Vendi shkon drejt kutive të votimit më 12 shkurt. Ja cilat janë partitë dhe figurat politike që mund të përcaktojnë rezultatin e zgjedhjeve.
Një sërë partish politike dhe aleancash do të garojnë për vendet në Parlamentin e Bangladeshit më 12 shkurt, në zgjedhjet e para të vendit që nga rrëzimi i ish-kryeministres Sheikh Hasina në vitin 2024. Rreth 127 milionë votues të regjistruar kanë të drejtë vote për të zgjedhur 350 anëtarë të Jatiya Sangsad, parlamentit të vendit.
Ky shtet i Azisë Jugore ndodhet nën drejtimin e një qeverie kujdestare, të udhëhequr nga laureati i Çmimit Nobel, Muhammad Yunus, që nga gushti 2024, kur një kryengritje e udhëhequr nga studentët i dha fund sundimit të gjatë të Hasinës. Hasina urdhëroi trupat të shtypnin protestuesit, duke shkaktuar vdekjen e 1.400 personave. Më pas, ajo është dënuar me vdekje nga një tribunal i posaçëm në Bangladesh për shtypjen brutale, por mbetet në mërgim në Indi, dhe partia e saj Awami League është ndaluar të ushtrojë veprimtari politike.
Përveç zgjedhjeve të 12 shkurtit, Bangladeshi do të mbajë edhe një referendum për Kartën Kombëtare të Korrikut 2025 — një dokument i hartuar pas protestave studentore, i cili vendos themelet për qeverisjen e ardhshme të vendit.
Dy grupimet më të mëdha që garojnë për vendet parlamentare në 300 qarqet zgjedhore të vendit janë Bangladesh Nationalist Party (BNP), që udhëheq një koalicion prej 10 partish, dhe Jamaat-e-Islami Bangladesh (JIB), e cila kryeson një aleancë prej 11 partish. Në këtë aleancë përfshihet edhe National Citizen Party, një forcë politike e formuar nga studentët që udhëhoqën lëvizjen kundër Hasinës në vitin 2024. Awami League, e cila ka dominuar politikën bangladeshe për dekada, është ndaluar të paraqesë kandidatë.
Përveç dy blloqeve kryesore, Islami Andolan Bangladesh, e cila u shkëput nga aleanca e udhëhequr nga JIB, si dhe Jatiya Party, një aleate e hershme e Awami League-it të Hasinës, po garojnë në mënyrë të pavarur.
Më poshtë paraqitet një përmbledhje e partive kryesore politike dhe udhëheqësve të tyre që garojnë për vendet në parlament këtë vit, si dhe e aktorëve kyç që po ndikojnë në zgjedhje.
Bangladesh Nationalist Party (BNP)
E udhëhequr nga Tarique Rahman, djali i ish-kryeministres së ndjerë Khaleda Zia, BNP konsiderohet një nga pretendentët kryesorë në zgjedhjet e ardhshme.
Partia u themelua në vitin 1978 nga Ziaur Rahman, babai i Tarique Rahmanit dhe një nga figurat kryesore ushtarake të luftës për pavarësinë e vendit kundër Pakistanit në vitin 1971, mbi parimet e nacionalizmit bangladeshas. Sipas faqes zyrtare të BNP-së, kjo është një “ideologji që njeh të drejtën e bangladeshasve nga të gjitha shtresat e shoqërisë, pavarësisht përkatësisë etnike, gjinisë apo racës”.
Si një parti politike e qendrës së djathtë, BNP ka qenë një forcë e rëndësishme politike në vend për dekada dhe tradicionalisht ka alternuar pushtetin me Awami League.
Për katër dekada pas vrasjes së Ziaur Rahmanit në vitin 1981, partinë e drejtoi bashkëshortja e tij, Khaleda Zia. Ajo shërbeu si kryeministrja e parë grua e Bangladeshit nga viti 1991 deri në 1996 dhe sërish nga 2001 deri në 2006. Gjatë asaj periudhe, Jamaat-e-Islami Bangladesh ishte aleate e BNP-së, teksa së bashku kundërshtonin Awami League-in e Sheikh Hasina.
