Presidenti kinez Xi Jinping po zhvillon një vizitë shtetërore treditore në Shtetet e Bashkuara, nga 23 deri më 25 shtator, gjatë së cilës marrëdhëniet mes dy ekonomive më të mëdha të botës, tregtia, inteligjenca artificiale, Tajvani dhe çështjet e sigurisë ndërkombëtare janë në qendër të bisedimeve me presidentin amerikan Donald Trump.
Vizita, e para e Xi-së në Shtetet e Bashkuara pas afro tre vjetësh dhe në Uashington pas më shumë se një dekade, nisi të mërkurën, më 23 shtator. Trump ndërmori hapin e pazakontë protokollar për ta pritur personalisht presidentin kinez në Joint Base Andrews. Shtëpia e Bardhë konfirmoi gjithashtu pritjen e Xi Jinpingut dhe bashkëshortes së tij, Peng Liyuan, nga Trump dhe zonja e parë Melania Trump në bazën ajrore.
Pjesa kryesore politike e vizitës u zhvillua të enjten, më 24 shtator, në Shtëpinë e Bardhë, ku Trump dhe Xi zhvilluan rreth tri orë bisedime. Takimi u shoqërua me një ceremonial të gjerë shtetëror dhe ushtarak, ndërsa për mbrëmjen ishte planifikuar një darkë shtetërore në Sallën Lindore të Shtëpisë së Bardhë.
Nga ceremonia ushtarake te bisedimet politike
Presidenti Trump dhe Melania Trump pritën Xi Jinpingun dhe Peng Liyuan në Shtëpinë e Bardhë, ku u zhvillua ceremonia zyrtare e mirëseardhjes. Ajo përfshiu gardën e nderit, muzikë ushtarake dhe fluturimin e avionëve ushtarakë mbi kompleksin presidencial.
Gjatë vizitës, Trump i tregoi Xi-së edhe disa prej punimeve që po zhvillohen në kompleksin e Shtëpisë së Bardhë, përfshirë projektin e sallës së re të ballove dhe platformën e helikopterëve.
Dy udhëheqësit përdorën tone të ndryshme në deklaratat e tyre publike. Trump vuri theks të veçantë te marrëdhënia e tij personale me presidentin kinez dhe foli për një “miqësi vërtet të madhe”, ndërsa Xi u përqendrua më shumë te raportet strategjike ndërmjet dy shteteve dhe te nevoja për të administruar konkurrencën pa kaluar në konflikt.
“Bashkëpunimi Kinë-SHBA mund të mos e zgjidhë çdo problem në botë, por pa bashkëpunimin tonë do të ishte e vështirë të zgjidheshin shumë prej problemeve të botës”, tha Xi.
Ai shtoi se “realizimi i rilindjes së madhe të kombit kinez dhe bërja e Amerikës sërish të madhe mund të ecin krah për krah”.
Xi foli gjithashtu për shmangien e “Kurthit të Tukididit”, term që përdoret për rrezikun e konfliktit kur një fuqi në ngritje sfidon një fuqi të konsoliduar. Presidenti kinez tha se Shtetet e Bashkuara dhe Kina duhet të shmangin konfliktin dhe përballjen.
Armëpushimi tregtar zgjatet deri më 10 janar
Një nga zhvillimet konkrete që shoqëroi vizitën ishte zgjatja e armëpushimit tregtar ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.
Sekretari amerikan i Thesarit Scott Bessent tha se palët kishin rënë dakord ta zgjasnin marrëveshjen edhe për dy muaj. Armëpushimi duhej të përfundonte më 10 nëntor 2026 dhe tani zgjatet deri më 10 janar 2027.
Marrëveshja aktuale kishte ndalur përshkallëzimin e fortë të luftës tregtare, gjatë së cilës tarifat amerikane ndaj mallrave kineze kishin arritur deri në 145 për qind, ndërsa Pekini kishte vendosur kufizime ndaj eksporteve të mineraleve të rralla dhe materialeve të tjera kritike.
Megjithatë, mbeten mosmarrëveshje të mëdha për modelin ekonomik kinez, subvencionet shtetërore, eksportet, qasjen në tregjet kineze dhe kufizimet amerikane ndaj teknologjisë së avancuar.
Xi kërkoi që kompanitë kineze të trajtohen në mënyrë të drejtë në Shtetet e Bashkuara.
“Kina e mban derën e saj gjerësisht të hapur dhe mirëpret kompanitë amerikane që duan të investojnë dhe të bëjnë biznes atje”, tha ai. “Shpresojmë që kompanitë kineze të trajtohen në mënyrë të drejtë këtu, në Shtetet e Bashkuara.”
Inteligjenca artificiale në qendër të konkurrencës
Inteligjenca artificiale ishte një tjetër çështje e rëndësishme e takimit.
