Zhvillimi i shpejtë i inteligjencës artificiale (IA) po e vendos arsimin e lartë përballë kërkesave të reja për ristrukturimin e programeve të studimit, rinovimin e metodave të mësimdhënies dhe të të nxënit, kërkimit shkencor dhe qeverisjes universitare. Në këtë kontekst, institucionet e arsimit të lartë, krahas përmirësimit proaktiv të kapaciteteve të pedagogëve dhe studentëve, duhet të rinovojnë edhe mënyrën se si teknologjia zbatohet në mënyrë efektive, të sigurt dhe të përgjegjshme.
Studentë të Fakultetit të Teknologjisë së Informacionit në Universitetin Thang Long studiojnë në laboratorin e IA-së në kompleksin Hoa Lac të Qendrës Kombëtare të Inovacionit. Foto: MINH NGOC
Nevojë urgjente për rinovimin dhe përditësimin e rezultateve të pritshme të të nxënit
Sipas Dr. Nguyen Thanh Hung, drejtues i Departamentit të Trajnimit në Universitetin e Shkencës dhe Teknologjisë të Hanoit, fillimisht është e nevojshme që programet e studimit të rinovohen në drejtim të një qasjeje ndërdisiplinore dhe që përmbajtjet që lidhen me inteligjencën artificiale të integrohen në kurrikula.
Përveç njohurive të specializuara, tregu i sotëm i punës kërkon njohuri të forta ndërdisiplinore, aftësi digjitale dhe aftësi për përdorimin e IA-së në nivele të ndryshme.
Për këtë arsye, institucionet e arsimit të lartë duhet të rinovojnë dhe përditësojnë me shpejtësi rezultatet e pritshme të të nxënit dhe kurrikulat, në mënyrë që studentëve t’u sigurohen njohuri dhe aftësi të mjaftueshme në fushën e inteligjencës artificiale.
Paralelisht me rinovimin e kurrikulave, përdorimi i teknologjisë arsimore dhe i IA-së në mësimdhënie dhe në procesin e të nxënit duhet të shoqërohet edhe me ndryshimin e metodave të mësimdhënies, duke kaluar nga mësimdhënia e bazuar në memorizim drejt mësimdhënies që nxit zbulimin dhe krijimtarinë.
Ky transformim kërkon kalimin nga qasja tradicionale drejt një modeli ku studenti vendoset në qendër, duke e inkurajuar atë të eksplorojë në mënyrë aktive, të mendojë në mënyrë kritike dhe të zhvillojë ide krijuese.
Në Universitetin e Shkencave Sociale dhe Humane, pjesë e Universitetit Kombëtar të Vietnamit në Hanoi, 80 për qind e pedagogëve kanë marrë trajnim bazë për inteligjencën artificiale, me synimin që të përmirësojnë kapacitetet digjitale dhe aftësitë në IA dhe ta përdorin atë në mënyrë efektive në mësimdhënie dhe kërkim shkencor.
Sipas Prof. Asoc. Dr. Do Van Hung, dekan i Fakultetit të Menaxhimit të Informacionit në Universitetin e Shkencave Sociale dhe Humane, universitetet duhet të zhvillojnë në mënyrë proaktive korniza qeverisëse dhe kapacitete për përdorimin e IA-së në kërkimin shkencor, në vend që të përqendrohen vetëm në kontrollimin ose zbulimin e përdorimit të saj.
Universitetet duhet të hartojnë udhëzime për përdorimin e inteligjencës artificiale në kërkime dhe botime shkencore, duke përcaktuar qartë aktivitetet ku përdorimi i IA-së lejohet, ku duhet të deklarohet dhe ku ndalohet.
Është gjithashtu e nevojshme të ndërtohen sisteme dhe platforma të sigurta të IA-së që garantojnë sovranitetin e të dhënave; të organizohen trajnime mbi kapacitetet në IA për pedagogët, studiuesit, studentët pasuniversitarë dhe kandidatët për doktoraturë; si dhe të zhvillohen baza të të dhënave kërkimore dhe burime të kontrolluara mësimore në gjuhën vietnameze.
Bazë që universitetet të rinovojnë gradualisht qeverisjen
Dr. Le Anh Duc, drejtues i Departamentit të Menaxhimit të Trajnimit në Universitetin Kombëtar të Ekonomisë, tha se inteligjenca artificiale jo vetëm që po krijon një fushë të re studimi, por po ndikon drejtpërdrejt edhe në përmbajtjen e kurrikulave, rezultatet e pritshme të të nxënit, metodat e mësimdhënies, vlerësimin dhe kërkesat për kompetencat profesionale të studentëve.