Pas rikthimit në pushtet të Hasinës në vitin 2009 — ajo kishte qeverisur edhe nga 1996 deri në 2001 — BNP u përball me presion të fortë nga qeveria e saj për akuza korrupsioni, ndërsa Khaleda Zia u vendos në arrest shtëpie në vitin 2018 në dy çështje të ndërlidhura. Ajo u shpall e pafajshme për të gjitha akuzat pas largimit të Hasinës nga pushteti në vitin 2024.
Që nga rrëzimi i Hasinës në vitin 2024, BNP është rishfaqur si forcë udhëheqëse në skenën politike. Një sondazh i kryer në dhjetor nga International Republican Institute, me seli në Shtetet e Bashkuara, tregoi se BNP gëzonte mbështetjen e 33 për qind të të anketuarve. Po atë muaj, BNP — duke u përpjekur të pozicionohej si një forcë liberale përpara zgjedhjeve — i dha fund aleancës së saj me Jamaat-in. Sondazhet tregojnë se Jamaat renditet vetëm pak pas BNP-së për nga mbështetja popullore.
Tarique Rahman, 60 vjeç, kishte jetuar në London, në Mbretëria e Bashkuar, që nga viti 2008, pasi u largua nga Bangladeshi për shkak të asaj që e quajti përndjekje politike. Ai mbërriti në Dhaka më 25 dhjetor 2025 për të marrë drejtimin e BNP-së, pak para vdekjes së nënës së tij Khaleda më 30 dhjetor.
“Ne do të ndërtojmë një Bangladesh si ai që ëndërron një nënë,” deklaroi ai në dhjetor pas kthimit në vend, duke u bërë thirrje qytetarëve nga kodrat dhe fushat — myslimanë, hindu, budistë dhe të krishterë — që t’i bashkohen në krijimin e një shteti të sigurt dhe gjithëpërfshirës.
Në tubimet zgjedhore, ai është zotuar, ndër të tjera, për përmirësimin e infrastrukturës së vendit.
“Nëse zgjidhemi, sistemi shëndetësor do të përmirësohet, do të ndërtohet një mbikalim në Sherpur, do të ndërtohen argjinatura të përhershme në zonat e prekura nga erozioni i lumenjve në Dhunat, dhe të rinjtë do të bëhen të vetëqëndrueshëm përmes krijimit të institucioneve të arsimit në fushën e IT-së,” tha ai.
Sipas Khandakar Tahmid Rejwan, pedagog i studimeve globale dhe qeverisjes në Independent University, Bangladesh, që nga rikthimi i Tarique Rahman-it, Bangladesh Nationalist Party është bërë më e organizuar.
“Partia në thelb është ringjallur me një frymë të re, si në udhëheqjen qendrore ashtu edhe në atë bazë,” tha ai.
“Akuzat tipike ndaj BNP-së dhe aktivistëve të partive aleate, si [pretendimet për] zhvatje, kanë rënë ndjeshëm. Edhe drejtuesit kryesorë të komitetit qendror janë treguar relativisht më të kujdesshëm për të shmangur deklarata që mund të shkaktojnë zemërim publik. Në mënyrë domethënëse, njerëzit po mblidhen me mijëra për ta dëgjuar Rahmanin në tubimet e tij elektorale, madje edhe vonë pas mesnate,” shtoi ai.
Rejwan theksoi se besohet gjerësisht se Rahmani është aktualisht i vetmi person që mund ta bashkojë Bangladeshin me një “vizion gjithëpërfshirës”, ndryshe nga rivalët e tij të Jamaat-e-Islami Bangladesh-it, të cilët nuk kanë arritur të artikulojnë një qëndrim të qartë ose të pranojnë ato që shumë i shohin si politika kufizuese ndaj grave dhe pakicave fetare.
Jamaat-e-Islami Bangladesh
Partia u themelua në vitin 1941 nga Sayyid Abul Ala Maududi, gjatë sundimit britanik në Indi.
Në vitin 1971, gjatë luftës së pavarësisë së Bangladeshit, Jamaat-i mbështeti qëndrimin për të mbetur me Pakistanin dhe u ndalua pasi vendi fitoi pavarësinë.
Por në vitin 1979, katër vjet pas vrasjes së Sheikh Mujibur Rahman — i cili kishte luftuar për pavarësinë e Bangladeshit dhe shihet nga shumëkush si babai themelues i vendit — themeluesi i BNP-së, Ziaur Rahman, që ishte president i vendit në atë kohë, e hoqi ndalimin ndaj Jamaat-it. Ziaur Rahman u vra gjithashtu në vitin 1981.
