Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka njoftuar se është arritur një marrëveshje për çarmatimin e plotë të Hamasit dhe të grupeve të tjera të armatosura në Rripin e Gazës.
Trump e cilësoi marrëveshjen si një “hap monumental” drejt paqes dhe sigurisë së qëndrueshme, duke deklaruar se ajo ishte arritur nëpërmjet të ashtuquajturit Këshill i Paqes, organi ndërkombëtar i krijuar për të mbikëqyrur zbatimin e planit amerikan për Gazën.
Megjithatë, të dhënat e verifikuara tregojnë se procesi është ende në fazën e një marrëveshjeje kornizë dhe se ndërmjet Hamasit, Izraelit dhe ndërmjetësuesve vazhdojnë të ekzistojnë dallime të rëndësishme për mënyrën, rendin dhe afatet e zbatimit.
MARRËVESHJA PARASHIKOHET TË ZBATOHET NË FAZA
Në njoftimin e publikuar në platformën Truth Social, Trump deklaroi se çarmatimi do të zhvillohej në faza të strukturuara.
Sipas planit të paraqitur nga administrata amerikane, ndërsa procesi i çarmatimit përparon, forcat izraelite duhet të tërhiqen gradualisht nga Rripi i Gazës.
Një Forcë Ndërkombëtare Stabilizuese do të bashkëpunonte me një polici të re palestineze, e cila do të merrte përgjegjësinë për sigurinë e popullsisë së Gazës dhe të zonave përreth.
Trump tha se marrëveshja duhet t’i hapë rrugën krijimit të një administrate të re palestineze, e cila do ta qeveriste Gazën në bashkëpunim me Këshillin e Paqes.
Sipas tij, Izraeli në këmbim duhet të marrë garanci se Rripi i Gazës nuk do të përdoret më si bazë për sulme kundër territorit izraelit.
Presidenti amerikan falënderoi Egjiptin, Katarin dhe Turqinë për rolin e tyre ndërmjetësues në negociatat e zhvilluara në Kajro.
HAMASI: ARMËT NUK DO T’I DORËZOHEN IZRAELIT
Përfaqësues të Hamasit kanë dhënë një interpretim më të kujdesshëm të marrëveshjes.
Burime pranë organizatës e kanë përshkruar dokumentin si një projektmarrëveshje, sipas së cilës armët e rënda do të grumbulloheshin dhe do të vendoseshin nën kontrollin e një administrate kombëtare palestineze.
Sipas këtij qëndrimi, armët nuk parashikohet t’i dorëzohen Izraelit.
Ghazi Hamad, anëtar i delegacionit negociues të Hamasit, deklaroi se organizata nuk do të ndërmarrë hapa konkretë drejt çarmatimit përpara tërheqjes së forcave izraelite nga Gaza.
Ai tha se çështja e armëve është e lidhur drejtpërdrejt me tërheqjen izraelite, përfundimin e sulmeve dhe fillimin e rindërtimit të territorit palestinez.
Hamasi kërkon gjithashtu që administrata e re palestineze të marrë përgjegjësinë për institucionet civile dhe për punonjësit që kanë shërbyer më parë në administratën e drejtuar nga organizata.
IZRAELI KËRKON ÇARMATIM DHE ÇMILITARIZIM TË PLOTË
Nga ana tjetër, Izraeli kërkon që Hamasi të dorëzojë të gjitha armët dhe që i gjithë Rripi i Gazës të çmilitarizohet plotësisht.
Një zyrtar izraelit deklaroi përpara njoftimit të Trumpit se dokumenti prej 15 pikash, i diskutuar në Kajro, nuk u përgjigjej në mënyrë të mjaftueshme kërkesave të Izraelit.
Sipas qëndrimit izraelit, marrëveshja duhet të përfshijë jo vetëm çaktivizimin ose magazinimin e armëve të rënda, por edhe largimin e armëve nga Gaza, shkatërrimin e tuneleve, depove të municionit dhe objekteve ku prodhohen armë.
Izraeli ka kërkuar që çarmatimi dhe çmilitarizimi i plotë të jenë parakusht për çdo proces të mëtejshëm politik dhe për tërheqjen e plotë të ushtrisë izraelite.
Zyrtarët amerikanë kanë pranuar se Izraeli mbetet shumë skeptik nëse Hamasi do të pranojë realisht të heqë dorë nga arsenali dhe ndikimi i tij ushtarak në Gaza.
SA MUND TË ZGJASË PROCESI?
Një nga çështjet më të paqarta mbetet afati i zbatimit.
Sipas zyrtarëve të Këshillit të Paqes, fazat e para mund të përfshijnë dorëzimin e armëve që aktualisht mbahen nga strukturat policore në Gaza.
Megjithatë, kjo nuk do të përfshinte menjëherë shumicën e luftëtarëve të Hamasit ose armët e rënda të organizatës.
