ANALIZË SHUMË E THELLUAR E INTERVISTËS SË ZIADIN SELËS NË “VO CENTAR”

Teza kryesore

Intervista e Ziadin Selës te Vasko Eftov nuk është thjesht një rrëfim për 27 prillin, as vetëm një rikthim te kriza politike e viteve 2016-2017. Ajo është një ndërhyrje e drejtpërdrejtë në kujtesën politike të Maqedonisë së Veriut. Sela përpiqet të rishpjegojë tri momente kyçe: si u bllokua vazhdimi i pushtetit të Nikolla Gruevskit, si u mundësua ardhja e Zoran Zaevit në pushtet dhe pse ai vetë u shndërrua në një nga figurat më të sulmuara fizikisht dhe politikisht më 27 prill 2017.

Në plan të parë, intervista duket si rrëfim personal. Në thelb, ajo është një betejë për pronësinë e historisë: kush ishte faktori vendimtar, kush luajti prapa skenës, kush u paraqit si hero pas ngjarjeve dhe kush, sipas Selës, mbeti i padukshëm në versionin zyrtar të tranzicionit politik. Që në hyrje, Eftov e prezanton intervistën si hapje të “kutisë së Pandorës”, duke përmendur 27 prillin, zgjedhjet e 11 dhjetorit 2016, Ali Ahmetin, Nikolla Gruevskin, qeverinë BDI-LSDM-Aleanca, bisedimet e fshehta me Gruevskin, konfliktin me Arben Taravarin dhe shumicën parlamentare të vitit 2021.

1. Intervista si rishkrim i historisë politike

Kjo intervistë duhet lexuar si një përpjekje për ta zhvendosur qendrën e interpretimit nga BDI-ja drejt Selës. Në narrativën publike të viteve të fundit, sidomos në diskursin e BDI-së, vendimi për të mos vazhduar qeverisjen me VMRO-DPMNE-në është paraqitur shpesh si akt strategjik i Ali Ahmetit dhe strukturave të BDI-së. Sela, në këtë intervistë, e sfidon këtë version.

Ai nuk thotë thjesht “kam qenë pjesë e procesit”; ai sugjeron se presioni i tij, refuzimi i tij dhe paralajmërimi i tij ndaj Ali Ahmetit kanë qenë pjesë e rëndësishme e vendimit që ndryshoi rrjedhën politike. Këtu qëndron pesha kryesore e intervistës. Sela po thotë, në mënyrë indirekte: historia që është treguar për rënien e Gruevskit është e paplotë, sepse nuk e ka përfshirë rolin tim real.

Ky është një pozicionim shumë i rëndësishëm për politikën shqiptare në Maqedoni. Sepse beteja nuk është vetëm mes shqiptarëve dhe maqedonasve, por edhe brenda vetë kampit shqiptar: kush e solli ndryshimin, kush pagoi çmimin, kush përfitoi politikisht dhe kush u sakrifikua.

2. Vasko Eftov: intervistues, provokator dhe bashkautor i narrativës

Roli i Vasko Eftovit është vendimtar. Ai nuk është intervistues neutral në kuptimin klasik. Ai hyn në intervistë me teza, supozime, skenarë dhe informacione të pretenduara. Ai e provokon Selën, e shtyn drejt deklaratave më të forta dhe herë pas here ia propozon vetë interpretimin politik.

Kjo e bën intervistën të fuqishme si spektakël politik, por edhe problematike si burim i vetëm faktik. Disa pjesë janë deklarime të Selës; disa janë pretendime të Eftovit; disa janë hipoteza të gazetarit; disa janë kujtime personale; disa janë interpretime politike të ngjarjeve. Për këtë arsye, çdo publikim serioz duhet t’i ndajë qartë këto nivele.

Për shembull, kur Eftov flet për persona të paidentifikuar në Kuvend, struktura të huaja sigurie, skenarë për gjendje të jashtëzakonshme ose rrezik eskalimi ndëretnik, këto nuk duhet të botohen si fakte të provuara. Ato janë pretendime të thëna në intervistë dhe kërkojnë verifikim të veçantë. Në të kundërtën, shkrimi rrezikon të kthehet nga analizë politike në amplifikim akuzash të paverifikuara.

Nga ana tjetër, kjo mënyrë intervistimi nxjerr në pah gjëra që në intervista standarde mund të mbeteshin të fshehura. Eftov e di se Sela ka nevojë ta shpjegojë veten. Sela e di se Eftov dëshiron “ekskluzivitet”. Të dy krijojnë një lloj teatri politik ku e kaluara rihapet për përdorim në të tashmen.

3. Sela si figurë politike: nga viktima e 27 prillit te pretendenti për autorësi historike

Figura e Selës në këtë intervistë ndërtohet mbi tri shtylla: mjeku, politikani i parimeve dhe viktima e dhunës politike.

Ai e kujton karrierën e tij si mjek për të kundërshtuar imazhin e “rrezikut shqiptar” që, sipas tij, i është ndërtuar nga kundërshtarët. Kur pyetet për portretizimin si kundërshtar i maqedonasve, Sela përgjigjet duke e kthyer vëmendjen te puna e tij me pacientë maqedonas dhe te përvoja profesionale në zona të ndryshme. Kjo nuk është rastësore. Ai kërkon të thotë: unë nuk jam armik etnik, jam bërë armik politik nga propaganda.

Shtylla e dytë është politika e parimeve. Ai e paraqet refuzimin e postit të kryetarit të Parlamentit si provë se nuk ka qenë i interesuar për pozitë, por për zgjidhje strukturore. Sipas tij, oferta për kryetar Kuvendi ka ekzistuar, por ai nuk e ka pranuar as në kombinimin me VMRO-DPMNE-në dhe as në kombinimin me LSDM-në.

Shtylla e tretë është trauma e 27 prillit. Sela nuk flet për atë natë vetëm si për dhunë fizike ndaj tij. Ai e sheh atë si kulm të një fushate politike, ku deklaratat e tij të mëhershme u nxorën nga konteksti dhe u përdorën për ta shndërruar në shënjestër. Kjo është thelbësore: ai nuk e interpreton sulmin si incident turme, por si rezultat të një prodhimi të organizuar të armikut.

4. Ligji për gjuhët: zemra politike e intervistës

Pjesa më e rëndësishme programore e intervistës është Ligji për përdorimin e gjuhëve. Sela përpiqet ta paraqesë veten si aktorin që nuk pranoi ta reduktonte çështjen shqiptare në poste ministrore. Ai thotë se kërkesa kryesore e tij ishte ligji për gjuhët, jo ndarja e pushtetit.

Në analizë politike, kjo është shumë e rëndësishme. Sepse në Maqedoninë e Veriut, politika shqiptare shpesh është akuzuar se e ka zëvendësuar kauzën kombëtare me pjesëmarrje në qeveri. Sela, në këtë intervistë, përpiqet të ndërtojë një kundërimazh: ai nuk është politikani i “BMW-së, Mercedesit dhe privilegjeve”, por politikani i kauzës, ligjit dhe barazisë institucionale.

Pika më e fortë e tij është dallimi mes “të drejtës për të folur shqip” dhe “të drejtës për ta përdorur shqipen me shkrim”. Në intervistë përmenden tre versione ose propozime për ligjin: një i lidhur me VMRO-DPMNE-në, një marrëveshje BDI-LSDM dhe një version ku përfshihej edhe Aleanca/Sela. Sipas Selës, dallimi ishte thelbësor: versionet e pjesshme garantonin kryesisht përdorim verbal, ndërsa ai kërkonte zbatim më të plotë, duke përfshirë edhe shkrimin.

Ky argument e ngre debatin nga niveli administrativ në nivel kushtetues. Sela nuk thotë vetëm “dua më shumë shqip në institucione”; ai thotë se formula kushtetuese për gjuhën që e flasin mbi 20 për qind e qytetarëve përfshin edhe shkrimin. Pra, ai e paraqet kërkesën jo si kërkesë etnike, por si kërkesë për zbatim korrekt të Kushtetutës.

Kjo është pika ku Sela e sulmon BDI-në më fuqishëm, edhe kur nuk e thotë drejtpërdrejt. Mesazhi i tij është: BDI ishte e gatshme për kompromise të pjesshme; unë kërkova zgjidhje më substanciale. Kjo e bën Ligjin për gjuhët jo vetëm çështje juridike, por edhe instrument rivaliteti politik shqiptar.