Në këtë kontekst, integrimi i IA-së në arsimin e lartë nuk duhet të kuptohet thjesht si shtimi i disa lëndëve apo moduleve të reja. Ai duhet të trajtohet si një proces i ridizajnimit të programeve të studimit, me synim zhvillimin e kapaciteteve në inteligjencën artificiale për të gjithë studentët, ndërkohë që IA-ja integrohet në përputhje me karakteristikat e secilës disiplinë dhe ofrohet trajnim më i avancuar për fushat që lidhen me teknologjinë.
Në Vietnam, kërkesa për integrimin e inteligjencës artificiale në arsimin e lartë po bëhet gjithnjë e më urgjente, jo vetëm për shkak të ndikimit të ndryshimeve teknologjike dhe tregut të punës, por edhe në kontekstin kur sistemi kombëtar ligjor dhe politik po formon gradualisht një kornizë të re qeverisëse për IA-në, transformimin digjital dhe arsimin e lartë.
Qarkorja Nr. 54/2026/TT-BGDDT, e cila rregullon programet e studimit në nivelet e arsimit të lartë, u miratua në një kohë kur kërkesat për rinovimin e kurrikulave po lidhen gjithnjë e më ngushtë me kapacitetet digjitale, inteligjencën artificiale dhe nevojat e tregut të punës.
Kjo shënon një ndryshim të rëndësishëm në politikat arsimore, duke krijuar bazën që institucionet e arsimit të lartë të rishikojnë programet e tyre të studimit me synim forcimin e aftësisë së studentëve për t’u përshtatur me ndryshimet e shpejta në shkencë, teknologji dhe profesione.
Në këtë kuadër, integrimi i IA-së në programet e studimit duhet të shqyrtohet në lidhje me rezultatet e pritshme të të nxënit, përmbajtjen e trajnimit, metodat e mësimdhënies, vlerësimin, kapacitetet e pedagogëve dhe kushtet për sigurimin e cilësisë.
Përveç pajisjes së studentëve me aftësitë për të përdorur dhe për të punuar me inteligjencën artificiale, universitetet duhet të respektojnë gjithashtu parimet e etikës, transparencës, llogaridhënies, mbrojtjes së të dhënave dhe të drejtave të studentëve.
Sipas zëvendësministrit të Arsimit dhe Trajnimit, Le Quan, në kushtet e zhvillimit të shpejtë teknologjik, ristrukturimi i programeve të studimit është një detyrë e rëndësishme dhe urgjente.
Programet duhet të hartohen në mënyrë të hapur, duke përmirësuar aftësinë e studentëve për t’u përshtatur me tregun e punës.
Studentët mund të zgjedhin drejtimet e studimit në përputhje me aftësitë, interesat dhe orientimin e tyre profesional, por pavarësisht fushës që studiojnë, ata duhet të pajisen me kapacitete teknologjike.
Inteligjenca artificiale po ndryshon fuqishëm metodat e trajnimit dhe kërkesat për burimet njerëzore. Për këtë arsye, IA-ja nuk duhet të mësohet vetëm si një lëndë më vete, por duhet të integrohet në çdo disiplinë dhe në çdo program studimi.
Sa u përket metodave të mësimdhënies dhe të të nxënit, Le Quan tha se çështja nuk është kufizimi apo ndalimi i përdorimit të inteligjencës artificiale në auditorë, por ndryshimi i mënyrës se si organizohen mësimdhënia dhe të nxënit.
Qëllimi i arsimit të lartë është të formojë njerëz që dinë ta përdorin dhe ta zotërojnë teknologjinë, që kanë aftësi për zgjidhjen e problemeve dhe krijimtari, dhe jo njerëz që e përdorin IA-në thjesht për të kërkuar përgjigje.
Përveç kësaj, inteligjenca artificiale po sjell ndryshime të mëdha në zhvillimin e materialeve mësimore, hartimin e leksioneve dhe organizimin e aktiviteteve të të nxënit.
Kjo kërkon që pedagogët të kalojnë nga roli i transmetuesit të njohurive në rolin e zhvilluesit të kapaciteteve të studentëve dhe të projektuesit të aktiviteteve mësimore të lidhura me rezultatet e pritshme të secilit modul dhe program studimi.
Ministria e Arsimit dhe Trajnimit do të shqyrtojë zhvillimin e treguesve për të vlerësuar nivelin e përdorimit të inteligjencës artificiale në institucionet e arsimit të lartë.
Këta tregues do të shërbejnë si bazë që universitetet të rinovojnë gradualisht qeverisjen, të përmirësojnë efikasitetin e funksionimit, të ulin kostot indirekte dhe të krijojnë burime shtesë për zhvillimin e universiteteve.
Burimi: Nhan Dan, Vietnam