Dorëzimi ose çaktivizimi i armëve të rënda, shkatërrimi i tuneleve dhe eliminimi i infrastrukturës ushtarake mund të zgjasin nga rreth 200 deri në 350 ditë.
Zyrtarë të tjerë amerikanë nuk kanë dhënë një afat përfundimtar, duke theksuar se procesi do të varet nga përmbushja e kushteve nga të dyja palët.
Edhe çështja e armëve të lehta dhe personale mbetet e pazgjidhur. Nuk është bërë e qartë nëse ato do të dorëzohen, do të regjistrohen ose do të mbahen nën kontrollin e ndonjë strukture palestineze.
ROLI I ADMINISTRATËS SË RE PALESTINEZE
Plani amerikan parashikon që Gaza të administrohet nga Komiteti Kombëtar për Administrimin e Gazës, një strukturë teknokratike palestineze e mbështetur ndërkombëtarisht.
Sipas Shtëpisë së Bardhë, ky komitet duhet të merret me rikthimin e shërbimeve publike, rindërtimin e institucioneve civile dhe stabilizimin e jetës së përditshme në Gaza.
Këshilli i Paqes, i kryesuar nga Trump, duhet të mbikëqyrë administrimin kalimtar, rindërtimin dhe zbatimin e marrëveshjeve të sigurisë.
Forca Ndërkombëtare Stabilizuese pritet të ndihmojë në çmilitarizimin, në trajnimin e forcave palestineze të sigurisë dhe në krijimin e kushteve për shpërndarjen e ndihmave humanitare dhe materialeve për rindërtim.
NUK KA ENDE GARANCI PËR ZBATIMIN
Megjithëse Trump e paraqiti marrëveshjen si një arritje historike, zhvillimet tregojnë se mbeten shumë pengesa.
Hamasi e lidh çarmatimin me tërheqjen paraprake ose paralele të Izraelit, ndërsa Izraeli kërkon që çarmatimi i plotë të realizohet përpara tërheqjes dhe përpara çdo procesi politik.
Kjo mospërputhje për rendin e hapave mund të bëhet pengesa kryesore për zbatimin e marrëveshjes.
Nuk është publikuar ende një dokument përfundimtar i nënshkruar nga Hamasi dhe Izraeli, ndërsa nuk janë sqaruar plotësisht mekanizmat e kontrollit, verifikimit dhe reagimit në rast të shkeljeve.
Prandaj, njoftimi i Trumpit duhet të kuptohet si shpallje e një marrëveshjeje politike dhe të një udhërrëfyesi për çarmatim, jo si përfundim i procesit ose si dorëzim i menjëhershëm i armëve nga Hamasi.
ÇFARË ËSHTË VERIFIKUAR?
Është konfirmuar se Donald Trump ka njoftuar publikisht arritjen e një marrëveshjeje për çarmatimin e Hamasit dhe të grupeve të tjera të armatosura në Gaza.
Është konfirmuar gjithashtu se marrëveshja parashikohet të zbatohet në faza dhe të shoqërohet me tërheqjen graduale të forcave izraelite, vendosjen e një force ndërkombëtare dhe kalimin e administrimit te një strukturë teknokratike palestineze.
Megjithatë, nuk është konfirmuar se Izraeli dhe Hamasi kanë pranuar pa kushte të njëjtin tekst dhe të njëjtën renditje të hapave.
Hamasi kërkon tërheqjen izraelite përpara ndërmarrjes së hapave të çarmatimit, ndërsa Izraeli kërkon çarmatim dhe çmilitarizim të plotë përpara tërheqjes përfundimtare.
Për këtë arsye, marrëveshja përfaqëson një zhvillim të rëndësishëm diplomatik, por zbatimi i saj mbetet i pasigurt dhe do të varet nga negociatat e mëtejshme, mekanizmat e verifikimit dhe respektimi i kushteve nga të gjitha palët.
BURIMET
Reuters – njoftimi i Trumpit për marrëveshjen, fazat e çarmatimit, qëndrimet e Hamasit dhe kundërshtimet izraelite. (Reuters)
Associated Press – pasiguritë rreth pranimit nga palët, roli i forcës ndërkombëtare, armët e rënda dhe afati i mundshëm prej 200 deri në 350 ditësh. (AP News)
Shtëpia e Bardhë – plani prej 20 pikash, Komiteti Kombëtar për Administrimin e Gazës, Këshilli i Paqes dhe Forca Ndërkombëtare Stabilizuese. (whitehouse.gov)
Al Jazeera dhe Anadolu Agency – deklaratat e përfaqësuesve të Hamasit se çarmatimi lidhet me tërheqjen e Izraelit dhe se armët nuk do t’i dorëzohen palës izraelite. (aa.com.tr)