Gjatë dy dekadave pasuese, Jamaat-u u shndërrua në një forcë të rëndësishme politike. Ajo mbështeti koalicionet e udhëhequra nga Bangladesh Nationalist Party në vitet 1991 dhe 2001.
Por ndërsa Sheikh Hasina ishte në pushtet nga viti 2009 deri në rrëzimin e saj në protestat e udhëhequra nga studentët në vitin 2024 dhe arratisjen e saj në India, pesë drejtues të lartë të Jamaat-it u ekzekutuan, ndërsa të tjerë u burgosën për krime të kryera gjatë luftës së pavarësisë së vitit 1971. Në vitin 2013, partisë iu ndalua pjesëmarrja në zgjedhje.
Në qershor 2025, Gjykata e Lartë e Bangladeshit rivendosi regjistrimin e partisë, duke i hapur rrugë pjesëmarrjes së saj në zgjedhje.
Ndërsa Jamaat-i nuk ka më një aleancë me BNP-në, udhëheqësi aktual i partisë, Shafiqur Rahman, 67 vjeç, është përqendruar në riorganizimin e saj për ta shndërruar në një konkurrent të fortë elektoral.
Duke folur në një tubim zgjedhor në qytetin Jamalpur të dielën, Shafiqur Rahman tha se zgjedhjet e ardhshme “do të jenë një pikë kthese”.
“Është një zgjedhje për t’i dhënë fund vajit të familjeve të dëshmorëve. Është një zgjedhje për të varrosur politikën e kalbur të së kaluarës,” citohet ai nga gazeta The Daily Star.
Megjithatë, ringritja e partisë ka nxitur edhe debate nëse Bangladeshi është i përgatitur të udhëhiqet nga një forcë islamiste — për të cilën disa frikësohen se mund të synojë zbatimin e ligjit islamik ose kufizimin të të drejtave dhe lirive të grave.
Megjithatë, Jamaat-e-Islami Bangladesh i ka hedhur poshtë këto frikëra dhe u ka thënë gazetarëve se është e përqendruar në zgjerimin e fuqisë së saj elektorale. Dhjetorin e kaluar, partia njoftoi një aleancë me National Citizen Party (NCP), e themeluar nga udhëheqësit e kryengritjes studentore të vitit 2024, si dhe me Liberal Democratic Party, të udhëhequr nga heroi i luftës së vitit 1971, Oli Ahmad.
Për herë të parë në historinë e saj, Jamaat po paraqet edhe një kandidat hindu, Krishna Nandi, nga Khulna, në përpjekje për të tërhequr votues jo-myslimanë.
Një sondazh i International Republican Institute sugjeroi se aleanca e udhëhequr nga Jamaat renditet e dyta me 29 për qind, shumë pranë Bangladesh Nationalist Party (BNP).
Sipas Khandakar Tahmid Rejwan nga Independent University, Bangladesh, Jamaat ka tërheqje në të gjitha shtresat shoqërore të Bangladeshit.
“Krahu i saj studentor ka dalë fjalë për fjalë më i suksesshëm se çdo rival tjetër politik në zgjedhjet e sindikatave universitare. Po ashtu, shohim edhe krahun e grave të lidhur me Jamaat-in që po shkon derë më derë, si në zonat rurale ashtu edhe në ato urbane, për të zgjeruar bazën e votueseve gra. Për më tepër, që nga rënia e Hasinës, shohim elita aktive dhe në pension pro-Jamaat nga forcat e sigurisë, akademikë universitarë dhe shërbimi civil që po shtyjnë vazhdimisht narrativa pro-Jamaat-it në kapacitetet e tyre përkatëse,” tha ai.
“Avantazhi dhe qasjet pragmatike të Jamaat-it po shtrihen tani edhe te aleatët e saj, si NCP-ja, e cila po përfiton hapur nga statusi i partnerit të madh në aleancë,” shtoi Rejwan.
National Citizen Party (NCP)
NCP-ja, një nga aleatet e Jamaat-it, u formua në shkurt 2025 nga studentët që udhëhoqën protestat masive në korrik 2024 kundër kuotave të punësimit në sektorin publik, protesta që në fund rrëzuan qeverinë e Sheikh Hasina-s.
