Ukraina u tregoi partnerëve evropianë atë që, sipas saj, janë plane të përgjuara ruse për t’ua ndërprerë qyteteve të mëdha energjinë elektrike, ngrohjen dhe ujin këtë dimër.
Nga Constant Méheut
Raportim nga Kievi, Ukrainë
Prej muajsh, zyrtarët ukrainas i kanë paralajmëruar qytetarët të përgatiten për atë që mund të jetë dimri më i vështirë që nga fillimi i luftës. Rusia, thoshin ata, do të përdorte armët e saj gjithnjë e më të fuqishme në përpjekje për të paralizuar rrjetin energjetik të vendit. Goditja e parë e madhe pritej më vonë gjatë vjeshtës, me ardhjen e të ftohtit të parë.
Rusia nuk priti aq gjatë. Para agimit të së mërkurës, raketa dhe dronë goditën një termocentral të madh dhe objekte të tjera energjetike, ndërsa shpërthimet tronditën kryeqytetin ukrainas, Kievin. Deri në mëngjes, disa lagje kishin mbetur pa energji elektrike dhe ujë.
Sulmi, sipas zyrtarëve ukrainas, shënoi goditjen e parë të një fushate të re që synon t’i zhysë qytetet ukrainase në të ftohtë dhe errësirë, me objektivin përfundimtar thyerjen e moralit të popullsisë dhe paralizimin e përpjekjeve luftarake. Rusia ka zhvilluar fushata të ngjashme çdo vit, me rezultate të përziera, por këtë dimër po e pret me rezerva raketash balistike dhe dronësh me motorë reaktivë, të cilët Ukraina e ka pasur të vështirë t’i interceptojë.
Shkalla e ambicies së Rusisë për t’i detyruar ukrainasit të nënshtrohen duke i lënë në të ftohtë del në pah në një dokument që ministri ukrainas i Energjisë, Denys Shmyhal, ua tregoi partnerëve evropianë në Paris dy javë më parë, sipas dy personave që kanë dijeni për prezantimin e tij.
Sipas këtyre personave, zoti Shmyhal e përshkroi dokumentin si një plan rus të përgjuar për të shkaktuar kolapsin e sistemit energjetik përmes sulmeve sistematike. Plani, një kopje të të cilit e siguroi The New York Times, përshkruan një fushatë goditjesh me përdorimin e deri në 1.000 raketave, dronëve dhe bombave. Objektiv do të ishte një gamë e gjerë instalacionesh, përfshirë nënstacionet elektrike, hidrocentralet, termocentralet dhe centralet e ngrohjes.
Më alarmuesja është se dokumenti thotë se Rusia synon të detyrojë mbylljen e tri centraleve bërthamore të Ukrainës që janë në funksion — shtylla kurrizore e infrastrukturës së saj energjetike — duke lëshuar raketa kundër nënstacioneve dhe impianteve elektrike që i lidhin ato me rrjetin. Këto instalime ndodhen më pak se një milje nga reaktorët.
Plani thotë gjithashtu se Moska do të godasë sistemin e furnizimit me ujë të Ukrainës, përfshirë stacionet e pompimit dhe impiantet e trajtimit të ujërave të zeza, me dhjetëra raketa balistike dhe bomba rrëshqitëse. Rusia nuk ka sulmuar më parë objekte të tilla në shkallë të gjerë. Zyrtarët ukrainas kanë shprehur privatisht shqetësimin se vendi ka plane rezervë të kufizuara në rast se përballet me ndërprerje të rënda të furnizimit me ujë.
Objektivi përfundimtar është t’u ndërpriten qyteteve të mëdha ukrainase energjia elektrike, ngrohja dhe uji, gjë që mund të shkaktojë një krizë humanitare. Kievi, Kharkivi dhe Odesa veçohen si objektivat kryesore, me plane për të reduktuar furnizimin me energji elektrike në këto qytete me 90 për qind, për të zvogëluar furnizimin me ngrohje deri në 90 për qind dhe për të çrregulluar rëndë sistemin e kanalizimeve.
The New York Times nuk kishte mundësi ta verifikonte në mënyrë të pavarur autenticitetin e dokumentit, i cili mban datën e muajit gusht dhe është shkruar në rusisht. Por presidenti rus Vladimir V. Putin ka deklaruar publikisht se forcat e tij do të zhvillojnë këtë dimër një fushatë të gjerë për të nxjerrë jashtë funksionit infrastrukturën energjetike të Ukrainës, duke e paraqitur atë si hakmarrje për sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse të naftës.
Zoti Shmyhal foli në mënyrë të përgjithshme për dokumentin në mediat ukrainase një javë më parë, duke thënë: “Partnerët tanë, ashtu si ne, u tronditën nga cinizmi i tij, nga kjo përllogaritje e ftohtë terroriste se si të shkatërrohet sektori ynë energjetik.”
Mbetet për t’u parë nëse Rusia do ta zbatojë strategjinë e paraqitur në dokument — dhe nëse do të ketë sukses, nëse e bën këtë.
Ukraina i ka kaluar muajt e fundit duke u përgatitur për dimrin, duke ndërtuar struktura mbrojtëse mbi objekte kritike, si nënstacionet që transmetojnë energjinë elektrike në të gjithë vendin. Civilët, shumica e të cilëve përjetuan ndërprerje të rënda të energjisë elektrike dhe ngrohjes dimrin e kaluar, kanë krijuar rezerva baterish dhe ngrohësish të vegjël me gaz.
Autoritetet ukrainase kanë shpenzuar qindra miliona dollarë për riparimin e centraleve elektrike dhe nënstacioneve, si dhe për instalimin e impianteve më të vogla energjetike, si turbinat me gaz, të cilat janë më të vështira për t’u goditur. Ukraina ka investuar gjithashtu në forcimin e rrjetit, në mënyrë që ai të përballojë kërkesën gjatë motit të ftohtë dhe që energjia të mund të ridrejtohet kur sulmet nxjerrin jashtë funksionit linjat e transmetimit.