5. Refuzimi i postit të kryetarit të Kuvendit: moral politik apo strategji narrative?

Një nga deklaratat më të rëndësishme është se Sela kishte pasur mundësi të bëhej kryetar i Parlamentit, por nuk kishte pranuar. Ai thekson se nuk ka pasur bisedë të drejtpërdrejtë me Gruevskin, por ofertë të përcjellë përmes një përfaqësuesi ambasade. Pastaj thotë se edhe në kombinimin me LSDM-në i është ofruar posti, por përsëri e ka refuzuar.

Në nivel moral, kjo e paraqet Selën si politikan që nuk shitet për funksion. Në nivel strategjik, kjo i shërben rindërtimit të imazhit të tij pas krizave të mëvonshme në Aleancë. Ai po i thotë publikut shqiptar: kur mund të bëhesha kryetar Kuvendi, nuk pranova, sepse doja ligj, jo karrige.

Mirëpo, ky argument ka edhe një dimension tjetër. Posti i kryetarit të Kuvendit më pas shkoi te Talat Xhaferi. Xhaferi u bë simbol institucional i një arritjeje shqiptare. Sela, duke treguar se posti fillimisht mund t’i ishte ofruar atij, në një farë mënyre kërkon të marrë pjesë në këtë kapital simbolik, por pa u paraqitur si humbës i postit. Ai e kthen refuzimin në virtyt.

Kjo është shumë e sofistikuar politikisht. Sepse nëse thua “ma morën postin”, dukesh i dobët. Nëse thua “ma ofruan, por e refuzova për kauzë më të madhe”, shndërrohesh në figurë parimore. Kjo është pikërisht struktura që Sela përpiqet të ndërtojë në intervistë.

6. “Platforma e Tiranës”: dekonstruktimi i një miti politik

Një nga pjesët më të rëndësishme është mohimi i Selës se në Tiranë është hartuar një platformë politike që diktonte qeverisjen në Maqedoni. Ai pranon takimin te Edi Rama, por e paraqet atë si takim komunikimi mes partive shqiptare, jo si marrëveshje komanduese. Në një nga pjesët e intervistës thuhet se Bilall Kasami nuk donte të ulej në tryezë me partitë e tjera shqiptare, dhe se takimi në Tiranë kishte funksion komunikues.

Kjo është politikisht shumë e rëndësishme sepse “Platforma e Tiranës” u përdor si simbol frike në opinionin maqedonas. Ajo u paraqit si dëshmi e ndërhyrjes së Shqipërisë, si rrezik për sovranitetin, si hap drejt federalizimit ose “Shqipërisë së Madhe”. Sela e shemb këtë narrativë duke thënë: nuk kishte platformë të hartuar në Tiranë; marrëveshjet u bënë në Maqedoni.

Nëse ky version pranohet, atëherë një pjesë e mobilizimit kundër “Platformës” del si konstrukt politik. Kjo nuk do të thotë se nuk ka pasur dokumente, kërkesa apo koordinim politik shqiptar. Por sipas Selës, qendra reale e vendimmarrjes nuk ishte Tirana, por skena politike e Maqedonisë.

Këtu Sela bën dy gjëra njëkohësisht: e mbron legjitimitetin e kërkesave shqiptare dhe e heq vulën e “dirigjimit nga jashtë”. Kjo është e rëndësishme për publikun maqedonas dhe shqiptar. Për maqedonasit, ai thotë se nuk kishte komplot nga Tirana. Për shqiptarët, ai thotë se partitë shqiptare nuk ishin kukulla të askujt, por aktorë të brendshëm politikë.

7. Ali Ahmeti: figura kyçe e rrëfimit

Pjesa më shpërthyese politike e intervistës është rrëfimi për takimin me Ali Ahmetin para vendimit të BDI-së. Sela thotë se Ahmeti i kishte treguar se kishte vendosur të shkonte në koalicion me VMRO-DPMNE-në, duke u mbështetur te parimi “fituesi me fituesin”. Sipas Selës, Ahmeti i kishte propozuar edhe atij të hynin bashkë në atë koalicion.

Sela thotë se e refuzoi dhe i rekomandoi Ahmetit të mos shkonte me VMRO-në. Arsyetimi i tij lidhej me përgjimet, krizën politike, mungesën e perspektivës për marrëveshje me Greqinë dhe nevojën që shqiptarët të mos shiheshin si pengesë për ndryshimin dhe integrimin euroatlantik. Më pas, sipas rrëfimit, ai i tha Ahmetit se do të bënte koalicion me LSDM-në dhe do ta mundte BDI-në nga Likova deri në Strugë.

Kjo pjesë e intervistës është politikisht shumë e rëndë. Ajo nënkupton se vendimi i BDI-së nuk ishte vetëm produkt i vizionit të brendshëm, por edhe i presionit elektoral nga rivalët shqiptarë. Nëse BDI do të shkonte me VMRO-në, Sela mund të pozicionohej me LSDM-në dhe të merrte kapital të madh opozitar në zgjedhjet lokale. Kjo do të thoshte rrezik direkt për BDI-në në terren.

Në këtë kuptim, Sela e paraqet veten si njeriu që e bëri të kushtueshme për Ali Ahmetin vazhdimin me Gruevskin. Ai nuk thotë domosdoshmërisht se vetëm ai e ktheu vendimin, por e paraqet bisedën si moment vendimtar. Eftov shkon edhe më larg dhe e interpreton këtë si prishje të narrativës së BDI-së për “heronjtë” e brendshëm që e ndalën koalicionin me VMRO-në.

Për publikim, kjo pjesë duhet të trajtohet me shumë kujdes. Është një pretendim i Selës për një bisedë private me Ali Ahmetin. Nuk është dokument, nuk është procesverbal, nuk është dëshmi e konfirmuar nga pala tjetër. Por politikisht është pjesa më e rëndësishme e intervistës, sepse sfidon themelin moral të BDI-së pas vitit 2017.

8. Rënia e Gruevskit dhe ardhja e Zaevit: faktori shqiptar si çelës i pushtetit

Intervista tregon se ndryshimi i pushtetit në vitin 2017 nuk mund të kuptohet vetëm si konflikt VMRO-LSDM. Ajo periudhë ishte matematikë parlamentare ku partitë shqiptare ishin çelësi. VMRO-DPMNE kishte rrugë më të drejtpërdrejtë drejt shumicës me BDI-në. LSDM kishte nevojë për një kombinim më të gjerë me BDI-në dhe deputetë të tjerë shqiptarë.

Sela e përdor këtë matematikë për të treguar peshën e vet. Ai thotë se pa të nuk bëhej shumica me LSDM-në, ndërsa VMRO-ja kishte mundësi me BDI-në. Kjo e paraqet Selën jo si aktor dytësor, por si nyje të procesit.

Kjo është pikë shumë e rëndësishme për historinë politike të Maqedonisë së Veriut. Ndryshimi i pushtetit nuk ishte vetëm rezultat i “revolucionit laraman”, presionit ndërkombëtar ose pakënaqësisë ndaj Gruevskit. Ai ishte edhe rezultat i vendimmarrjes së faktorit shqiptar. Pa këtë faktor, Gruevski mund të kishte pasur skenar tjetër mbijetese politike.

Në këtë kuptim, intervista është përpjekje për ta rikthyer faktorin shqiptar nga margjina në qendër të historisë. Por jo faktorin shqiptar si bllok abstrakt; Selën si aktor specifik brenda atij faktori.

9. 27 prilli: dhuna si pasojë e prodhimit të armikut

Pjesa më dramatike është 27 prilli. Sela e sheh sulmin ndaj tij si rezultat të një fushate të përgatitur. Ai thotë se deklaratat e tij të mëhershme u mblodhën, u nxorën nga konteksti dhe iu servirën publikut si rrezik aktual. Pra, sipas tij, fillimisht u prodhua figura e armikut, pastaj erdhi dhuna fizike.

Kjo është një tezë shumë e rëndësishme për analizë politike dhe mediatike. Dhuna politike rrallë ndodh në vakum. Ajo zakonisht paraprihet nga dehumanizimi, demonizimi dhe etiketimi. Kur një figurë paraqitet vazhdimisht si kërcënim për kombin, për shtetin ose për shumicën etnike, dhuna ndaj saj fillon të duket e pranueshme për turmën e radikalizuar.

Sela pretendon se ndaj tij ishte vendosur “shënjestër”. Në këtë rrëfim, ai nuk është thjesht viktimë e një turme të pakontrolluar; ai është objekt i një procesi politik që kishte për qëllim eliminimin e tij nga skena. Eftov e shtyn edhe më tej këtë ide, duke sugjeruar se nga momenti kur Sela bie pa ndjenja, turma zhvendos fokusin nga figurat e tjera te ai. Kjo pjesë duhet trajtuar me kujdes, por politikisht është shumë domethënëse.

