Miliarderi rus Valeri Kustov, themelues, aksionar kryesor dhe kryetar i bordit drejtues të grupit ushqimor EFKO, është dërguar në paraburgim në kuadër të një hetimi për mashtrim dhe përvetësim të dyshuar të fondeve shtetërore të destinuara për zhvillimin dhe prodhimin e dronëve.
Bashkë me Kustovin, në paraburgim është dërguar edhe drejtori i përgjithshëm i EFKO-s, Jevgeni Ljashenko. Vendimet janë marrë më 30 korrik nga Gjykata e Qarkut Meshçanski në Moskë, pas kërkesave të Departamentit Hetimor të Ministrisë së Brendshme të Rusisë.
Sipas mediave ruse, Kustov dhe Ljashenko ishin arrestuar nga pjesëtarë të Shërbimit Federal të Sigurisë, FSB. Ata akuzohen për mashtrim dhe përvetësim në përmasa veçanërisht të mëdha.
Seancat gjyqësore janë zhvilluar pa praninë e gazetarëve, ndërsa autoritetet deri tani nuk kanë publikuar të gjitha provat dhe shumën e përgjithshme të dëmit të pretenduar.
Emri i saktë është Valeri Kustov
Në disa raportime fillestare në gjuhën gjermane, biznesmeni është identifikuar gabimisht si “Jevgeni Kustov”.
Emri i saktë i miliarderit dhe themeluesit të EFKO-s është Valeri Kustov. Jevgeni është emri i drejtorit të përgjithshëm të kompanisë, Jevgeni Ljashenko, i cili gjithashtu është arrestuar në të njëjtën çështje.
Dyshime për një skemë me subvencionet shtetërore
Hetimi lidhet me programin rus për zëvendësimin e importeve dhe me fondet shtetërore të dhëna për zhvillimin dhe prodhimin e sistemeve ajrore pa pilot.
Sipas versionit të hetuesve, të akuzuarit dyshohet se kanë krijuar një skemë për përvetësimin e subvencioneve të Ministrisë ruse të Industrisë dhe Tregtisë.
Hetuesit pretendojnë se dronë të gatshëm mund të jenë blerë në Kinë, më pas të jenë riemërtuar ose pajisur me shenja të reja dhe të jenë paraqitur si produkte të zhvilluara nga kompanitë ruse.
Këto pretendime përbëjnë versionin e organit të hetimit dhe ende nuk janë vërtetuar me një vendim gjyqësor të formës së prerë.
Sipas gazetës ruse “Kommersant”, vetëm në fillim të vitit 2025 Ministria e Industrisë dhe Tregtisë kishte ndarë një subvencion prej 275 milionë rublash për projektet e lidhura me zhvillimin dhe prodhimin e dronëve.
Kompania “Transporti i së Ardhmes”
Në qendër të hetimit ndodhet kompania “Transporti i së Ardhmes”, e cila ishte themeluar në nëntor të vitit 2021 si pjesë e grupit EFKO.
Kompania merrej me zhvillimin, prodhimin dhe përdorimin e mjeteve ajrore pa pilot. Në vitin 2023 ajo u largua formalisht nga struktura e EFKO-s, megjithëse, sipas raportimeve, vazhdoi të kishte lidhje me drejtuesit e grupit.
“Transporti i së Ardhmes” kishte hapur qendra kërkimore dhe kapacitete prodhuese në rajonin e Belgorodit dhe në qytetin Toliati.
Kompania pretendonte se ishte një nga drejtueset e industrisë ruse të dronëve dhe kishte paralajmëruar investime prej miliarda rublash në zhvillimin e modeleve të reja, ndërtimin e fabrikave dhe prodhimin e pjesëve për dronë.
Ish-drejtori i saj i përgjithshëm, Juri Kozarenko, ishte arrestuar që në maj të vitit 2026. Arrestimet e fundit të drejtuesve të EFKO-s konsiderohen vazhdim i të njëjtit hetim.
Arrestohen edhe drejtues të tjerë dhe një zyrtare shtetërore
Në kuadër të çështjes janë arrestuar edhe zëvendësdrejtoresha për zhvillim në EFKO, Jekaterina Kustova, si dhe drejtori për zhvillim, Vladislav Romancev.
Në paraburgim është dërguar gjithashtu Alla Polovçenja, zëvendësshefe e sektorit për sistemet pa pilot dhe robotikën në Ministrinë ruse të Industrisë dhe Tregtisë.
Polovçenja dyshohet për përvetësim të fondeve në përmasa veçanërisht të mëdha. Ministria ruse ka konfirmuar arrestimin e saj dhe ka deklaruar se po bashkëpunon me organet e hetimit.
Çfarë dihet për dronin S-80?