Duke synuar të garojë në zgjedhjet e vitit 2026, udhëheqësit e saj deklaruan në një tubim në shkurt 2025 se e kishin themeluar partinë “për të ruajtur frymën e lëvizjes së korrikut mes studentëve”.
E udhëhequr nga Nahid Islam, 27 vjeç, NCP-ja deklaron se synon “qeverisje pa korrupsion” dhe bashkimin e vendit. Partia thotë se dëshiron të mbrojë lirinë e medias, të rrisë përfaqësimin e grave në parlament dhe të përmirësojë marrëdhëniet e Bangladeshit me vendet fqinje, si India.
Megjithatë, për shkak të mungesës së fondeve të mjaftueshme për të garuar e vetme, partia u bashkua me Jamaat-in. Ky veprim u prit keq nga disa qarqe në Bangladesh dhe shkaktoi edhe dorëheqje të disa anëtarëve të NCP-së për shkak të dallimeve ideologjike.
Sipas raportimeve të mediave vendore, këta anëtarë paraqitën një memorandum ku theksonin se historia politike kontroverse e Jamaat-it dhe qëndrimet e saj historike kundër pavarësisë së Bangladeshit në vitin 1971 bien ndesh me vlerat e NCP-së.
Në një intervistë për ABC News muajin e kaluar, Nahid Islam e mbrojti vendimin për t’u bashkuar me Jamaat-in, duke thënë: “Kur formojmë një aleancë zgjedhore, ne nuk po braktisim bindjet tona politike. Është thjesht një aleancë strategjike.”
“Është për të ardhur keq të shohësh se udhëheqësi i një partie që pretendon se përfaqëson dhe udhëhoqi kryengritjen masive të vitit 2024 që rrëzoi Hasinën, tani po shndërrohet në partner të vogël të një partie të madhe politike,” tha Rejwan.
“Si pasojë, po shohim largimin e shumë drejtuesve të lartë të NCP-së dhe, çuditërisht, përmes kësaj aleance, partia arriti të negociojë vetëm 30 vende për kandidatët e saj. Për ta përmbledhur, Nahid ka shitur autonominë e tij politike dhe imazhin si figurë e pavarur, duke u bërë de facto i nënshtruar ndaj Jamaat-it,” shtoi ai.
Kush janë aktorët e tjerë kyç në zgjedhje?
Përveç partive kryesore politike, Muhammad Yunus, i cili aktualisht drejton qeverinë e përkohshme, dhe Waker-Uz-Zaman, shefi i ushtrisë, janë gjithashtu figura me ndikim të madh në këto zgjedhje.
Yunus, i cili u zgjodh për të drejtuar vendin pas rrëzimit të Hasinës, po lehtëson procesin zgjedhor në cilësinë e tij si këshilltar kryesor i Bangladeshit.
Pas rrëzimit të Sheikh Hasina-s, Yunus formoi në vitin 2025 Komisionin për Reformën Kushtetuese (CRC), me synimin për të ndryshuar mënyrën e qeverisjes së vendit. Komisioni propozoi, ndër të tjera, një mekanizëm kundër korrupsionit, reforma zgjedhore dhe rregulla të reja që policia duhet t’i zbatojë. Karta e Korrikut është kulmi i punës së CRC-së dhe e merr emrin nga protestat që çmontuan qeverinë e Hasinës në korrik 2024. Qytetarët e Bangladesh-it do të votojnë në referendum për ta miratuar ose rrëzuar atë.
Muajin e kaluar, Yunus shprehu besim në rezultatin e referendumit dhe u tha mediave se priste që qytetarët dhe partitë politike të bien dakord për kartën. Megjithatë, disa kritikë kanë deklaruar se mbajtja e referendumit dhe miratimi i kartës nuk janë në përputhje me Kushtetutën.
Gjenerali Waker-Uz-Zaman është gjithashtu një aktor kyç në zgjedhje.
Pas vrasjes në vitin 1975 të Sheikh Mujibur Rahman, udhëheqësit themelues dhe presidentit të atëhershëm të Bangladeshit, vendi hyri në një periudhë të shënuar nga grushte shteti, kundërgrushte shteti dhe sundim ushtarak, që riformësuan shtetin.
Aktualisht, ushtria nuk synon pushtet elektoral, por fokusi i saj do të jetë ruajtja e rendit publik dhe e sigurisë gjatë zgjedhjeve, në dritën e dhunës politike që është përhapur në vend që nga trazirat e vitit 2024.