Në intervistë përmenden edhe pasojat fizike: humbja e vetëdijes, amnezia për periudhën nga sulmi deri te zgjimi në dhomën 33, transportimi, dilemat për spitalin dhe transferimi në Tetovë. Këto elemente e bëjnë rrëfimin jo vetëm politik, por edhe traumatik. Sela nuk flet si politikan që analizon vetëm raportet e forcave; ai flet edhe si njeri që ka përjetuar dhunë ekstreme dhe që e mban atë si pjesë të identitetit politik.

10. Rreziku i eskalimit: Maqedonia në prag të konfliktit?

Eftov hap një tjetër pistë: se lajmi për vdekjen e mundshme të Selës mund të kishte shkaktuar eskalim serioz, madje konflikt. Ai përmend grupe të armatosura në Çair dhe mundësinë e shpalljes së gjendjes së jashtëzakonshme. Sipas materialit, ai e paraqet atë natë si moment kur shteti ishte në prag të shpërthimit të madh politik, etnik dhe të sigurisë.

Kjo pjesë është shumë sensitive. Nga njëra anë, ajo e tregon seriozitetin e 27 prillit: nuk ishte vetëm sulm ndaj një Kuvendi, por moment që mund të prodhonte spiral dhune. Nga ana tjetër, disa pretendime të Eftovit nuk konfirmohen nga Sela; madje Sela në disa raste thotë se nuk ka informacione të tilla dhe nuk dëshiron të hyjë në konspiracione. Kjo është shumë e rëndësishme redaksionalisht.

Analiza duhet ta dallojë qartë: Sela konfirmon përvojën e tij personale, amnezinë, gjendjen shëndetësore dhe rrethana të caktuara të trajtimit. Eftov shton hipoteza për skenarë më të gjerë sigurie. Këto nuk janë e njëjta gjë.

Politikisht, megjithatë, edhe vetë prania e këtyre hipotezave tregon se 27 prilli vazhdon të jetë ngjarje e papërfunduar në kujtesën publike. Për shumë aktorë, ajo natë nuk është mbyllur as me aktgjykime, as me dënime, as me komisione hetimore. Vazhdon të ketë ndjenjë se disa gjëra nuk janë thënë, disa njerëz nuk janë identifikuar, disa urdhra nuk janë zbuluar dhe disa përfitues politikë nuk janë ekspozuar.

11. Taravari: nga mjeku dhe bashkëpunëtori te rivali politik

Pjesa për Arben Taravarin e zhvendos intervistën nga historia e vitit 2017 te lufta e sotme për kontrollin e Aleancës dhe trashëgiminë politike shqiptare. Sela e paraqet Taravarin si njeri me të cilin kishte pasur raport të afërt politik, shoqëror dhe profesional. Përmendet se Taravari kishte marrë pjesë në trajtimin e tij pas 27 prillit dhe se lidhja kishte edhe dimension pacient-mjek, përveç atij politik.

Pikërisht për këtë arsye, zhgënjimi i Selës del më i fortë. Nuk është vetëm përplasje mes dy politikanëve. Në rrëfimin e Selës, është thyerje besimi. Ai thotë se Taravarin e kishte bërë ministër, kandidat për president dhe kryetar komune në Gostivar. Kjo e ndërton narrativën e “njeriut që u ngrit nga unë dhe pastaj u largua nga partia”.

Kjo është një retorikë tipike në përçarjet partiake: lideri themelues ose figura qendrore e paraqet rivalin e ri si produkt të vetin, si njeri që nuk do të kishte peshë pa mbështetjen e tij. Kjo ka funksion delegjitimues. Sela nuk thotë vetëm “Taravari gaboi”; ai thotë se Taravari e ka thyer një rend moral dhe politik.

Në plan më të gjerë, konflikti Sela-Taravari nuk është thjesht konflikt personal. Ai lidhet me pyetjen se ku do të pozicionohet opozita shqiptare: pranë VMRO-DPMNE-së, në distancë nga të dy blloqet maqedonase, apo në një model të ri balancimi. Sela në intervistë duket se kritikon modelin ku përfaqësuesit shqiptarë mendohet se mund të qetësohen me pushtet dhe privilegje. Në fund të intervistës ai e kundërshton këtë model dhe thotë se kërkon platformë, ide dhe kauzë.

12. Kriza në Aleancë: beteja për vulën është betejë për legjitimitetin

Në fillim të intervistës, Sela flet për largimin e Taravarit nga Aleanca dhe për betejën për vulat. Kjo mund të duket çështje teknike, por në politikë vulat nuk janë thjesht goma juridike. Ato përfaqësojnë vazhdimësinë, pronësinë mbi emrin, kontrollin mbi strukturën, qasjen në institucione, listat zgjedhore, financimin dhe identitetin politik.

Kur Sela thotë se Taravari “iku” nga partia pa u përballur me organet, ai synon ta paraqesë krizën jo si ndarje të barabartë mes dy krahëve, por si devijim të një lideri nga rregulli partiak. Prandaj krijimi i subjektit të ri paraqitet si domosdoshmëri statutore dhe politike, jo si ambicie personale.

Ky është një mekanizëm i njohur në politikën partiake: kush e kontrollon narrativën e “ligjshmërisë së brendshme”, kontrollon edhe pretendimin për vazhdimësi. Sela kërkon të thotë: ne jemi vijimësia politike; ata janë devijimi.

13. Intervista si akt politik në kohën e sotme

Nuk duhet harruar se kjo intervistë, edhe pse flet shumë për të kaluarën, i shërben të tashmes. Ajo vjen në një moment kur skena shqiptare është e fragmentuar, BDI është në betejë për të ruajtur dominimin, opozita shqiptare ka kaluar në rreshtime të reja, VMRO-DPMNE është rikthyer si faktor i fuqishëm, ndërsa raporti mes shqiptarëve dhe bllokut maqedonas përcakton konfigurimin e pushtetit.

Në këtë kontekst, Sela ka nevojë për tri gjëra: ta rikthejë veten si aktor historik, ta delegjitimojë Taravarin si njeri që ka devijuar nga rruga e përbashkët dhe ta sfidojë BDI-në në pronësinë mbi arritjet shqiptare të vitit 2017.

Intervista i shërben pikërisht këtyre tri objektivave. Ajo i thotë publikut: unë nuk jam thjesht politikan i mbijetuar nga 27 prilli; unë kam qenë faktor në ndryshimin e pushtetit. Unë nuk kërkova poste; kërkova ligj. Unë nuk ika nga kauza; të tjerët u larguan. Unë nuk jam figurë e së kaluarës; jam dëshmitar dhe aktor i së tashmes.

14. Vlera kryesore e intervistës

Vlera më e madhe e intervistës është se hap çështje që politika shpesh i ka lënë në mjegull. Ajo e detyron publikun të pyesë:

A ishte BDI vërtet e vendosur të shkonte me VMRO-DPMNE-në pas zgjedhjeve të 2016-s?

Sa ndikoi presioni i Selës dhe frika nga humbja në zgjedhjet lokale në vendimin e Ali Ahmetit?

Çfarë versionesh reale të Ligjit për gjuhët ishin në tavolinë?

A ishte “Platforma e Tiranës” dokument real vendimmarrës apo konstrukt politik për mobilizim nacionalist?

Pse Sela u bë objekt i dhunës më të rëndë më 27 prill?

A ka ende pamje, dëshmi ose elemente të pahetuara për atë natë?

A është konflikti Sela-Taravari vazhdim i krizave të vjetra të përfaqësimit shqiptar?

Këto pyetje e bëjnë intervistën të rëndësishme, edhe nëse disa nga përgjigjet e saj kërkojnë verifikim.

15. Leximi përfundimtar

Intervista e Ziadin Selës te Vasko Eftov është një dokument politik me tri shtresa.

Shtresa e parë është personale: Sela rrëfen sulmin, traumën, amnezinë, refuzimin e posteve dhe zhgënjimin me bashkëpunëtorët.

Shtresa e dytë është historike: ai jep versionin e tij për krizën 2016-2017, rënien e Gruevskit, ardhjen e Zaevit, rolin e Ali Ahmetit dhe Ligjin për gjuhët.

