Zoti Kahane, si të punoj me dikë që nuk e duroj dot? Zakonisht ndodh kështu: të gjithë bien dakord për një qëllim dhe bëjnë kompromise për ta arritur atë. Por kur palët janë të ngurta në pozicionet e tyre, kjo nuk funksionon. Një specialist konfliktesh shpjegon si mund të ecet përpara edhe pa pika të përbashkëta.
Një intervistë nga Maren Hoffmann
Adam Kahane, i lindur më 1950 në Montreal, është bashkëthemelues i Reos Partners. Firma ndërkombëtare e konsulencës është e specializuar në zhvillimin e zgjidhjeve për probleme komplekse shoqërore. Libri i tij “Negocimi me armiqtë: Si të bashkëpunosh me njerëz, mendimin e të cilëve nuk e ndan, që nuk i pëlqen ose të cilëve nuk u beson” është botuar tani në gjermanisht në një ribotim të rishikuar. Qasja e tij: bashkëpunimi që mbështetet te harmonia dhe konsensusi nuk është gjithmonë rruga e duhur. Ai mbështetet te “stretch collaboration”, një lloj bashkëpunimi që përfshin mospajtimin, dallimet dhe eksperimentet.
SPIEGEL: Zoti Kahane, ju keni punuar si ndërmjetës në konflikte ekstreme – në Afrikën e Jugut, Kolumbi, Guatemalë. A mund të mësohet diçka prej kësaj për punën e përditshme me kolegët dhe klientët?
Kahane: Patjetër. Në rastet e jashtëzakonshme që kam përjetuar, dinamikat janë të pikturuara me ngjyra të forta, të gjalla e të ndezura. Në jetën e përditshme, ngjyrat janë më të zbehta, pra më të vështira për t’u dalluar. E përbashkëta është kjo: një konflikt i bllokuar shihet si diçka normale.
SPIEGEL: Shumë njerëz besojnë se bashkëpunimi i mirë kërkon pajtim për qëllimet, një plan të qartë dhe role të qëndrueshme. Cilat prej këtyre supozimeve dalin të gabuara në situata të rënda konflikti?
Kahane: Në kontekste ku kompleksiteti dhe konflikti janë të ulëta, bashkëpunimi konvencional funksionon mirë. Një ekip normal pune, një skuadër sportive, një orkestër – aty secili është i gatshëm t’i nënshtrohet qëllimit të përbashkët. Është e mundur dhe e arsyeshme të bihet dakord për problemin, zgjidhjen, planin dhe ndarjen e detyrave. Por kur kompleksiteti është i lartë, konflikti është ekstrem ose madje të dyja bashkë, bashkëpunimi konvencional nuk mund të funksionojë. Kërkohet një qasje krejtësisht tjetër, të cilën unë e quaj Stretch Collaboration.
SPIEGEL: Çfarë do të thotë kjo?
Kahane: Kur bashkëpunojmë me njerëz me të cilët nuk pajtohemi, që nuk i pëlqejmë ose të cilëve nuk u besojmë, na duhen rrugë të tjera. Në këtë qasje, ne e lejojmë me vetëdije konfliktin dhe pasigurinë, për të krijuar bashkë zgjidhje të reja.
“Kush vendos një vijë të kuqe, vendos që në fillim me kë do të punojë – dhe kjo mbyll shumë mundësi.”
SPIEGEL: Shumë njerëz mendojnë se problemi janë gjithmonë të tjerët. Si i ndihmoni grupet të kuptojnë se edhe vetë ato kontribuojnë në problem?
Kahane: Është shumë e përhapur të supozohet se problemi qëndron te ajo që bëjnë njerëzit e tjerë – dhe se gjithçka do të ishte mirë sikur ata thjesht të bënin atë që dua unë prej tyre. Edhe unë vetë e bëj këtë të paktën një herë në ditë. Por ndryshimi i njerëzve të tjerë pothuajse kurrë nuk funksionon.
SPIEGEL: Si ndryshon qasja juaj nga menaxhimi tradicional i konflikteve, i cili synon krijimin e një situate fitim-fitim?
