Thatësira e zgjatur dhe temperaturat e larta po shkaktojnë dëme gjithnjë e më të dukshme në pyjet dhe hapësirat e gjelbra të Zvicrës. Pemët po humbin gjethet në mes të verës, toka është tharë dhe çarë në disa zona, ndërsa autoritetet kanë paralajmëruar për rrezikun e rënies së papritur të degëve.
Sipas Buletinit Kombëtar të Thatësirës, të publikuar më 30 korrik 2026, e gjithë Zvicra është vendosur në nivelin më të lartë të paralajmërimit për thatësirë, nivelin 4. Gjatë 30 ditëve të fundit, në Jura dhe në pjesë të rrafshnaltës zvicerane janë regjistruar nga 60 deri në 80 për qind më pak reshje se zakonisht.
Edhe në periudhën 90-ditore, pjesa më e madhe e vendit ka mungesë të konsiderueshme reshjesh. Autoritetet federale nuk presin që reshjet e izoluara dhe stuhitë lokale ta përmirësojnë ndjeshëm gjendjen.
SITUATË VEÇANËRISHT E RËNDË NË BAZEL-LAND
Një nga zonat më të prekura është kantoni Bazel-Land, ku mungesa e reshjeve dhe vapa vazhdojnë prej muajsh.
Inxhinieri rajonal i pyjeve, Manuel Lauber, ka deklaruar se, sipas vlerësimit të tij, ndikimi i thatësirës mbi pyjet e këtij kantoni është aktualisht më i rëndë se gjatë viteve jashtëzakonisht të thata 2003 dhe 2018.
Ky krahasim duhet kuptuar si vlerësim profesional për gjendjen lokale në Bazel-Land. Autoritetet federale zvicerane ende nuk e kanë klasifikuar verën e vitit 2026, në shkallë kombëtare, si më të thatë se vera e vitit 2018, e cila konsiderohet ndër periudhat më të thata në më shumë se një shekull.
Në Bazel-Land janë ndërmarrë masa të shumta për shkak të thatësirës, përfshirë kufizime për marrjen e ujit nga lumenjtë dhe ndalime për ndezjen e zjarrit në pyje dhe pranë tyre.
GJETHET PO BIEN NË MES TË VERËS
Shenjat e stresit janë të dukshme në shumë zona pyjore. Tokat janë tharë, kurorat e pemëve kanë filluar të marrin ngjyrë të verdhë ose kafe, ndërsa gjethet po bien disa muaj më herët se zakonisht.
MeteoSwiss ka konfirmuar se gjatë korrikut thatësira ekstreme ka vazhduar në të gjithë vendin. Veçanërisht ahu, në zona me toka të thata, po shfaq ndryshim të parakohshëm të ngjyrës dhe rënie të gjetheve.
Kur një pemë nuk siguron ujë të mjaftueshëm përmes rrënjëve, ajo kufizon humbjen e lagështisë duke ngadalësuar rritjen dhe, në raste të caktuara, duke hedhur një pjesë të gjetheve.
Nëse thatësira vazhdon për një kohë të gjatë, pemët dobësohen dhe bëhen më të prekshme nga kërpudhat, sëmundjet dhe insektet dëmtuese.
RREZIKU MUND TË VIJË NGA DEGËT
Thatësira nuk përbën vetëm rrezik për shëndetin e pyjeve. Ajo mund të krijojë rrezik të drejtpërdrejtë edhe për njerëzit që qëndrojnë nën pemë.
Autoritetet në disa qytete zvicerane kanë paralajmëruar se degë të mëdha mund të këputen papritur, edhe kur nuk ka erë ose stuhi. Në raste të tilla, pema mund të duket e gjelbër dhe relativisht e shëndetshme nga jashtë.
Në Aarau është rrethuar zona përreth një ahu të madh në parkun Kasinopark, ku edhe më parë janë regjistruar rënie degësh. Në Bazel është mbyllur një park pasi kanë rënë degë, ndërsa qyteti Baden ka mbyllur preventivisht pjesë të parkut Kurpark dhe të kompleksit të pishinave Terrassenbad.
Edhe qytetet Aarau, Bernë dhe Bazel kanë paralajmëruar qytetarët që të tregojnë kujdes të shtuar pranë pemëve të vjetra dhe të mëdha.
Ekspertët theksojnë se është shumë e vështirë të parashikohet se kur dhe nga cila pemë mund të shkëputet një degë. Kontrollet profesionale mund të zbulojnë degët e thara ose dëmtimet e dukshme, por nuk mund ta përjashtojnë plotësisht rrezikun e këputjes së papritur.