Shtresa e tretë është aktuale: ai ndërhyn në betejën e sotme brenda politikës shqiptare, sidomos në konfliktin me Taravarin dhe në rivalitetin me BDI-në për trashëgiminë e vitit 2017.

Në thelb, Sela kërkon të dalë nga kjo intervistë si tri figura njëkohësisht: dëshmitar i prapaskenave, viktimë e dhunës së organizuar politike dhe politikan që ka zgjedhur kauzën mbi postin. Kjo është arsyeja pse intervista ka peshë. Jo sepse e mbyll historinë, por sepse e rihap atë në një moment kur aktorët e dikurshëm janë ende në skenë dhe po luftojnë për të ardhmen politike të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.

Përfundimi më i fortë politik është ky: intervista nuk flet vetëm për atë se si ra Gruevski dhe si erdhi Zaev. Ajo flet për pyetjen më të thellë: kush e kontrollon kujtesën politike të shqiptarëve në Maqedoni — BDI-ja, opozita e re, figurat e mbijetuara të 27 prillit, apo ata që sot po rishkruajnë prapaskenat e asaj kohe?

VO CENTAR – Intervistë me Ziadin Selën / Vasko Eftov

Tema: 27 prilli, rënia e Gruevskit, ardhja e Zaevit, Ligji për gjuhët, BDI, BESA, VMRO-DPMNE, LSDM, Taravari dhe kriza në Aleancën për Shqiptarët.

ZBARDHJE / REDAKTIM I INTERVISTËS NË SHQIP

Më poshtë është version i redaktuar në shqip, i ndërtuar sipas rrjedhës tematike të intervistës. Teksti ruan përmbajtjen kryesore, rendin politik të bisedës dhe deklarimet më të rëndësishme.

Hyrja e emisionit

Vasko Eftov e hap emisionin duke paralajmëruar një intervistë të gjatë me Ziadin Selën, të fokusuar te ngjarjet e 27 prillit 2017, zgjedhjet e 11 dhjetorit 2016, prapaskenat e formimit ose mosformimit të qeverisë mes Ali Ahmetit dhe Nikolla Gruevskit, si dhe zhvillimet e viteve 2023-2024: qeveria e përbashkët BDI-LSDM-Aleanca për Shqiptarët, bisedimet e fshehta me Nikolla Gruevskin, konflikti me Arben Taravarin dhe përpjekjet për shumicë parlamentare në vitin 2021.

Në hyrje, gazetari e paraqet Selën si politikan që, sipas tij, “ka hapur kutinë e Pandorës”, duke paralajmëruar se pas kësaj interviste mund të pasojnë sqarime të tjera nga aktorë të ndryshëm politikë.

Lidhja Shqiptare, Aleanca dhe pyetjet për historinë

Biseda nis me pyetjen se çfarë nënkupton “Lidhja Shqiptare” dhe nëse emri ka lidhje simbolike me Lidhjen e Prizrenit. Sela përgjigjet se pas zhvillimeve të fundit në Aleancën për Shqiptarët dhe largimit të Arben Taravarit nga partia, sipas tij pa u përballur me organet partiake, u krijua nevoja për subjekt të ri politik. Ai shpjegon se emri në shqip “Lëvizja Shqiptare” ka ngjashmëri me “Aleanca për Shqiptarët”, por nuk e paraqet si projekt me ngarkesë historike ekspansioniste.

Eftov e çon temën te frika maqedonase nga Lidhja e Prizrenit dhe te interpretimet historike për “Shqipërinë e Madhe”. Sela përgjigjet se historia në Maqedoni lexohet ndryshe nga komunitete të ndryshme dhe kritikon dokumentet zyrtare që, sipas tij, kanë përhapur të pavërteta për shqiptarët. Ai thotë se problemi kryesor nuk është se shqiptarët i besojnë këto tekste, por se ato krijojnë te maqedonasit një mentalitet mosbesimi ndaj shqiptarëve, gjë që dëmton bashkëjetesën.

Në këtë pjesë, Sela kundërshton tezën se shqiptarët kanë ardhur “nga mali” apo “nga Kaukazi”, duke e quajtur këtë narrativë joprofesionale. Ai shton se popujt nuk dihet saktë kur lindin, por dihet kur pushojnë së ekzistuari.

Portretizimi i Selës dhe karriera profesionale

Eftov e pyet Selën për mënyrën si paraqitet në Wikipedia dhe për perceptimin se ai paraqitet si “kundërshtar i rrezikshëm” i maqedonasve. Sela përgjigjet se ata që e njohin nga afër e dinë se ai ka qenë mjek i suksesshëm, ka punuar edhe në fshatra maqedonase dhe ka pasur pacientë pa dallim etnik. Ai thekson se nuk pranon të “edukohet” politikisht për të thënë vetëm ato që dikush dëshiron t’i dëgjojë.

Në pjesën për karrierën profesionale, përmendet se Sela është mjek, specialist internist, ka punuar në sistemin shëndetësor dhe ka qenë drejtues i Inspektoratit Sanitar. Sela shton se në vitin 2006 kishte gjetur një gjendje ku, sipas tij, rreth 80 për qind e ordinancave private nuk kishin licencë të plotë, ndërsa brenda 17 muajve pretendon se e kishte rregulluar këtë çështje.

Deklarata për “djegien” e Kuvendit

Eftov rikthen një deklaratë të hershme të Selës për “djegien” e Kuvendit, në kontekstin e ligjit për branitellat. Sela thotë se fjalët i janë nxjerrë nga konteksti. Ai sqaron se kishte folur për djegien institucionale të Kuvendit, jo për djegie fizike. Sipas tij, kur në një institucion nuk respektohen rregullat, kur lexohet poezi, bllokohet puna dhe përdoret institucioni për lojë politike, atëherë ai institucion është “djegur nga themeli” në kuptimin politik.

Oferta për kryetar të Parlamentit

Një nga pikat kryesore të intervistës është pyetja nëse Nikolla Gruevski i kishte ofruar Selës postin e kryetarit të Parlamentit në periudhën 2016-2017. Sela pranon se ka pasur oferta për këtë post, por bën dallim të rëndësishëm: ai thotë se nuk ka pasur takim të drejtpërdrejtë me Gruevskin dhe se oferta, në atë fazë, i ka ardhur përmes një përfaqësuesi të një ambasade të huaj, të cilën nuk e identifikon.

Sela thotë se postin e kryetarit të Parlamentit e ka refuzuar si në kontekstin e bisedimeve me VMRO-DPMNE, ashtu edhe në kontekstin e bisedimeve me LSDM-në. Ai argumenton se politika e tij nuk ka qenë e ndërtuar mbi marrjen e pozitave të përkohshme, por mbi sjelljen e ligjeve që sipas tij i bëjnë qytetarët më të barabartë.

Ligji për përdorimin e gjuhëve

Në intervistë, Sela e vendos Ligjin për përdorimin e gjuhëve në qendër të negociatave politike. Ai thotë se kërkesa e tij kryesore në bisedimet pas zgjedhjeve ka qenë ligji për gjuhët, jo ministritë apo pozicionet. Sipas tij, kishte tre propozime: një propozim të VMRO-DPMNE-së, një marrëveshje BDI-LSDM dhe një version ku ishin përfshirë edhe qëndrimet e Aleancës për Shqiptarët.

Sela pretendon se dallimi themelor ishte mes së drejtës për të folur shqip dhe së drejtës për ta përdorur shqipen edhe në shkrim. Ai thekson se Kushtetuta flet për “gjuhën që e flasin mbi 20 për qind e qytetarëve dhe shkrimin e saj”, ndaj çdo ligj që e shmang shkrimin, sipas tij, nuk e përmbush formulën kushtetuese. Ai thotë se kishte kërkuar që në nenin e parë të përcaktohej qartë se gjuha që e flasin mbi 20 për qind e qytetarëve dhe që është e ndryshme nga maqedonishtja është gjuha shqipe.

Kjo pjesë e intervistës e paraqet Selën si aktor që kërkon kapital simbolik dhe juridik afatgjatë, jo kompensim me poste. Për të, posti i kryetarit të Kuvendit do të ishte i përkohshëm; ligji për gjuhët do të ishte ndryshim institucional më i qëndrueshëm.

“Platforma e Tiranës”

Eftov e lidh debatin për gjuhët me të ashtuquajturën “Platformë e Tiranës”. Sela e mohon që në Tiranë të jetë hartuar një platformë politike siç u paraqit në diskursin publik maqedonas. Ai pranon se ka pasur takim te Edi Rama, por thotë se takimi ka qenë për komunikim mes aktorëve politikë shqiptarë, sidomos sepse Bilall Kasami, sipas Selës, nuk dëshironte të ulej në tryezë me partitë e tjera shqiptare brenda Maqedonisë.

