Dy burra pinë nga një birrë në një pub në Stokholm. Ata njihen dhe flasin të njëjtën gjuhë: atë të diplomatëve… dhe atë të spiunëve. I pari është një oficer i SVR-së, shërbimit rus të inteligjencës së jashtme, nën mbulim diplomatik në Suedi. I dyti është diplomat i një ambasade të huaj. Ata mendojnë se janë larg syve të të tjerëve. Gabim i rëndë: biseda e tyre u transmetua më 10 gusht nga SVT, televizioni publik suedez.
Fotografia vjen nga Säpo, shërbimi suedez i sigurisë së brendshme. “Ne mundëm ta ndiqnim bisedën e tyre në hollësi: çfarë lloj informacioni i transmetohej oficerit rus të inteligjencës dhe çfarë lloj misioni ai i ngarkonte diplomatit. Zbuluam gjithashtu se i jepte dhurata si pagesë ose shpërblim për bashkëpunimin”, shpjegon për L’Express Christoffer Wedelin, zëvendësdrejtor i operacioneve në Säpo.
Ai shton se në këtë çështje ishte përfshirë edhe një oficer tjetër rus. I izoluar nga përfaqësitë e tjera diplomatike, agjenti përpiqet ta përdorë diplomatin si ndërmjetës për mbledhjen e informacioneve. Në planin afatgjatë, këto të dhëna synojnë t’i mundësojnë Moskës të ndikojë mbi vendimet politike suedeze dhe evropiane.
Pavarësisht pushtimit rus të Ukrainës, oficerët nën mbulim diplomatik vazhdojnë të jenë aktivë në Suedi. Në Vjenë, sipas një artikulli të medias së pavarur ruse Agentstvo, të publikuar më 10 gusht, jo më pak se një në gjashtë punonjës të përfaqësive ruse në Austri dyshohet se është i lidhur me shërbimet ruse të inteligjencës.
Një muaj më parë, Italia dëboi dy atashe ushtarakë rusë të dyshuar për spiunazh.
Dëbime në seri
Në pranverën e vitit 2022, pas zbulimit të masakrës së Buçës në Ukrainë, më shumë se 400 oficerë rusë që vepronin nën mbulim diplomatik në Evropë u dëbuan.
Katër vjet më vonë, numri i personelit në përfaqësitë diplomatike ruse ka rënë ndjeshëm. Në Suedi, ambasada kaloi nga 34 persona të akredituar — spiunë ose jo — në 19. Në Finlandë, më shumë se gjysma e personelit që ndodhej atje para pushtimit nuk është zëvendësuar.
Në Francë janë dëbuar 35 “diplomatë” dhe gjashtë oficerë të inteligjencës. Në Kopenhagë, rreth 40 punonjësit e ambasadës u reduktuan në 20, ndërsa numri i diplomatëve rusë të akredituar u kufizua në pesë.
Megjithatë, Moska nuk ka hequr dorë nga spiunët e saj.
Në vitin 2025, Belgjika refuzoi “më shumë se gjysmën e kërkesave ruse për viza diplomatike, sepse personat në fjalë punonin në të vërtetë për shërbimet e inteligjencës”, thuhet në raportin vjetor të Sigurimit të Shtetit belg, i cili përmend posaçërisht “oficerët e SVR-së dhe GRU-së”.
Për t’i identifikuar ata, shërbimet evropiane të inteligjencës shkëmbejnë informacione mbi “diplomatët” e propozuar nga Moska.
E njëjta prirje vërehet në Helsinki, ku Supo, agjencia finlandeze e inteligjencës së brendshme, i tha L’Express se që nga viti 2022 ka “penguar hyrjen e disa agjentëve të inteligjencës që paraqiteshin si përfaqësues diplomatikë”.
“Ne vazhdojmë t’i refuzojmë dhe disa poste mbeten të paplotësuara, me sa duket sepse ata duan t’ua caktojnë oficerëve të inteligjencës”, thotë një burim brenda një shërbimi evropian.
Lëvizje nën mbikëqyrje
Për ta kompensuar këtë situatë, Kremlini ka gjetur një rrugëdalje: përdorimin në pjesën tjetër të kontinentit të agjentëve të inteligjencës që ende ndodhen në detyrë në disa vende të Bashkimit Evropian.
Ata përfitojnë nga hapësira Schengen për të vepruar edhe përtej vendit ku janë të akredituar.
“Rusia përdor përfaqësitë e saj diplomatike në vendet fqinje, veçanërisht në Vjenë dhe Budapest, për të zhvilluar veprimtari të inteligjencës kundër Republikës Çeke”, deklaron për L’Express BIS-i, shërbimi çek i inteligjencës së brendshme.
