Padia historike për të drejtat e autorit, e ngritur nga The New York Times kundër OpenAI dhe Microsoft në vitin 2023, hyri të premten në një fazë kritike, pasi të tria palët paraqitën argumentet e tyre zyrtare para një gjykatësi, me shpresën për të siguruar një vendim në favor të tyre përpara një gjykimi të mundshëm.
Pse ka rëndësi: Një vendim në favor të The New York Times mund të tronditë rëndë modelet jashtëzakonisht fitimprurëse të biznesit mbi të cilat mbështetet industria e inteligjencës artificiale.
Nga ana tjetër, një vendim në favor të OpenAI dhe Microsoft do të përbënte një goditje shumë të rëndë për industrinë e botimeve dhe mediave, duke dobësuar potencialisht aftësinë e saj për të kontrolluar dhe monetizuar mënyrën se si përmbajtjet merren, përpunohen dhe përdoren nga kompanitë e mëdha të inteligjencës artificiale.
Argumentet kryesore
Në kërkesën e saj për vendim të përmbledhur gjyqësor (summary judgment), The New York Times argumenton se OpenAI dhe Microsoft kanë kopjuar në shkallë të gjerë veprat e saj për të ndërtuar produkte komerciale që mund të shërbejnë si zëvendësim për gazetarinë e Times. Sipas gazetës, kjo përbën shkelje të ligjit për të drejtat e autorit.
OpenAI, nga ana tjetër, argumenton se ligjet ekzistuese për të drejtat e autorit dhe precedentët gjyqësorë u lejojnë kompanive teknologjike të mbledhin dhe përdorin materiale të disponueshme publikisht në internet për trajnimin e modeleve të mëdha gjuhësore.
Kompania thekson gjithashtu se faktet e raportuara nga gazetarët nuk mbrohen në vetvete nga e drejta e autorit.
OpenAI ka cituar studime që, sipas saj, tregojnë se përgjigjet e gjeneruara nga ChatGPT ndaj pyetjeve të përdoruesve nuk krijojnë zëvendësime komerciale për artikujt dhe produktet e The New York Times.
Microsoft ka paraqitur argumente të ngjashme në lidhje me produktin e tij të inteligjencës artificiale Copilot.
Dy vendime të rëndësishme nga Kalifornia
Në dokumentacionin e paraqitur në gjykatë, OpenAI mbështetet edhe në dy vendime të fundit të gjykatave federale në Kaliforni:
- Kadrey kundër Meta
- Bartz kundër Anthropic
Në të dyja rastet, gjykatat konstatuan se përdorimi i veprave të mbrojtura nga e drejta e autorit për trajnimin e modeleve të inteligjencës artificiale mund të konsiderohet “fair use” – përdorim i drejtë, pasi procesi i trajnimit u vlerësua si transformues.
The New York Times nuk i kundërshton drejtpërdrejt këto përfundime, por argumenton se rastet janë të ndryshme dhe nuk mund të aplikohen automatikisht në padinë e saj.
Sipas Times, paditësit në ato raste nuk kishin dëshmuar se produktet e inteligjencës artificiale krijonin rezultate që konkurronin drejtpërdrejt me produktet e tyre dhe që mund të zëvendësonin veprat origjinale në treg.
Gazeta pretendon se situata në rastin e saj është ndryshe, sepse përgjigjet e krijuara nga sistemet e inteligjencës artificiale mund të konkurrojnë me gazetarinë e saj dhe, potencialisht, të zvogëlojnë nevojën e përdoruesve për të vizituar ose paguar për përmbajtjen origjinale.
The New York Times kërkon zbatimin e precedentëve të gjykatave më të larta
The Times argumenton gjithashtu se, meqë padia është ngritur në një gjykatë federale në Nju Jork, çështja duhet të vlerësohet sipas precedentëve detyrues të së drejtës së autorit të vendosur nga gjykata më të larta.
Në veçanti, gazeta përmend precedentët e:
- Gjykatës Supreme të SHBA-së
- Gjykatës së Apelit për Qarkun e Dytë
Sipas Times, këto precedente juridike duhet të kenë më shumë peshë sesa vendimet e fundit të gjykatave federale të shkallës më të ulët në Kaliforni.
Një proces që po ndiqet në të gjithë botën
Çështja po ndiqet nga afër në mbarë botën, sepse mund të krijojë një precedent historik që do të ndikojë mënyrën se si kompanitë e inteligjencës artificiale trajnojnë modelet e tyre dhe se çfarë të drejtash kanë botuesit mbi përmbajtjet e publikuara në internet.
Rezultati mund të ketë pasoja të mëdha për:
- kompanitë e inteligjencës artificiale;
- mediat dhe botuesit;
- autorët;
- platformat digjitale;
- modelet e licencimit të përmbajtjeve;
- mënyrën se si do të ndërtohen dhe trajnohen modelet e ardhshme të IA-së.
Çështja ka një rëndësi të veçantë edhe për administratën Trump, e cila publikisht e ka lidhur zhvillimin e inteligjencës artificiale dhe të infrastrukturës së saj me objektivat kombëtare të Shteteve të Bashkuara në fushën e sigurisë dhe ekonomisë.
Departamenti i Drejtësisë mbështet OpenAI
Të enjten, Departamenti amerikan i Drejtësisë paraqiti një dokument juridik në mbështetje të OpenAI.
Në të argumentohet se trajnimi i modeleve të mëdha gjuhësore me miliona vepra digjitale sjell një përfitim transformues për publikun, i cili, sipas qeverisë amerikane, mund të peshojë më shumë sesa dëmi i mundshëm konkurrues ndaj industrisë së botimeve.
Ky ndërhyrje e Departamentit të Drejtësisë e rrit edhe më shumë rëndësinë e procesit, pasi qeveria amerikane po pozicionohet juridikisht në një debat që mund të përcaktojë kufijtë e përdorimit të materialeve të mbrojtura nga e drejta e autorit për trajnimin e inteligjencës artificiale.
Çfarë pritet më tej?
Gjykatësi federal i distriktit Sidney Stein pritet që gjatë muajve të ardhshëm të vendosë nëse çështja – ose pjesë të rëndësishme të saj – duhet të vazhdojnë drejt një procesi të plotë gjyqësor vitin e ardhshëm.
Vendimi i tij mund të përcaktojë jo vetëm fatin e kësaj padie, por edhe drejtimin e shumë proceseve të tjera juridike kundër kompanive të inteligjencës artificiale.
Nëse The New York Times fiton, kompanitë e IA-së mund të përballen me nevojën për marrëveshje shumë më të gjera licencimi dhe me kosto shumë më të larta për të përdorur materiale të mbrojtura nga e drejta e autorit gjatë trajnimit të modeleve.
Nëse fitojnë OpenAI dhe Microsoft, industria e inteligjencës artificiale mund të sigurojë një precedent shumë të fuqishëm juridik në favor të argumentit se trajnimi i modeleve mbi materiale të publikuara mund të konsiderohet përdorim transformues dhe, në rrethana të caktuara, “fair use”.
Deklarim transparence: Axios dhe OpenAI kanë një marrëveshje licencimi dhe teknologjie, e cila i lejon OpenAI qasje në një pjesë të arkivit të Axios. Marrëveshja gjithashtu ndihmon në financimin e zgjerimit të Axios në disa qytete lokale dhe përfshin ofrimin e disa mjeteve të inteligjencës artificiale. Axios deklaron se ruan pavarësinë e tij editoriale./Axios
