Në qendrat teknologjike të Afrikës, zhvilluesit po zgjedhin modelet kineze të inteligjencës artificiale, të lira dhe të disponueshme falas, në vend të modeleve më të fuqishme amerikane.
Zhvilluesit krijuan Sunflower, një mjet të inteligjencës artificiale të përshtatur për gjuhët e Ugandës, duke përdorur një model kinez. Secure Muganzi, fermer, e përdor Sunflower për të marrë informacione mbi mbjelljet në dialektet lokale.
Paul Mozur dhe Adam Satariano raportuan nga Nairobi, Kenia, ndërsa Aaron Krolik nga Nju Jorku.
Kur Ernest Mwebaze, një zhvillues teknologjie në Ugandë, po ndërtonte vitin e kaluar një sistem të inteligjencës artificiale të përshtatur për gjuhët e shumta të vendit të tij, ai testoi mjete amerikane dhe kineze për të parë se cili mund ta ndihmonte.
Modeli i IA-së i gjigantit kinez të internetit Alibaba i përballonte dhjetëra gjuhët e Ugandës më mirë se çdo mjet i Meta-s apo Google-it, tha Mwebaze. Ai ishte gjithashtu i lirë dhe mund ta përshtaste modelin duke përdorur të dhënat e veta.
“Duam të ndërtojmë gjëra sa më lirë që të jetë e mundur, por njëkohësisht që të funksionojnë vërtet mirë”, tha Mwebaze, ish-shkencëtar kërkimor në Google.
Sistemi i tij, i quajtur Sunflower, tani përdoret në të gjithë Ugandën, përfshirë nga fermerët që marrin informacione për motin dhe këshilla për kulturat bujqësore në dialektet lokale.
Mwebaze, 47 vjeç, është një nga mijëra zhvilluesit në të gjithë Afrikën që gjatë vitit të fundit u janë drejtuar modeleve kineze të IA-së.
Në Kenia, sipërmarrësit po i përdorin këto modele për t’i bërë më efikase shërbimet juridike dhe të biznesit. Në Nigeri, me to janë krijuar mjete arsimore që u mësojnë nxënësve të shkollave të mesme. Në Ganë, zhvilluesit po ndërtojnë chatbot-e lokale.
IA-ja kineze po përhapet me shpejtësi, veçanërisht në vendet në zhvillim, ndërsa njerëzit kërkojnë sistemin më të mirë të mundshëm me koston më të ulët të mundshme.
Ndryshe nga modelet e prodhuara nga kompanitë kryesore amerikane të IA-së, OpenAI dhe Anthropic — të cilat janë të mbyllura dhe kërkojnë pagesë — sistemet kineze janë publikisht të disponueshme për t’u shkarkuar dhe modifikuar pa pagesë ose miratim.
Muganzi, një kultivues kafeje në distriktin Mityana të Ugandës, përdor Sunflower për të komunikuar me të tjerët lidhur me gjendjen e kulturave dhe menaxhimin e fermës. Sunflower u ndërtua duke përdorur modele kineze të IA-së me burim të hapur.
Modelet kineze “me burim të hapur” përbëjnë afërsisht gjysmën e përdorimit të përgjithshëm të IA-së në OpenRouter, një shërbim që u ofron përdoruesve 400 modele të IA-së për të zgjedhur, krahasuar me më pak se 25 për qind një vit më parë, sipas një analize të The New York Times mbi të dhënat e tetë milionë klientëve.
Modelet kineze përbëjnë gjithashtu 19 nga 25 sistemet me burim të hapur më të shkarkuara në Hugging Face, një tjetër bazë të dhënash për IA.
Në më shumë se dy duzina intervistash në Kenia, Ugandë dhe vende të tjera, zhvillues, politikëbërës dhe drejtues kompanish përshkruan një treg të IA-së që po ndryshon me shpejtësi, ku kostoja, burimet kompjuterike, kontrolli mbi të dhënat dhe mundësia e personalizimit kishin më shumë rëndësi sesa vendi ku ishte prodhuar modeli.
