vetë arsim të lartë, krahasuar me 43 për qind të atyre me prindër me arsim të mesëm – dëshmi se origjina familjare vazhdon të ndikojë fuqishëm në arritjen arsimore.
116. Sipas anketës “School Basic Survey” të MEXT-it për vitin akademik 2024, 87,3 për qind e 18-vjeçarëve japonezë vazhduan në institucione të arsimit të lartë (universitete, kolegje të shkurtra, KOSEN dhe kolegje profesionale) – rekord historik për Japoninë.

PËRFUNDIM

Arsimi japonez kombinon rezultate të larta akademike, kulturë të fortë të përgjegjësisë kolektive dhe standarde të përbashkëta kombëtare. Njëkohësisht, ai përballet me sfida serioze: presionin akademik, mbingarkesën e mësuesve, pabarazitë e lidhura me juku-t dhe të ardhurat familjare, hendekun gjinor në akademi e STEM (shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë) dhe rritjen e vazhdueshme të numrit të nxënësve që largohen nga shkolla. Pikërisht ky kombinim – i arritjeve të jashtëzakonshme dhe i tensioneve të brendshme – e bën sistemin arsimor japonez një nga rastet më të studiuara në botë.

BURIMET KRYESORE

1. MEXT (Ministria japoneze e Arsimit, Kulturës, Sportit, Shkencës dhe Teknologjisë) – School Basic Survey, vitet akademike 2024 dhe 2025 (shifra përfundimtare, dhjetor 2024 dhe dhjetor 2025): numri i shkollave, universiteteve, studentëve dhe shkalla e vazhdimit në arsimin e lartë.
2. MEXT – Anketa vjetore për problemet e sjelljes, futōkō-n dhe çështjet e udhëzimit të nxënësve, viti shkollor 2024 (publikuar në tetor 2025): shifrat e mungesave afatgjata dhe të bullizmit.
3. OECD – PISA 2022 Results (Volume I), dhjetor 2023, dhe shënimi përkatës për Japoninë: pikët, renditjet dhe treguesit e barazisë.
4. OECD – Education at a Glance 2025 (shtator 2025), shënimi për Japoninë: arritja terciare, orët mësimore, madhësia e klasave, financimi, stafi akademik, shpenzimet për nxënës dhe hyrjet në STEM.
5. OECD – Survey of Adult Skills / PIAAC, cikli i dytë (2023): aftësitë e të rriturve në lexim dhe numërim.
6. OECD – TALIS 2018: orët javore të punës së mësuesve japonezë të shkollës së mesme të ulët.
7. JASSO (Japan Student Services Organization) – statistikat vjetore të studentëve ndërkombëtarë, 1 maj 2024.
8. QS World University Rankings, edicioni 2025: renditja e Universitetit të Tokios dhe universiteteve japoneze.
9. Universiteti i Tokios – njoftimi zyrtar për rishikimin e tarifave të studimit (2024), në fuqi nga viti akademik 2025.
10. MEXT – kurrikulat kombëtare (Courses of Study) dhe programi “GIGA School”: reforma e gjuhës angleze e vitit 2020 dhe digjitalizimi i shkollave./Tetova News