Sela thotë se marrëveshjet konkrete janë bërë në Maqedoni, jo në Tiranë. Ai e interpreton takimin te Rama si mekanizëm komunikimi politik, jo si platformë që diktonte qeverisjen. Kjo është një nga nyjet kryesore të intervistës, sepse prek narrativën që mobilizoi protesta dhe tensione para 27 prillit.

Zgjedhjet e 2016-s dhe kalkulimi për shumicën

Eftov e kthen bisedën te zgjedhjet e 11 dhjetorit 2016. Ai thotë se Zaev nuk i fitoi zgjedhjet, por u shndërrua në figurë të rëndësishme në disa mjedise shqiptare. Sela pranon se LSDM pati rezultat të fortë në disa zona shqiptare dhe se ky rezultat u përsërit pjesërisht edhe në zgjedhjet lokale të vitit 2017.

Në këtë pjesë dalin kalkulimet parlamentare: VMRO-DPMNE kishte më shumë hapësirë për shumicë me BDI-në, ndërsa LSDM, sipas Selës, nuk mund të ndërtonte shumicë pa BDI-në dhe pa disa deputetë të tjerë shqiptarë. Sela e refuzon pretendimin se kishte marrëveshje personale të tij me Gruevskin për qeveri. Ai thotë se mund të ketë pasur njerëz që kanë folur në emrin e tij, por pa autorizimin e tij nuk kishte marrëveshje.

Biseda me Ali Ahmetin

Një nga rrëfimet më të forta të intervistës është takimi i Selës me Ali Ahmetin para mbledhjes së kryesisë së BDI-së. Sipas Selës, Ahmeti i kishte thënë se kishte vendosur të hynte në koalicion me VMRO-DPMNE-në, duke u mbështetur te parimi “fituesi me fituesin”. Ahmeti, sipas rrëfimit të Selës, i kishte ofruar edhe atij të shkonte bashkë në këtë koalicion.

Sela thotë se e kishte refuzuar dhe i kishte rekomanduar Ahmetit të mos hynte në një koalicion të tillë, sepse pas përgjimeve, krizës politike dhe mungesës së perspektivës për marrëveshje me Greqinë, një qeveri e tillë do t’i vendoste shqiptarët në pozitën e pengesës ndaj ndryshimit dhe integrimit në NATO. Ai thotë se i kishte thënë Ahmetit se do të bënte koalicion me LSDM-në dhe do ta mundte nga Likova deri në Strugë në zgjedhjet lokale.

Eftov interpreton se kjo bisedë mund të ketë qenë kthesa reale që e pengoi formimin e qeverisë VMRO-BDI, ndërsa Sela e cilëson versionin për “heronjtë” brenda BDI-së si PR partiak. Sela nuk e merr i vetëm meritën formale, por e paraqet bisedën si një moment vendimtar politik.

27 prilli 2017: sulmi, amnezia dhe rreziku i eskalimit

Intervista hyn më pas te 27 prilli. Eftov thotë se ka parë pjesë nga xhirimet e papublikuara dhe se ato, sipas tij, janë më të rënda se çfarë është prezantuar publikisht. Ai përmend pretendimin se dy persona në Kuvend nuk janë identifikuar dhe mund të kenë qenë pjesë e strukturave të huaja të sigurisë. Kjo mbetet pretendim i gazetarit dhe nuk paraqitet në intervistë si fakt i provuar.

Sela thotë se ka qenë pa vetëdije për disa orë dhe se ka amnezi për periudhën nga momenti kur humbi vetëdijen deri kur u zgjua në dhomën 33 të Kuvendit. Ai deklaron se nuk njeh askënd nga sulmuesit dhe nuk ka mundur të drejtojë gishtin te persona konkretë. Përmend se pas sulmit ka pasur dilema për trajtimin e tij mjekësor, se fillimisht u diskutua spitali “8 Shtatori”, pastaj Qendra Klinike në Shkup dhe më pas transferimi në Tetovë për arsye sigurie.

Eftov thotë se vdekja e supozuar e Selës, po të vazhdonte të qarkullonte si informacion, mund të kishte shkaktuar eskalim serioz politik dhe të sigurisë. Ai përmend grupe të armatosura në Çair dhe mundësinë që vendi të shkonte drejt konfliktit ose gjendjes së jashtëzakonshme. Këto deklarime duhet të publikohen me formulimin “sipas Eftovit” ose “sipas pretendimeve të thëna në intervistë”.

Taravari dhe kriza në Aleancën për Shqiptarët

Në fund të intervistës, biseda kalon te zhvillimet më të reja në Aleancën për Shqiptarët dhe te konflikti me Arben Taravarin. Sela e paraqet largimin e Taravarit si precedent të pazakonshëm: një kryetar partie që, sipas tij, “ikën” nga partia pa u përballur me organet e saj. Ai e lidh këtë me betejën për vulat, përfaqësimin institucional dhe nevojën për subjekt të ri politik.

Në këtë segment përmenden edhe kalkulimet për zgjedhjet presidenciale dhe parlamentare, balanca mes bllokut maqedonas dhe shqiptar, si dhe raportet e Taravarit me VMRO-DPMNE-në. Sela pretendon se kishte parë shenja që nga viti 2022 se Taravari po vepronte në kahje tjetër. Këto pretendime duhet të trajtohen si deklarime politike të Selës dhe jo si fakte të mbyllura pa përgjigjen e palës tjetër.

Sela hap prapaskenat e krizës së 2016-2017: “Refuzova koalicionin me VMRO-në, Ligji për gjuhët ishte kërkesa ime kryesore”

Intervista e Ziadin Selës në emisionin “Vo Centar” të Vasko Eftovit rikthen në qendër të debatit politik një nga periudhat më dramatike të historisë së re të Maqedonisë së Veriut: zgjedhjet e 11 dhjetorit 2016, negociatat për formimin e qeverisë, rënien e Nikolla Gruevskit nga pushteti, ardhjen e Zoran Zaevit në krye të ekzekutivit dhe dhunën e 27 prillit 2017 në Kuvend.

Sela, një nga figurat kryesore shqiptare në atë periudhë, rrëfen versionin e tij për prapaskenat politike që, sipas tij, nuk janë sqaruar plotësisht as pas shumë vitesh. Ai e vendos veten në pikën ku ndërthureshin tre procese: kriza e legjitimitetit pas përgjimeve, kalkulimi për shumicë parlamentare dhe kërkesa për avancimin e përdorimit të gjuhës shqipe.

Një nga deklaratat më të forta të intervistës është pohimi se ai kishte pasur oferta për t’u bërë kryetar i Parlamentit, por i kishte refuzuar. Sela sqaron se nuk ka pasur takim të drejtpërdrejtë me Nikolla Gruevskin dhe se oferta në kontekstin e VMRO-së i kishte ardhur përmes një përfaqësuesi të një ambasade të huaj. Ai thotë se të njëjtën mundësi e ka pasur edhe në kombinimin me LSDM-në, por nuk e ka pranuar, sepse, sipas tij, pozitat janë të përkohshme, ndërsa ligjet mbeten.

Për Selën, çështja qendrore nuk ishte posti, por Ligji për përdorimin e gjuhëve. Ai thekson se kërkesa e tij kryesore në bisedimet me aktorët politikë ka qenë ligji për gjuhën shqipe, jo ndarja e ministrive. Sipas tij, propozimet fillestare garantonin kryesisht të drejtën e të folurit, por jo përdorimin e plotë me shkrim. Ai argumenton se Kushtetuta flet për gjuhën që e flasin mbi 20 për qind e qytetarëve dhe shkrimin e saj, ndaj ligji duhej ta përfshinte edhe dimensionin e shkrimit.

Intervista prek edhe “Platformën e Tiranës”, një nga temat më të ndezura të asaj periudhe. Sela e mohon se në Tiranë është hartuar një platformë që diktonte qeverisjen në Maqedoni. Ai pranon se ka pasur takim te Edi Rama, por e përshkruan atë si takim për të vendosur komunikim mes partive shqiptare, veçanërisht në një kohë kur Bilall Kasami, sipas tij, nuk pranonte të ulej në tryezë me subjektet e tjera shqiptare.