Shpesh ata nuk kërkonin IA-në më të avancuar të mundshme. Thjesht donin diçka që të funksiononte mjaftueshëm mirë me burime të kufizuara.
Përdorimi i modeleve kineze ishte si të zotëroje një shtëpi, ndërsa përdorimi i modeleve amerikane ishte si të jetoje me qira, thanë ata.
Në vend që të shpenzojnë miliona për të trajnuar një model nga e para, zhvilluesit mund të shkarkojnë një sistem kinez dhe të ndërtojnë mbi të një produkt krejtësisht të ri, duke paguar kryesisht vetëm për serverët.
Në të kundërt, modelet amerikane janë një teknologji e standardizuar për të gjithë, që kërkon abonime dhe pagesa të tjera në varësi të punës që duhet kryer.
“Pse të përdorësh një Ferrari të shtrenjtë për t’i çuar fëmijët në shkollë, kur një Toyota hatchback mund të bëjë të njëjtën punë?”, tha Moses Kemibaro, një sipërmarrës nga Nairobi që drejton agjencinë e marketingut digjital Dotsavvy.
Ai shtoi se modelet kineze mund të jenë deri në 90 për qind më të lira kur përfshihen kosto të tilla si infrastruktura kompjuterike.
Zyrtarët kinezë shpresojnë se përparimi i tyre në Afrikë është një shenjë e asaj që do të vijë më pas.
Muajin e kaluar, sisteme të reja dhe të fuqishme kineze të IA-së tronditën Wall Street-in dhe Silicon Valley-n, duke ushqyer frikën në Uashington se dominimi teknologjik amerikan mund të dobësohej.
Xi Jinping, udhëheqësi i Kinës, po e përdor IA-në si një formë të fuqisë së butë.
Në një konferencë në Shangai në korrik, ai i paraqiti modelet kineze si më të besueshme dhe më të lira dhe paralajmëroi se përfitimet e IA-së duhet të ndahen, përndryshe ato do të krijojnë “padrejtësi të reja historike”.
Kenia, Etiopia, Afrika e Jugut dhe shtatë vende të tjera afrikane nënshkruan në këtë aktivitet një pakt për IA-në me Kinën, me synimin për të promovuar bashkëpunimin ndërkombëtar.
Kompanitë kineze po përpiqen gjithashtu të tërheqin zhvilluesit afrikanë duke u ofruar kapacitete kompjuterike falas dhe ndihmë praktike inxhinierike, sipas zhvilluesve.
Shumë telefona inteligjentë të prodhuar në Kinë që shiten në Afrikë vijnë me mjete kineze të IA-së të instaluara paraprakisht.
Në të njëjtën kohë, industria kineze e IA-së përballet me sfida.
Kompanitë kanë pasur vështirësi për të fituar para nga përdoruesit e tyre dhe përballen me pikëpyetje sigurie lidhur me të dhënat dhe lidhjet me Pekinin.
Shumë zhvillues afrikanë vazhdojnë të paguajnë për modelet amerikane të IA-së, veçanërisht për detyra teknike si programimi.
Megjithatë, përvoja e Afrikës tregon se konkurrenca globale në inteligjencën artificiale tashmë është bërë një garë mes dy fuqive.
Kamal Budhabhatti, drejtor ekzekutiv i Craft Silicon, një kompani nga Nairobi që prodhon softuer për sektorin bankar, e ndien tërheqjen nga të dyja palët.
Kohët e fundit ai rindërtoi sistemet teknologjike të kompanisë së tij duke përdorur Claude Code, mjetin e programimit të Anthropic.
Një ekip prej 10 personash e përfundoi në gjysmën e kohës një projekt për të cilin dikur nevojiteshin 100 inxhinierë.
Fatura ishte e lartë, tha ai, por shpejtësia ia vlente.
Huawei, gjiganti kinez i teknologjisë, gjithashtu iu afrua duke i ofruar “disa stimuj vërtet të pabesueshëm” për të kaluar te sistemet kineze, tha ai, përfshirë një vit kapacitete kompjuterike falas dhe një udhëtim në selinë e kompanisë.
“Është shumë e vështirë të thuash jo”, tha Budhabhatti.