Ndryshe nga vendet e tjera evropiane, Austria e ka reduktuar përfaqësinë diplomatike ruse vetëm me rreth një të katërtën që nga viti 2022.
Në Hungari, numri i personelit u rrit në 62 gjatë valëve të para të dëbimeve, përpara se të rikthehej në nivelin e vitit 2021, pra në 46 persona.
“Numri i përgjithshëm i diplomatëve rusë në Hungari është pothuajse po aq i lartë sa ai i Republikës Çeke, Polonisë dhe Sllovakisë të marra së bashku”, vinte në dukje në vitin 2024 një hetim i medias investigative VSquare.
Hetimi theksonte se Budapesti ishte i vetmi kryeqytet i Evropës Qendrore që nuk kishte dëbuar atasheun ushtarak rus për spiunazh.
Ky detaj ka rëndësi, pasi posti i atasheut të mbrojtjes në ambasadat ruse shpesh mbahet nga një oficer i GRU-së, shërbimit rus të inteligjencës ushtarake — një traditë e trashëguar nga Bashkimi Sovjetik.
E vendosur t’u japë fund këtyre praktikave, Praga prej disa muajsh po këmbëngul në Këshillin e BE-së që diplomatëve rusë t’u ndalohet lëvizja jashtë vendit ku janë të akredituar.
Por ajo është përballur me kundërshtimin e disa vendeve anëtare, mes tyre Gjermania dhe Italia, të shqetësuara për pasojat që një masë e tillë mund të kishte mbi ambasadat e tyre në Rusi.
Megjithatë, më 23 tetor 2025 u miratua një kompromis, i cili hyri në fuqi një ditë më vonë.
Çdo diplomat rus që udhëton brenda Bashkimit Evropian duhet tashmë ta njoftojë shtetin përkatës për lëvizjen e tij 24 orë përpara.
“Po, rregullorja ka pasur ndikim. Por kjo nuk do të thotë se fenomeni është zhdukur”, pranon një agjent i një shërbimi evropian të inteligjencës, duke mezi përmbajtur të qeshurën.
The Americans
“Masat e ndërmarra në të gjithë Evropën kundër këtyre misioneve zyrtare po e detyrojnë Rusinë të bëjë përshtatje në mënyrën se si mbledh informacione të inteligjencës”, shpjegon BfV-ja për L’Express.
Shërbimi gjerman i inteligjencës së brendshme përmend veçanërisht përdorimin nga Rusia të të ashtuquajturve “ilegalë”.
Ashtu si në serialin televiziv The Americans, këta agjentë të infiltruar jetojnë për vite të tëra në vendin e shënjestruar nën një identitet të rremë.
Mes viteve 2022 dhe 2023, shërbimet evropiane çmontuan një rrjet spiunësh rusë që kishin mbërritur nga Brazili.
Edhe struktura të tjera dyshohen se shërbejnë si fole spiunësh. Në Berlin, për shembull, “Shtëpia Ruse” dyshohet se mban lidhje me shërbimet e Kremlinit.
Një tjetër instrument që tashmë përdoret në mënyrë sistematike është rekrutimi i njerëzve për detyra të vogla, të njohur edhe si “agjentë të disponueshëm” ose “agjentë të hedhshëm”.
Rusia i rekruton ata përmes rrjeteve sociale ose platformave si Telegram, për të kryer operacione klandestine.
Sabotime, zjarrvënie, madje edhe tentativa për vrasje… Që nga fillimi i luftës në Ukrainë, operacionet kriminale ose të fshehta që i atribuohen Moskës në Evropë numërohen me dhjetëra.
Të motivuar nga paratë, këta agjentë shpesh as nuk e dinë se kush është punëdhënësi i tyre.
Këta profesionistë të pavarur përbëjnë proletariatin e spiunazhit: ata nuk kanë as ekspertizën dhe as qasjen që zotërojnë diplomatët-spiunë.
Megjithatë, “burimet njerëzore afatgjata” konsiderohen ndër “asetet më të çmuara për shërbimet ruse të inteligjencës dhe sigurisë”, sepse zakonisht janë në gjendje të sigurojnë informacione me rëndësi vendimtare, shkruan VDD-ja, agjencia letoneze e inteligjencës.
Në vitin 1984, arrestimi i Arne Treholtit, një politikan që ishte bërë diplomat i nivelit të lartë, shkaktoi tronditje të madhe në Norvegji.
I afruar dhe i rekrutuar nga një oficer i KGB-së që vepronte nën mbulim diplomatik në Oslo, ai u kishte transmetuar sovjetikëve informacione ushtarake dhe politike për rreth dhjetë vjet.
Sot, SVR-ja vazhdon të jetë në kërkim të Treholtëve të ardhshëm.
Nga Alexandra Saviana
L’Express – 26 gusht 2026