Rrëfimi më politikisht eksploziv lidhet me takimin me Ali Ahmetin para vendimit të BDI-së për koalicionin e ardhshëm. Sipas Selës, Ahmeti i kishte komunikuar se kishte vendosur të shkonte në koalicion me VMRO-DPMNE-në, duke u mbështetur te parimi “fituesi me fituesin”. Sela thotë se e refuzoi këtë rrugë dhe i rekomandoi Ahmetit të mos bëhej pjesë e një qeverie të tillë. Sipas tij, në atë moment nuk kishte perspektivë për marrëveshje me Greqinë dhe një koalicion me VMRO-në do t’i vendoste shqiptarët në pozitën e pengesës ndaj ndryshimit dhe integrimit në NATO.

Sela rrëfen se i kishte thënë Ahmetit se, nëse BDI do të shkonte me VMRO-në, ai do të bënte koalicion me LSDM-në dhe do ta mundte BDI-në “nga Likova deri në Strugë” në zgjedhjet lokale. Kjo pjesë e intervistës e zhvendos narrativën nga versioni i deritanishëm për “vendimin e brendshëm” të BDI-së drejt një interpretimi ku presioni politik i Selës dhe kalkulimi elektoral mund të kenë pasur rol vendimtar.

Pjesa më e rëndë e intervistës lidhet me 27 prillin. Sela e përshkruan veten si viktimë të një fushate të përgatitur, ku deklaratat e tij të mëhershme, të nxjerra nga konteksti, u përdorën për ta kthyer në shënjestër. Ai thotë se kishte humbur vetëdijen për disa orë dhe se ende ka amnezi për periudhën nga rënia pa ndjenja deri te zgjimi në dhomën 33 të Kuvendit.

Eftov, nga ana tjetër, përmend xhirime të papublikuara dhe pretendime për persona të paidentifikuar në Kuvend, si dhe rrezikun që lajmi i rremë për vdekjen e Selës të shkaktonte eskalim serioz ndëretnik e politik. Këto pretendime mbeten pjesë e narrativës së intervistës dhe kërkojnë verifikim të mëtejshëm institucional e gazetaresk.

Në segmentin për zhvillimet e fundit, Sela flet për krizën në Aleancën për Shqiptarët dhe përplasjen me Arben Taravarin. Ai e paraqet largimin e Taravarit si largim nga organet partiake dhe e lidh atë me betejën për vulat e partisë, me krijimin e subjektit të ri dhe me pozicionimin e ri të blloqeve politike në vend.

Intervista nuk është vetëm rrëfim personal i Selës. Ajo është një përpjekje për rishkrim të kronologjisë politike të periudhës 2016-2017 dhe një sinjal se disa nga marrëveshjet, tensionet dhe lëvizjet që përcaktuan pushtetin e viteve pasuese ende nuk janë zbardhur plotësisht. Për publikun shqiptar, rëndësia e saj qëndron në tre pika: rolin e faktorit shqiptar në rrëzimin e Gruevskit, çmimin politik të Ligjit për gjuhët dhe mënyrën si trauma e 27 prillit vazhdon të përdoret në betejat e sotme politike.

Intervista si luftë për interpretimin e historisë

Intervista e Selës është, para së gjithash, një betejë për interpretim. Pas gati një dekade nga kriza e 2016-2017, aktorët politikë vazhdojnë të luftojnë për autorësinë e ndryshimit të pushtetit, për përgjegjësinë e dhunës së 27 prillit dhe për legjitimitetin e vendimeve që e çuan vendin drejt qeverisë Zaev. Sela përpiqet të zhvendosë peshën nga narrativa ku BDI-ja paraqitet si aktori vendimtar që pengoi koalicionin me VMRO-në, drejt një narrative ku ai vetë shfaqet si faktor presioni, refuzimi dhe kushtëzimi politik.

Nga posti te ligji: kapitali simbolik i Selës

Refuzimi i postit të kryetarit të Parlamentit është boshti etik-politik mbi të cilin Sela ndërton profilin e vet. Ai kërkon të paraqitet si politikan që nuk shkëmben çështje strukturore me pozita personale. Kjo nuk është vetëm deklaratë morale; është edhe strategji politike. Duke thënë se ligji për gjuhët ishte kërkesa kryesore, Sela kërkon të marrë pjesë në kapitalin politik të një prej arritjeve më të rëndësishme institucionale për shqiptarët pas Marrëveshjes së Ohrit.

Ligji për gjuhët si nyje kushtetuese dhe identitare

Debati për gjuhën nuk paraqitet si çështje teknike, por si çështje e barazisë së shtetit. Sela e ndan përdorimin verbal nga përdorimi me shkrim dhe e vendos betejën në fushën e Kushtetutës. Kjo është e rëndësishme, sepse e zhvendos debatin nga “sa shqip lejohet në institucione” te “a zbatohet formula kushtetuese për gjuhën dhe shkrimin”. Në plan politik, kjo i jep Selës mundësi të kritikojë edhe BDI-në, duke e akuzuar në mënyrë indirekte për pranim të zgjidhjeve të pjesshme.

Platforma e Tiranës: mit politik apo mekanizëm komunikimi?

Për opinionin maqedonas, “Platforma e Tiranës” u bë simbol i frikës nga ndërhyrja e jashtme dhe nga federalizimi i shtetit. Sela e minimizon këtë narrativë dhe e paraqet takimin te Edi Rama si instrument komunikimi mes partive shqiptare. Kjo ka dy efekte: e heq Tiranën nga pozicioni i “qendrës komanduese” dhe e rikthen vendimmarrjen në Maqedoni. Nëse ky version pranohet, atëherë një pjesë e mobilizimit politik kundër “Platformës” del si konstrukt propagandistik.

Ali Ahmeti në qendër të dilemës

Rrëfimi për takimin me Ali Ahmetin është pjesa më sensitive e intervistës. Sela thotë se Ahmeti kishte vendosur të shkonte me VMRO-DPMNE-në, por ai ia kishte rekomanduar të kundërtën. Kjo prek drejtpërdrejt mitologjinë politike të BDI-së për momentin e vendimit historik. Nëse versioni i Selës merret seriozisht, atëherë vendimi i BDI-së nuk ishte vetëm akt strategjik i brendshëm, por edhe pasojë e presionit nga rivalët shqiptarë, frikës nga humbja e terrenit lokal dhe kontekstit ndërkombëtar.

Rënia e Gruevskit dhe roli i faktorit shqiptar

Sela e paraqet faktorin shqiptar jo si shtojcë të ndryshimit të pushtetit, por si mekanizëm që e bëri të mundur ndryshimin. Matematika parlamentare e vitit 2016 e vendosi BDI-në, BESA-n, Aleancën dhe DPA-në në pozita kyçe. VMRO mund të siguronte shumicë me BDI-në; LSDM kishte nevojë për një kombinim më kompleks. Në këtë hapësirë, Sela e ndërton rolin e vet si aktor që mund ta bllokonte ose mundësonte shumicën e re.

27 prilli: dhuna si kulm i propagandës

Narrativa e Selës për 27 prillin mbështetet në idenë se sulmi ndaj tij nuk ishte spontan, por pasojë e fushatës politike ku ai u shndërrua në shënjestër. Ai argumenton se deklaratat e tij të mëhershme u rikontekstualizuan për ta paraqitur si rrezik për maqedonasit. Kjo është një tezë e rëndësishme, sepse e lidh dhunën fizike me prodhimin mediatik të armikut. Nëse një politikan paraqitet vazhdimisht si kërcënim ekzistencial, atëherë dhuna ndaj tij bëhet më e lehtë për t’u justifikuar nga masa e radikalizuar.

Eftov si intervistues: provokim, tezë dhe skenar

Eftov nuk e drejton intervistën si intervistë neutrale klasike. Ai fut teza të veta, informacione të pretenduara, skenarë dhe interpretime. Kjo e bën intervistën dinamike, por edhe kërkon kujdes redaksional. Disa pretendime, sidomos për persona të paidentifikuar, struktura të huaja sigurie, rrezikun e helmimit ose grupe të armatosura, nuk duhet të publikohen si fakte të konfirmuara pa verifikim. Në artikull duhet të dallohen qartë deklarimet e Selës nga interpretimet e Eftovit.

Taravari dhe politika pas 2022-shit

Pjesa për Taravarin e lidh krizën e vjetër me krizën e re. Sela e sheh largimin e Taravarit si vazhdim të betejës për kontrollin e subjektit politik shqiptar dhe për pozicionimin e shqiptarëve në raport me bllokun maqedonas. Këtu intervista nuk flet më vetëm për të kaluarën; ajo ndërhyn në konfliktin aktual brenda kampit opozitar shqiptar.