Kompanitë kryesore amerikane të IA-së kanë akuzuar kompani kineze, përfshirë Alibaba-n, se kanë shfrytëzuar teknologjinë amerikane përmes teknikës së njohur si “distilim”, me të cilën të dhënat e prodhuara nga një sistem ekzistues mund të përdoren për zhvillimin e një modeli të ri.
Xi theksoi se inteligjenca artificiale duhet të mbetet nën kontrollin e njeriut.
Sipas presidentit kinez, të dyja vendet kanë “aftësinë dhe përgjegjësinë” për ta zhvilluar dhe administruar IA-në në mënyrë që ajo të mbetet nën kontroll njerëzor dhe t’i shërbejë mirëqenies së njerëzve.
Trump, ndërkohë, ka filluar të përdorë termin “superinteligjencë” për inteligjencën artificiale dhe ka mbajtur një qëndrim më skeptik ndaj vendosjes së kufizimeve të reja mbi zhvillimin e teknologjisë.
Tajvani mbetet një nga çështjet më të ndjeshme
Tajvani mbetet një nga pikat kryesore të mosmarrëveshjes mes Uashingtonit dhe Pekinit.
Xi kërkon kufizimin e mbështetjes amerikane për Tajvanin, ndërsa Shtetet e Bashkuara prej kohësh i kanë ofruar ishullit mbështetje ushtarake. Çështja është pjesë e konkurrencës më të gjerë strategjike ndërmjet dy vendeve, krahas Detit të Kinës Jugore, teknologjisë, tregtisë dhe sigurisë.
Reuters raportoi se samiti pritej të kishte më shumë peshë simbolike sesa rezultate të mëdha konkrete, ndërsa të dyja palët synojnë të demonstrojnë stabilitet në marrëdhënie pavarësisht mosmarrëveshjeve për tregtinë, IA-në, Tajvanin dhe luftën me Iranin.
Xi fton 100.000 studentë amerikanë në Kinë
Vizita përfshiu edhe disa gjeste simbolike të Pekinit.
Xi njoftoi një ftesë që 100.000 studentë amerikanë të vizitojnë Kinën gjatë pesë vjetëve të ardhshëm. Ai njoftoi gjithashtu se dy panda do të dërgohen në kopshtin zoologjik të Atlantës.
Ndërkohë, Melania Trump dhe Peng Liyuan vizituan të enjten Muzeun Kombëtar të Artit Aziatik të Smithsonianit në Uashington, ku panë koleksione që pasqyrojnë historinë e shkëmbimeve artistike dhe kulturore ndërmjet dy vendeve.
Darka shtetërore në Shtëpinë e Bardhë
Pas përfundimit të bisedimeve të pasdites, Xi u largua përkohësisht nga Shtëpia e Bardhë. Trump e përshkroi takimin si një “takim të shkëlqyer”. Xi pritej të rikthehej në orën 18:45 për darkën shtetërore.
Sipas Shtëpisë së Bardhë, darka ishte planifikuar të zhvillohej në Sallën Lindore, me pjesëmarrjen e delegacioneve zyrtare, drejtuesve të biznesit dhe zyrtarëve qeveritarë. Menuja ishte konceptuar rreth përbërësve amerikanë me një “ndikim të lehtë kinez”.
Në listën e të ftuarve, sipas informacionit të publikuar më herët, ishin disa nga figurat më të njohura të teknologjisë dhe biznesit amerikan, përfshirë Jeff Bezos, Elon Musk, Michael Dell, Sundar Pichai, Jensen Huang dhe Sam Altman.
Vizita vazhdon deri të premten
Një pasaktësi tjetër e rëndësishme është ta paraqesim vizitën sikur të kishte përfunduar më 24 shtator. Vizita shtetërore e Xi Jinpingut është parashikuar për periudhën 23–25 shtator 2026.
Sipas programit të raportuar, të premten Xi pritet të vazhdojë aktivitetet e vizitës, përfshirë një vizitë në Arkivin Kombëtar. Prandaj, në këtë fazë është më e saktë të flitet për një vizitë që po zhvillohet, jo për një vizitë të përfunduar.
Vizita shënon një fazë të re të kontakteve të nivelit të lartë mes Uashingtonit dhe Pekinit. Trump kishte vizituar Kinën në maj 2026, ndërsa vizita e Xi-së në Shtetet e Bashkuara është takimi i dytë reciprok i dy presidentëve brenda gjashtë muajve.
Pavarësisht ceremonive dhe gjuhës së bashkëpunimit, dallimet themelore mbeten. Tregtia, Tajvani, çipat e avancuar, inteligjenca artificiale, mineralet kritike dhe çështjet e sigurisë ndërkombëtare vazhdojnë të jenë ndër temat kryesore që përcaktojnë marrëdhëniet ndërmjet dy fuqive./TN