Qytetarët këshillohen të respektojnë rrethimet dhe ndalimet, të mos qëndrojnë për një kohë të gjatë nën pemë të mëdha ose të vjetra dhe të shmangin piknikët ose pushimin e zgjatur nën to gjatë ditëve me vapë të fortë.
DOBËSIMI I PYJEVE MUND TË KETË PASOJA MË TË GJERA
Zyra Federale Zvicerane për Mjedisin paralajmëron se stresi nga thatësira i dobëson pemët dhe e rrit ndjeshmërinë e tyre ndaj sëmundjeve dhe dëmtuesve.
Në zonat malore, dobësimi i pyjeve mbrojtëse mund të ndikojë edhe në aftësinë e tyre për të frenuar rrëshqitjet e dheut, rënien e shkëmbinjve, ortekët dhe rreziqe të tjera natyrore.
Pyjet zvicerane kanë njëkohësisht rol ekologjik, ekonomik dhe shoqëror. Ato ruajnë karbonin, mbrojnë tokën dhe burimet ujore, prodhojnë dru dhe shërbejnë si hapësira pushimi për popullsinë.
Rënia e rritjes së pemëve dhe shtimi i dëmtimeve mund t’i dobësojnë gradualisht të gjitha këto funksione.
AHU DHE BREDHI NDËR LLOJET MË TË PREKURA
Studimet e Institutit Federal Zviceran për Kërkime mbi Pyjet, Borën dhe Peizazhin, WSL, tregojnë se temperaturat e larta dhe thatësira po e reduktojnë rritjen e disa prej llojeve më të zakonshme të pemëve në Zvicër.
Ndikimi është veçanërisht i dukshëm te ahu, bredhi dhe bredhi i bardhë. Lisat dhe pishat, megjithëse nuk janë të paprekshme, kanë treguar deri tani qëndrueshmëri më të madhe në disa zona të monitoruara.
Kjo nuk do të thotë se ahu ose bredhi do të zhduken së shpejti nga Zvicra. Megjithatë, zonat e ulëta, më të nxehta dhe më të thata mund të bëhen gjithnjë e më pak të përshtatshme për to.
Me kalimin e kohës, shpërndarja e këtyre pemëve pritet të zhvendoset drejt lartësive dhe zonave më të freskëta e më të lagështa. Në të njëjtën kohë, lloje më rezistente ndaj nxehtësisë dhe mungesës së ujit mund të përhapen më shumë në zonat e ulëta.
PYJET E SË ARDHMES DO TË JENË MË TË PËRZIERA
Pylltarët zviceranë po përpiqen ta përshtatin menaxhimin e pyjeve me kushtet e reja klimatike. Në vend të sipërfaqeve të dominuara nga një lloj i vetëm peme, synohet krijimi i pyjeve më të përziera.
Në zonën e Sissachut, në Bazel-Land, ahët e dëmtuar janë zëvendësuar në disa sipërfaqe me një përzierje lisash, panjash dhe qershish të egra. Përzgjedhja e pemëve bëhet sipas tokës, lartësisë, ekspozimit ndaj diellit dhe sasisë së ujit në dispozicion.
Ekspertët theksojnë se nuk ekziston një lloj i vetëm peme që mund ta zgjidhë problemin. Pyjet duhet të përbëhen nga lloje dhe prejardhje të ndryshme, në mënyrë që të rriten mundësitë që një pjesë e tyre t’u mbijetojë valëve të ardhshme të vapës, thatësirave, sëmundjeve dhe stuhive.
THATËSIRA PRITET TË VAZHDOJË
Sipas parashikimeve të publikuara më 30 korrik, në Zvicër nuk priten reshje të përhapura dhe të vazhdueshme që do ta kompensonin mungesën e akumuluar të ujit.
Stuhitë lokale mund të sjellin lehtësim të përkohshëm, por nuk janë të mjaftueshme për të lagur shtresat më të thella të tokës dhe për të përmirësuar gjendjen e pemëve të mëdha.
Një ndryshim i mundshëm i motit parashikohet nga mesi i gushtit, por edhe atëherë sasia e reshjeve mund të mbetet nën mesataren sezonale.
Derisa gjendja të përmirësohet, autoritetet u bëjnë thirrje qytetarëve të respektojnë ndalimet për ndezjen e zjarrit, të tregojnë kujdes në pyje dhe parqe dhe të shmangin qëndrimin e zgjatur nën pemë të mëdha gjatë vapës./TN