Një nga projektet më të njohura të kompanisë “Transporti i së Ardhmes” është droni S-80, i njohur edhe me emërtimin “Hektor”.
Në disa raportime ndërkombëtare modeli është shkruar si C-80, për shkak se shkronja cirilike “С” ka pamje të njëjtë me shkronjën latine “C”. Megjithatë, transliterimi dhe shqiptimi i saktë është S-80.
Në shtator të vitit 2024, Agjencia Federale Ruse e Transportit Ajror, Rosaviatsia, i dha S-80 certifikatë tipi si sistem ajror pa pilot për përdorim agroteknik.
Droni ishte paraqitur si pajisje për spërkatjen dhe monitorimin e sipërfaqeve bujqësore. Kompania zhvilloi gjithashtu një variant të modifikuar për transportimin e ngarkesave.
Sipas “Kommersant”, modeli nuk arriti të përdorej gjerësisht në tregun civil dhe në regjistrin rus të operatorëve nuk figuronte asnjë S-80 në shfrytëzim të rregullt komercial.
Në qershor të vitit 2026, ministri rus i Mbrojtjes, Andrej Belousov, foli në mënyrë kritike për një dron të njohur si “Produkti 80”, duke deklaruar se modeli nuk kishte qenë mjaftueshëm cilësor dhe se po përmirësohej.
Deklarata u bë në kontekstin e planeve ruse për prodhimin e dronëve të rëndë që mund të transportojnë furnizime dhe municione për njësitë ushtarake.
Megjithatë, burimet publike nuk e sqarojnë plotësisht nëse versioni bujqësor S-80 dhe modeli ushtarak “Produkti 80” janë teknikisht identikë apo variante të ndryshme të së njëjtës platformë. Për këtë arsye, nuk është e saktë që S-80 të përshkruhet pa rezervë vetëm si “dron i rëndë ushtarak”.
EFKO kërkon të mos nxirren përfundime të parakohshme
Grupi EFKO ka konfirmuar arrestimin e disa punonjësve dhe ka shprehur mbështetje për ta.
Kompania u ka bërë thirrje mediave dhe publikut të mos spekulojnë dhe të mos nxjerrin përfundime para se hetimi dhe procedurat gjyqësore të përfundojnë.
EFKO ka deklaruar se personat e arrestuar kanë dhënë kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e projekteve inovative dhe në sektorin ushqimor të Rusisë.
Nga majoneza dhe vaji te prodhimi i dronëve
EFKO është një nga grupet më të mëdha ushqimore në Rusi. Kompania u themelua në vitin 1994 dhe njihet kryesisht për prodhimin e vajit të lulediellit, majonezës, salcave dhe yndyrave të specializuara ushqimore.
Në portofolin e saj përfshihen markat “Sloboda”, Altero, Hi!, “Oleina” dhe Ideal.
Sipas të dhënave të publikuara nga “Kommersant”, EFKO ishte kompania e tretë më e madhe e industrisë ushqimore në Rusi gjatë vitit 2025, pas PepsiCo-s dhe “Rusagro”-s. Të ardhurat e konsoliduara të grupit për atë vit raportohet se arritën në rreth 344 miliardë rubla.
Valeri Kustov konsiderohet aksionari kryesor i grupit. Revista “Forbes” e ka vlerësuar pasurinë e tij në rreth 1,1 miliard dollarë.
Ai e krijoi pasurinë kryesisht përmes prodhimit të vajrave, majonezës dhe produkteve të tjera ushqimore, përpara se EFKO të hynte edhe në sektorët e bioteknologjisë dhe të mjeteve ajrore pa pilot.
Rëndësia e çështjes për industrinë ruse të dronëve
Hetimi zhvillohet në një kohë kur Rusia e ka shpallur prodhimin vendas të dronëve si një nga prioritetet kryesore industriale dhe ushtarake.
Dronët përdoren në shkallë të gjerë nga të dyja palët në luftën në Ukrainë, për zbulim, sulme, transportimin e municioneve dhe furnizimin e njësive në vijën e frontit.
Autoritetet ruse kanë investuar shuma të mëdha në programet për zëvendësimin e pjesëve të importuara dhe krijimin e modeleve vendase. Pikërisht për këtë arsye, dyshimet se pajisjet kineze mund të jenë paraqitur si zhvillime ruse përbëjnë një çështje të rëndësishme për industrinë dhe institucionet shtetërore.
Megjithatë, deri në përfundimin e procesit gjyqësor, Kustov dhe personat e tjerë të përfshirë duhet të konsiderohen të pafajshëm. Akuzat për blerjen e dronëve nga Kina, riemërtimin e tyre dhe përvetësimin e subvencioneve mbeten pretendime të hetimit./Tetova News