Rreth 80 kilometra në juglindje të Nairobit, një nga bashkëpunimet më të mëdha të Kenias me teknologjinë kineze qëndron ende gjysmë i përfunduar në savanë.
Konza Technopolis, një qytet i planifikuar, u shpall 18 vjet më parë si përgjigjja e Kenias ndaj Silicon Valley-t.
I pagëzuar me optimizëm si “Silicon Savannah”, sot ai përbëhet nga një rrjet bulevardesh bosh dhe ndërtesash ende skeletike, të mbikëqyrura nga një sistem i fuqishëm kinez survejimi.
Konza Technopolis, rreth një orë në juglindje të Nairobit, ka një qendër të dhënash të financuar me kredi kineze dhe të ndërtuar nga Huawei.
Do të dukej si një eksperiment i dështuar, po të mos ishte një ndërtesë ngjyrë gri e errët pas një gardhi elektrik.
E financuar nga kredi kineze dhe e ndërtuar nga Huawei, ndërtesa është një qendër të dhënash që ofron kapacitete kompjuterike për qeverinë e Kenias.
Për dy dekada, kompanitë kineze kanë ndërtuar rrjetet e telekomunikacionit në Afrikë dhe kanë shtruar rrugët e saj.
M-Pesa, sistemi i famshëm i pagesave me celular i Kenias, funksionon mbi teknologjinë e Huawei-t.
Këto lidhje teknologjike i dhanë Kinës një bazë të fortë në kontinent, të cilën tani po e përdor për të promovuar dhe shitur inteligjencën artificiale.
Një projekt i reklamuar në Konza do të përdorë teknologjinë e kompanisë kineze të IA-së DeepSeek për të luftuar mashtrimet në telekomunikacion.
Të privuara nga çipat më të avancuar për shkak të kontrolleve amerikane të eksporteve, kompanitë kineze nuk mund të konkurronin me Silicon Valley-n duke shpenzuar më shumë para.
Prandaj ato i ofruan modelet e tyre të IA-së falas si sisteme me burim të hapur, me shpresën se do t’i tërhiqnin përdoruesit larg rivalëve amerikanë.
Dyqane që shesin pajisje elektronike kineze në qendrën e biznesit të Nairobit. Prej dy dekadash, kompanitë kineze kanë ndërtuar rrjetet e telekomunikacionit të Afrikës.
Në fillim, kjo dukej si një bast i humbur.
Shtetet e Bashkuara dominonin IA-në me burim të hapur. Meta ofronte një model të quajtur Llama, të cilin e përdornin zhvilluesit në të gjithë botën.
Por pas disa pengesave, Mark Zuckerberg, drejtori ekzekutiv i Meta-s, u orientua më shumë drejt modeleve të mbyllura.
“Kjo la një boshllëk të madh”, tha Lucas Atkins, bashkëthemelues i Arcee A.I., një kompani e re amerikane që ndërton modele të hapura.
“Kjo u lejoi kinezëve të shpërthenin në atë boshllëk.”
Përparimet erdhën me shpejtësi.
Në dhjetor 2024, një model i IA-së i DeepSeek arriti performancë të krahasueshme me modelet më të mira, por me një pjesë shumë më të vogël të kostos.
Muajin e kaluar, laboratori kinez i IA-së Moonshot AI publikoi një model me aftësi programimi që po u afrohen sistemeve kryesore amerikane.
Në Kenia, zhvilluesit i përqafuan modelet kineze.
Michael Michie ndërton sisteme të IA-së për bankat dhe agjencitë qeveritare të Kenias në kompaninë EverseTech.
Klientët e tij janë shumë të ndjeshëm ndaj çmimeve, prandaj ai ndërton pothuajse gjithçka duke përdorur modele kineze me burim të hapur.
Bizneset duan mënyrën më të lirë për ta përdorur teknologjinë, jo domosdoshmërisht teknologjinë më të avancuar, tha ai.
“Nuk mendoj se njerëzit duhet të shqetësohen kaq shumë se kush e ka ndërtuar”, tha Michie.
“Fokusi duhet të jetë: a ta ofron aftësinë që të nevojitet?”/nyt