Kahane: Nuk kam asgjë kundër metodave që krijojnë një situatë fitim-fitim, edhe pse kjo shpesh çon në kompromis, e jo në një zgjidhje krijuese. Palët takohen diku në mes. Unë, përkundrazi, nuk kërkoj një zgjidhje përfundimtare, por pyes veten: Si mund të çajmë rrugë përmes një situate me gjithë kompleksitetin dhe konfliktet e saj, me kalimin e kohës? Hap pas hapi. Mund të ndodhë që gjatë këtij procesi të marrim një drejtim krejt tjetër, që në fillim askush prej nesh nuk e kishte në mendje.
SPIEGEL: Shumë njerëz kanë kufij të qartë: “Unë nuk flas me nazistë. Pikë.” A mund të ketë kuptim që njeriu të vendosë një vijë për veten: deri këtu dhe jo më tej?
Kahane: Kur botova librin tim, një koleg më tha se titulli “Negocimi me armiqtë” ishte i tmerrshëm, sepse merrte konceptin e dallimit mik-armik. Por fjala “armik” sot nuk nënkupton më vetëm njerëz që përpiqen të na dëmtojnë ose të na lëndojnë, por edhe ata me të cilët nuk jemi dakord, që nuk i pëlqejmë, që na bezdisin ose që na shikojnë çuditshëm në rrugë. Është një grup i madh njerëzish me të cilët do të preferonim të mos kishim fare punë.
SPIEGEL: Por ndonjëherë duhet ta bëjmë këtë.
Kahane: Varet nga situata. Ndonjëherë njerëzit me të cilët duhet të gjejmë një rrugë janë të ashtuquajturit armiqtë tanë. Megjithatë, kush vendos një vijë të kuqe, vendos që në fillim me kë do të punojë, dhe kjo mbyll shumë mundësi.
SPIEGEL: Ju e zhvilluat mënyrën tuaj të punës që në vitet nëntëdhjetë. Si ka ndryshuar bota?
Kahane: Jetojmë në një kohë kur, për fat të keq, po bëhemi gjithnjë e më të varur nga autoritetet më të larta – shefat, presidentët, burrat e fortë, “tech-bros”. Kjo prirje për t’ua lënë thjesht njerëzve në krye të vendosin se çfarë duhet bërë, është tani më e fortë se më parë. Por ajo që tingëllon e pamundur – që ne të bashkëpunojmë përtej dallimeve tona dhe të gjejmë një rrugë përpara – është vërtet e mundur. Gruia Bădescu, një historian urban rumun, më tha njëherë: “Adam, duket sikur po propozoni diçka shumë përparimtare. Por ideja për të bashkëpunuar me njerëz me të cilët nuk pajtohemi, që nuk i pëlqejmë ose të cilëve nuk u besojmë, është përkufizimi i një qyteti.” Ne e kemi këtë aftësi prej mijëra vitesh. Por ajo është dobësuar.
SPIEGEL: Pse ndodh kjo?
Kahane: Ka shumë arsye. Rrjetet sociale, polarizimi, politika e autokratëve. Duket e pamundur të bashkëpunosh me njerëz që nuk i pëlqen ose të cilëve nuk u beson. Por është e mundur. E kam përjetuar qindra herë, në të gjithë botën.
“Unë nuk ju them se çfarë duhet të bëni – por ju jap informacionin se si ndihem unë me këtë.”
SPIEGEL: Ju ndonjëherë bëni një ushtrim në seminaret tuaja. U kërkoni pjesëmarrësve të bëjnë një shëtitje gjysmë ore me personin në sallë me të cilin nuk do ta kishin imagjinuar kurrë se mund të bisedonin.