Ushtria luan gjithashtu një rol sa i përket mbështetjes së partisë politike në pushtet ose vendimmarrjes për mënyrën e qeverisjes së vendit gjatë një krize politike.
Në shtator 2024, pas protestave kundër Sheikh Hasina-s, Zaman i tha agjencisë së lajmeve Reuters se do ta mbështeste qeverinë e përkohshme të Muhammad Yunus “çfarëdo që të ndodhë”, duke përmendur një afat kohor për zgjedhje brenda 18 muajve — gjë që e vendosi atë në qendër të debatit politik.
Sipas Khandakar Tahmid Rejwan, zhvillimi i suksesshëm i zgjedhjeve do të kërkojë vullnet të mirë si nga Yunus ashtu edhe nga shefi i ushtrisë.
“Ekzekutivi nën drejtimin e Yunus-it është thelbësor për të siguruar zhvillimin e votimit në mbarë vendin, ndërsa forcat e Shefit të Shtabit të Ushtrisë, Waker-it, të cilat do të dislokohen në të gjithë territorin, janë të domosdoshme për ruajtjen e rendit publik dhe për parandalimin e përhapjes së paqëndrueshmërisë politike, dhunës dhe kaosit,” tha ai.
A ka Hasina ende ndonjë pushtet?
Sheikh Hasina, e cila aktualisht ndodhet në mërgim në India, i ka dënuar zgjedhjet e ardhshme, pasi partisë së saj, Awami League, nuk i është lejuar pjesëmarrja. Megjithatë, ata që e kanë votuar Hasinën në të kaluarën tani duhet të vendosin se si do të votojnë këtë herë.
Në një mesazh dërguar mediave muajin e kaluar, Hasina deklaroi se “një qeveri e lindur nga përjashtimi nuk mund ta bashkojë një komb të përçarë”.
“Sa herë që pjesëmarrja politike u mohohet një pjese të konsiderueshme të popullsisë, thellohet pakënaqësia, delegjitimizohen institucionet dhe krijohen kushtet për paqëndrueshmëri të ardhshme,” paralajmëroi ish-udhëheqësja në një email drejtuar agjencisë së lajmeve The Associated Press.
Ministria e Punëve të Jashtme e Bangladeshit tha se ishte “e habitur dhe e tronditur” që Hasinës i ishte lejuar të mbante një fjalim publik në Indi. Fjalimet dhe deklaratat e saj janë të ndaluara në mediat e Bangladeshit.
“Lejimi i zhvillimit të një ngjarjeje të tillë në kryeqytetin indian dhe dhënia e mundësisë që Hasina, e cilësuar si vrasëse masive, të mbajë hapur fjalime urrejtjeje … përbëjnë një fyerje të hapur ndaj popullit dhe Qeverisë së Bangladeshit,” thuhet në deklaratën e ministrisë.
Hasina u dënua me vdekje në mungesë nga një tribunal në Bangladesh në nëntorin e kaluar, dhe Dhaka i ka kërkuar New Delhi-t ekstradimin e saj.
Megjithatë, ajo mbetet në Indi dhe, sipas Khandakar Tahmid Rejwan, do të jetë një nxitëse kyçe e trazirave politike ndërsa zgjedhjet afrohen.
“Nëse Hasina do të ishte një figurë e parëndësishme, qeveria e përkohshme nuk do t’i kishte ndaluar të gjitha fjalimet dhe deklaratat e saj nga transmetimi në televizion apo botimi në gazeta … po ashtu, qeveria e përkohshme nuk do të kishte reaguar kaq ashpër ndaj Indisë për lejimin e fjalimit të saj,” vuri në dukje ai.
“Kjo do të thotë se Hasina është një faktor që qeveria e përkohshme, në mënyrë të nënkuptuar, beson se ka ndikim mbi elektoratin e Awami League-it, i cili ende nuk ka vendosur se kë do të votojë, duke qenë se AL është ndaluar nga zgjedhjet,” shtoi ai.
“Realiteti është se AL ka një ideologji të qartë politike dhe një bazë kadrash besnike, shumë prej të cilëve kanë refuzuar të ndryshojnë besnikërinë e tyre, pavarësisht se jetojnë në kushte të vështira klandestine në Bangladesh ose jashtë vendit,” përfundoi ai./TetovaNews