Përfundimi politik

Intervista ka vlerë të madhe sepse hap tema që zakonisht mbeten në prapaskenë: kush negocioi me kë, kush refuzoi çfarë, kush e përdori gjuhën si mjet negociues, kush e përdori “Platformën e Tiranës” si armë propagandistike dhe pse Sela u bë objekt i dhunës më brutale të 27 prillit. Por vlera e saj është më e madhe si dëshmi politike sesa si dosje përfundimtare faktike. Ajo kërkon verifikim, ballafaqim dhe lexim të kujdesshëm.

PËRMBLEDHJE KRONOLOGJIKE ME PIKAT KRYESORE

Para 2016-s: Sela ndërton profilin si mjek, politikan i DPA-së dhe më pas si figurë e Aleancës për Shqiptarët.

2006: Sela përmend periudhën si drejtues i Inspektoratit Sanitar dhe pretendon rregullimin e licencimit të ordinancave private.

2011-2014: Në sfond shfaqen përplasjet e Selës me DPA-në dhe ndarja e tij nga kjo parti.

Para zgjedhjeve 2016: Shfaqet BESA si faktor i ri politik shqiptar; LSDM fillon të fitojë mbështetje në disa zona shqiptare.

11 dhjetor 2016: Zgjedhjet prodhojnë krizë politike dhe matematikë të ndërlikuar parlamentare.

Pas zgjedhjeve: Sipas Selës, VMRO kishte mundësi më të lehtë për shumicë me BDI-në, ndërsa LSDM kishte nevojë për kombinim më kompleks.

Negociatat për qeveri: Sela thotë se kërkesa e tij kryesore ishte Ligji për përdorimin e gjuhëve.

Oferta për kryetar Kuvendi: Sela deklaron se kishte oferta për kryetar të Parlamentit, por i refuzoi.

Takimi në Tiranë: Sela e paraqet takimin te Edi Rama si mekanizëm komunikimi mes partive shqiptare, jo si platformë komanduese.

Takimi me Ali Ahmetin: Sela pretendon se Ahmeti i tha se kishte vendosur të shkonte me VMRO-në dhe se ai i rekomandoi të mos e bënte këtë.

Para vendimit të BDI-së: Sela thotë se e paralajmëroi Ahmetin për koalicion me LSDM-në dhe për humbje të BDI-së në zgjedhjet lokale.

Formimi i shumicës së re: Rrjedha politike shkon drejt shumicës LSDM-BDI me mbështetje shqiptare.

27 prill 2017: Dhuna në Kuvend; Sela sulmohet rëndë dhe humb vetëdijen për disa orë.

Pas sulmit: Sela thotë se ka amnezi për periudhën e menjëhershme dhe se nuk njeh sulmuesit.

Trajtimi mjekësor: Në intervistë përmenden dilema për spitalin dhe transferimin për arsye sigurie.

Pas 2017-s: Ligji për gjuhët mbetet një nga temat kryesore të trashëgimisë politike të asaj periudhe.

2021: Në intervistë paralajmërohet edhe tema e shumicës parlamentare të vitit 2021.

2022-2024: Sela flet për tensionet me Arben Taravarin dhe për krizën në Aleancën për Shqiptarët.

Formimi i subjektit të ri: Sela e lidh krijimin e Lëvizjes Shqiptare me konfliktin për vulat dhe organet e partisë.

Sot: Intervista përdoret si rikthim i debatit për rolin e shqiptarëve në ndryshimin e pushtetit dhe në betejat aktuale politike.

5. 100 FAKTE / IDE KRYESORE NGA INTERVISTA

1. Intervista zhvillohet në emisionin “Vo Centar” të Vasko Eftovit.
2. I ftuar është Ziadin Sela.
3. Tema qendrore është kriza politike 2016-2017.
4. Në hyrje paralajmërohen prapaskena për 27 prillin.
5. Përmenden zgjedhjet e 11 dhjetorit 2016.
6. Përmendet dilema nëse Ali Ahmeti do të bënte qeveri me Nikolla Gruevskin.
7. Intervista prek edhe zhvillimet e viteve 2023-2024.
8. Përmenden qeveria BDI-LSDM-Aleanca dhe konfliktet e brendshme shqiptare.
9. Përmendet konflikti Sela-Taravari.
10. Sela flet për krijimin e subjektit të ri politik.
11. Ai thotë se Taravari u largua nga partia pa u përballur me organet e saj.
12. Beteja për vulat e partisë paraqitet si një nga pasojat e krizës.
13. Emri “Lëvizja Shqiptare” shpjegohet si vazhdimësi simbolike e Aleancës.
14. Eftov e lidh emrin me Lidhjen e Prizrenit.
15. Sela mohon nënkuptimin ekspansionist të emrit.
16. Sela kritikon interpretimet zyrtare të historisë për shqiptarët.
17. Ai thotë se historia lexohet ndryshe nga komunitete të ndryshme.
18. Ai kundërshton tezat për prejardhje “nga Kaukazi”.
19. Sela thotë se narrativa të tilla prodhojnë mosbesim te maqedonasit.
20. Bashkëjetesa paraqitet si sfidë e ndikuar nga historiografia.
21. Në intervistë diskutohet portretizimi i Selës në Wikipedia.
22. Sela e quan Wikipedia-n hapësirë ku mund të shkruajë kushdo.
23. Ai thekson karrierën e tij si mjek.
24. Ai thotë se ka punuar edhe me pacientë maqedonas në zona malore.
25. Sela e paraqet veten si politikan që nuk pranon të thotë vetëm atë që duan të dëgjojnë të tjerët.
26. Në biografinë e tij përmendet specializimi si internist.
27. Përmendet puna në sistemin shëndetësor në Strugë.
28. Përmendet drejtimi i Inspektoratit Sanitar.
29. Sela pretendon se në 2006 gjeti gjendje të rëndë me licencat e ordinancave private.
30. Ai thotë se e rregulloi këtë çështje për 17 muaj.
31. Eftov e pyet për deklaratën e dikurshme për “djegien” e Kuvendit.
32. Sela thotë se deklarata ishte nxjerrë nga konteksti.
33. Ai e shpjegon “djegien” si metaforë institucionale.
34. Sipas tij, kur Kuvendi nuk respekton rregullat, institucioni digjet politikisht.
35. Në intervistë diskutohet ligji për branitellat.
36. Përmendet raporti mes VMRO-së dhe BDI-së në atë kohë.
37. Eftov pyet nëse Gruevski i ofroi Selës postin e kryetarit të Parlamentit.
38. Sela pranon se ka pasur oferta për atë post.
39. Ai sqaron se nuk ka pasur takim të drejtpërdrejtë me Gruevskin.
40. Ai thotë se oferta i erdhi përmes një përfaqësuesi ambasade.
41. Ai nuk e identifikon ambasadën.
42. Posti i kryetarit të Parlamentit i është ofruar edhe në variantin me LSDM-në.
43. Sela thotë se e refuzoi postin në të dyja rastet.
44. Ai thotë se nuk e ndërton politikën mbi pozita personale.
45. Sela e vendos Ligjin për gjuhët mbi postet.
46. Në intervistë përmenden tre propozime për Ligjin për gjuhët.
47. Një propozim lidhet me VMRO-DPMNE-në.
48. Një propozim lidhet me marrëveshjen BDI-LSDM.
49. Një version lidhet me përfshirjen e Selës/Aleancës.
50. Sela thotë se dallimi kryesor ishte mes të folurit dhe të shkruarit shqip.
51. Ai kritikon qasjen që jep vetëm të drejtën për të folur shqip.
52. Ai mbështetet te formulimi kushtetues “gjuha dhe shkrimi i saj”.
53. Ai kërkonte që gjuha shqipe të emërtohej qartë në ligj.
54. Ai thotë se kërkesa e tij kryesore ishte Ligji për gjuhët.
55. Ai pohon se ka folur pak për poste ministrore.
56. Eftov e lidh debatin me “Platformën e Tiranës”.
57. Sela mohon se në Tiranë është hartuar platformë politike.
58. Ai pranon se ka pasur takim te Edi Rama.
59. Ai e përshkruan takimin si komunikim mes partive shqiptare.
60. Bilall Kasami përmendet si aktor që nuk donte të ulej me partitë e tjera shqiptare.
61. Sela thotë se marrëveshja është arritur në Maqedoni, jo në Tiranë.
62. Përmendet BESA si faktor i ri politik shqiptar.
63. Eftov flet për ndikim turk te BESA, ndërsa Sela thotë se mund të ketë edhe ndikime të tjera.
64. Zgjedhjet amerikane dhe administrata Trump përmenden si sfond ndërkombëtar.
65. Eftov hedh tezën se Sela kishte marrëveshje me Gruevskin.
66. Sela e mohon këtë tezë.
67. Ai thotë se mund të ketë pasur njerëz që folën në emrin e tij, por pa autorizim.
68. Sela thekson se pa të nuk kishte shumicë te LSDM-ja.
69. Ai thotë se VMRO kishte mundësi më të lehtë për shumicë me BDI-në.
70. Sela thotë se nuk ka pranuar të negociojë qeveri me VMRO-DPMNE-në.
71. Ai pranon komunikim me Ali Ahmetin pas takimit në Tiranë.
72. Ai thotë se më parë nuk kishte komunikim me Ahmetin.
73. Sharena Revolucija përmendet si sfond kundër VMRO-së dhe BDI-së.
74. Eftov sugjeron se koalicioni me Gruevskin do ta dëmtonte Selën te shqiptarët.
75. Sela rrëfen takimin e fundit me Ali Ahmetin para vendimit të BDI-së.
76. Sipas Selës, Ahmeti i tha se kishte vendosur të shkonte me VMRO-DPMNE-në.
77. Ahmeti, sipas rrëfimit, e mbështeti këtë te parimi “fituesi me fituesin”.
78. Sela thotë se e refuzoi ofertën për të hyrë bashkë në atë koalicion.
79. Ai i rekomandoi Ahmetit të mos shkonte me VMRO-në.
80. Argumenti i Selës lidhej me përgjimet, krizën dhe mungesën e perspektivës për marrëveshje me Greqinë.
81. Ai thotë se integrimi në NATO ishte qëllim strategjik.
82. Sela paralajmëroi Ahmetin për humbje në zgjedhjet lokale.
83. Ai përdori formulimin “nga Likova deri në Strugë”.
84. Eftov e interpreton këtë si moment që mund të ketë kthyer rrjedhën.
85. Sela e quan versionin për “heronjtë” e brendshëm të BDI-së si PR.
86. Në intervistë përmendet mundësia e telefonatave nga aktorë ndërkombëtarë.
87. Sela nuk pranon se ka qenë pjesë e skemës me VMRO-në.
88. Eftov pyet pse zemërimi më 27 prill u drejtua ndaj Selës.
89. Sela thotë se ndaj tij u përgatit fushatë politike.
90. Ai thotë se deklaratat e vjetra iu servirën opinionit si të ishin aktuale.
91. Sipas tij, ai u shndërrua në “shënjestër”.
92. Eftov thotë se sulmi ndaj Selës e largoi turmën nga Zaev dhe Xhaferi.
93. Sela thotë se kishte plan të saktë për ta vrarë.
94. Kjo mbetet pretendim i tij politik dhe personal.
95. Eftov përmend xhirime të papublikuara për 27 prillin.
96. Ai përmend dy persona të paidentifikuar në Kuvend.
97. Ai aludon për struktura të huaja sigurie, por kjo kërkon verifikim.
98. Sela thotë se ka qenë pa vetëdije për disa orë.
99. Ai thotë se ka amnezi për periudhën e sulmit.
100. Ai nuk identifikon sulmues konkretë.