Kahane: Njerëzit shikojnë përreth në sallë, vendosin kontakt me sy me dikë, të dy buzëqeshin dhe thonë: “Mirë, le të shëtisim bashkë.” Dhe të gjithë të tjerët thonë: “O Zot, shpresoj të kthehen gjallë.” Është mirë të kesh një aktivitet ku ne, në kuptimin e drejtpërdrejtë, ecim bashkë nëpër botë, vendosim nëse do të kthehemi djathtas apo majtas, shikojmë në të njëjtin drejtim – si njerëz të tjerë të barabartë me ne. Dhe gjatë kësaj ndoshta nuk afrohemi domosdoshmërisht në përmbajtje, por kuptojmë se edhe tjetri është njeri. Dhe mund të ndodhë që, përmes kësaj lidhjeje informale, të ndryshojmë mendim për atë që mendojmë dhe për atë që duhet të bëjmë.
SPIEGEL: Le të marrim këtë skenar: Një koleg bën vazhdimisht komente nënçmuese në nivel personal. Gjithçka ndihet gabim, por unë duhet disi të punoj me të. Cili do të ishte hapi im i parë?
Kahane: Një mundësi është të thuhet: “Kur ju e thoni këtë, unë ndihem vërtet i lënduar.” Unë nuk po ju them se çfarë duhet të bëni, por po ju jap informacionin se si ndihem. Këtë e kam përjetuar së fundmi edhe vetë: unë jam kanadez dhe dikush bënte vazhdimisht shaka për Kanadanë si gjoja shteti i 51-të i SHBA-së. Dhe unë i thashë: “Unë vërtet nuk e gjej këtë qesharake.” Ai u befasua. Nuk e përsëriti më shakanë. Unë nuk i thashë: “Mos e bëj këtë shaka”, por: “Nëse dëshiron të bashkëpunosh me mua, kjo nuk ndihmon.”
SPIEGEL: Por ndonjëherë duket sikur njerëzit duan të lëndojnë me qëllim.
Kahane: Atëherë kemi disa mundësi të tjera. Njëra është: unë largohem nga projekti, nga turni, e përfundoj bashkëpunimin me këtë koleg. Them: “Unë nuk do të punoj me këtë person.” Një mundësi tjetër lidhet me sistemin: “E gjithë kjo kulturë nuk më mbështet aspak. Më pëlqen puna, por jo me çmimin e dinjitetit tim. Po largohem.” Një mundësi e tretë është të thuhet: “E shoh që këta njerëz janë ngacmues. Por unë nuk dua të largohem. Do të bashkëpunoj me të tjerë që ndajnë shqetësimin tim dhe së bashku do të përpiqemi t’i ndryshojmë rregullat këtu.”
NGA VËZHGUES NË BASHKËKRIJUES – NJË USHTRIM NGA ADAM KAHANE
Ky ushtrim do t’ju ndihmojë ta ndryshoni këndvështrimin tuaj ndaj situatës. Më pas nuk do ta shihni më veten si regjisor të jashtëm, por si bashkëkrijues të plotë. Duke u marrë me veten në këtë mënyrë, ju merrni përgjegjësi për kontributet tuaja në problem, por edhe në zgjidhje.
SPIEGEL: Kur shkoni në një mbledhje të vështirë, me kolegë pjesërisht të pamundur – çfarë do të rekomandonit?
Kahane: Dy gjëra janë të mundshme. Mund ta takoni privatisht të ashtuquajturin person të vështirë dhe t’ia shpjegoni problemin që keni. Disa do të befasohen shumë dhe do të përpiqen të kontribuojnë në zgjidhje. Të tjerë do të thonë: “Po, e di, por fat i keq, kështu jam unë.” Në këtë rast duhet të merren parasysh mundësitë e tjera: A mund të përdor pushtetin ose koalicionet për të mos pasur nevojë të punoj me këtë person, ose për të ndryshuar rregullat e sjelljes? Dhe ndonjëherë ia vlen edhe vështrimi nga brenda: Mua ky person më duket bezdisës, por kjo në fakt nuk ka të bëjë me të, por më shumë me vetë mua – sepse ai më kujton një person të pakëndshëm ose një përvojë të dhimbshme që e kam përjetuar diku krejt tjetër./Spiegel/TetovaNews