Ekspertët e energjetikës paralajmërojnë se këto masa, në rastin më të mirë, mund ta zbusin goditjen e pritshme, por jo ta ndalojnë atë. Olena Pavlenko, drejtuese e DiXi Group, një institut ukrainas për studime energjetike, tha se katër dimra lufte e kanë dobësuar aq shumë rrjetin elektrik të vendit, saqë përballimi i një dimri tjetër do të ishte si “të vraposh një maratonë vetëm me një mushkëri”.
Kujtimet e dimrit të kaluar, deri tani më i vështiri i luftës, pjesërisht për shkak të temperaturave veçanërisht të ulëta, janë ende të gjalla për ukrainasit dhe shpjegojnë frikën e tyre nga një tjetër fushatë sulmesh ruse.
Ndërsa Rusia godiste vazhdimisht centralet elektrike dhe ato të ngrohjes, banorët e Kievit kalonin rregullisht 12 orë ose më shumë në ditë pa energji elektrike, sipas të dhënave të siguruara nga DTEK, kompania më e madhe private energjetike e vendit dhe shpërndarësi i energjisë elektrike në kryeqytet.
Olha Skorokhod, një banore e qendrës së Kievit, tha se janarin e kaluar mbeti pa ngrohje për dy javë, ndërsa temperaturat jashtë ranë shumë nën zero. Ajo u detyrua ta lante vajzën e saj trevjeçare, Zoriana, me ujë të ftohtë dhe shqetësohej se fëmija mund të sëmurej si pasojë. Ndërrimi i rrobave të vajzës ishte një mundim, ndërsa të ftohtit i kafshonte lëkurën e zbuluar. Në një moment, zonja Skorokhod u përpoq ta ngrohte apartamentin duke nxehur tulla mbi një sobë të vogël me gaz. Kjo pothuajse nuk bëri asnjë ndryshim.
Në ndërtesat shumëkatëshe në të gjithë kryeqytetin, banorët e kateve të sipërme shpesh mbeteshin pa ujë, sepse pompat nuk kishin energji elektrike. Për të arritur në apartamentet e tyre, ata duhej të ngjitnin kat pas kati shkallët, pasi ashensorët nuk funksiononin. Edhe kur energjia rikthehej për disa orë, disa banorë i shmangnin ashensorët nga frika se mos mbeteshin të bllokuar gjatë një ndërprerjeje të papritur.
Për të shmangur përsëritjen e kësaj situate këtë dimër, ekipet e energjetikës kanë punuar intensivisht. Të hënën, një ekip riparimi i DTEK-ut po zëvendësonte një transformator të vjetër me një të ri pranë Kievit. Punëtorët e hoqën njësinë e vjetër nga shtylla dhe e zëvendësuan me një transformator të ri të vendosur në një mbështjellës mbrojtës.
“Ka pajisje të vjetra që thjesht nuk mund ta përballojnë më ngarkesën”, tha drejtuesi i ekipit, Eduard Kashkov, 57 vjeç. “Disa prej pajisjeve janë po aq të vjetra sa unë.”
Dimri i kaluar tregoi se pajisjet lokale mund të dështojnë kur energjia rikthehet pas një ndërprerjeje dhe një numër i madh njerëzish lidhin njëkohësisht pajisjet për të karikuar bateritë, tha zoti Kashkov. Transformatori i ri, shtoi ai, është ndërtuar për ta përballuar këtë rritje të menjëhershme të konsumit.
Duke folur në Parlament në gusht, zoti Shmyhal, ministri i Energjisë, shprehu bindjen se Ukraina do të hynte në dimër e përgatitur mirë. Vendi kishte rreth 15 gigavat kapacitet të disponueshëm, tha ai, dhe priste që ai të rritej në më shumë se 21 gigavat deri në fund të vitit. Kjo do të mjaftonte për të mbuluar kërkesën maksimale, e cila dimrin e kaluar arriti në rreth 18 gigavat.
Por parashikimet e tij nuk merrnin parasysh sulme si ai i së mërkurës, të cilat mund të zhbëjnë muaj të tërë riparimesh. Maria Tsaturian, analiste e energjetikës në grupin kërkimor Ukraine Facility Platform, tha se mund të mjaftojnë vetëm disa sulme për të nxjerrë jashtë funksionit pesë gigavatët që Ukraina ka rikthyer gjatë muajve të fundit. Ajo përmendi ndërprerjet e energjisë pas sulmit të së mërkurës si dëshmi të brishtësisë së rrjetit.
Plani rus i përgjuar duket se është hartuar për të shkaktuar kolapsin e rrjetit tashmë të dobësuar të Ukrainës.
Ai parashikon tri faza sulmesh. E para do të nxirrte jashtë funksionit nënstacionet pranë kufijve perëndimorë të Ukrainës, përmes të cilave importohet energji elektrike nga Evropa. E dyta do të nxirrte jashtë funksionit hidrocentralet. E treta do të detyronte ndërprerjen e funksionimit të tri centraleve bërthamore aktive të Ukrainës. (Një central i katërt bërthamor, pranë qytetit jugor të Zaporizhias, u mor nën kontroll nga forcat ruse në fillim të luftës dhe nuk është në funksion.)
Objektivi i sulmeve, sipas dokumentit, është eliminimi i afro 15 gigavatëve kapacitet prodhues — po aq sa kishte në dispozicion Ukraina në fund të verës.
Olha Konovalova kontribuoi në raportim.
Constant Méheut është korrespondent i The New York Times që mbulon luftën në Ukrainë.