Fakte/ide shtesë nga intervista

Përmendet dhoma 33 e Kuvendit si vendi ku u zgjua.

Sela kujton thirrjet me familjarët pas zgjimit.

Përmendet ish-ministri Nikolla Todorov në kontekstin e trajtimit mjekësor.

Përmenden dilemat mes “8 Shtatorit”, Klinikës në Shkup dhe Tetovës.

Sela thotë se kishte gjakderdhje të brendshme në tru.

Pretendohet se u shpëtua për “milimetra” nga pasoja më të rënda.

Eftov përmend frikën nga helmimi si informacion nga rrethi i Selës.

Kjo duhet trajtuar si pretendim i intervistës.

Eftov thotë se lajmi për vdekjen e Selës mund të kishte shkaktuar konflikt.

Përmenden grupe të armatosura në Çair si pretendim i intervistës.

Përmendet mundësia e gjendjes së jashtëzakonshme.

Intervista lidhet me debatet e sotme për Taravarin dhe Aleancën.

Sela pretendon se shenjat e veprimit ndryshe të Taravarit i kishte parë që në 2022.

Intervista është më shumë dëshmi politike sesa dosje përfundimtare faktike.

Për publikim, pretendimet e rënda kërkojnë verifikim dhe balancim me palët e përmendura.

VERSION INVESTIGATIV

Prapaskenat e 2016-2017: çfarë thotë Ziadin Sela për rrëzimin e Gruevskit, vendimin e Ali Ahmetit dhe 27 prillin

Intervista e Ziadin Selës te Vasko Eftov hap disa pista që, nëse trajtohen gazetarisht, mund të shndërrohen në dosje të veçantë politike. Ajo nuk duhet lexuar vetëm si rrëfim personal, por si hartë pretendimesh për periudhën kur Maqedonia e Veriut kaloi nga qeverisja e Nikolla Gruevskit te qeveria e Zoran Zaevit.

Pista e parë lidhet me ofertën për kryetar të Parlamentit. Sela pranon se ka pasur oferta, por mohon komunikimin e drejtpërdrejtë me Gruevskin. Ai thotë se oferta i erdhi nga një përfaqësues ambasade. Pyetjet që hapen janë: kush ishte ndërmjetësi, cilat parti e dinin, a kishte marrëveshje paralele me BDI-në dhe a ishte posti i kryetarit të Parlamentit pjesë e një pakete më të gjerë me Ligjin për gjuhët?

Pista e dytë është Ligji për gjuhët. Sela thotë se në thelb nuk pranonte një zgjidhje që garantonte vetëm të folurit shqip, por kërkonte edhe shkrimin. Për investigim kërkohet krahasim dokumentar mes tre propozimeve të përmendura në intervistë: versioni i VMRO-DPMNE-së, marrëveshja BDI-LSDM dhe versioni ku ishte përfshirë Aleanca. Vetëm krahasimi i neneve mund të tregojë saktë se kush ofroi çfarë.

Pista e tretë është “Platforma e Tiranës”. Sela e mohon versionin se në Tiranë u hartua platformë qeverisëse. Për verifikim duhen datat e takimeve, lista e pjesëmarrësve, deklaratat publike pas takimit dhe dokumentet e nënshkruara ose të qarkulluara mes partive shqiptare. Pyetja kyçe është nëse “Platforma e Tiranës” ishte dokument real vendimmarrës, apo emërtim politik i përdorur për mobilizim elektoral dhe protestues.

Pista e katërt lidhet me Ali Ahmetin. Sela pretendon se Ahmeti i tha se kishte vendosur të shkonte me VMRO-DPMNE-në dhe se ai e refuzoi këtë opsion. Kjo është pjesa më e rëndësishme politike, sepse prek legjendën e vendimit të BDI-së. Për ta verifikuar kërkohet përgjigje nga Ali Ahmeti, nga anëtarët e kryesisë së BDI-së të asaj kohe dhe nga ndërmjetësit ndërkombëtarë që mund të kenë qenë të informuar për procesin.

Pista e pestë është 27 prilli. Sela pretendon se ndaj tij u ndërtua fushatë politike që e ktheu në shënjestër. Eftov përmend xhirime të papublikuara, dy persona të paidentifikuar dhe rrezik eskalimi pas lajmit të rremë për vdekjen e Selës. Këto pika kërkojnë verifikim institucional: aktgjykime, dëshmi, procesverbale, materiale të Prokurorisë, raportet e MPB-së dhe çdo komunikim zyrtar të asaj nate.

Pista e gjashtë lidhet me Taravarin dhe krizën në Aleancë. Sela e paraqet largimin e Taravarit si akt që prishi rendin e brendshëm partiak. Për investigim duhet krahasuar statuti i partisë, vendimet e organeve, vendimet gjyqësore për vulat, komunikimet publike të dy krahëve dhe roli i partive maqedonase në fragmentimin e bllokut shqiptar.

Përfundimi investigativ është i qartë: intervista nuk e mbyll dosjen, por e hap atë. Ajo jep pista, emra, datime dhe pretendime. Detyra e gazetarisë është t’i ndajë faktet nga interpretimet, dëshmitë nga aludimet dhe deklarimet politike nga provat dokumentare.

Përgatiti: Tetova News