Telefonata e presidentit amerikan lidhur me rrjetin Starshield erdhi pasi zyrtarët ukrainas raportuan kufizime të reja në lidhjen satelitore të dronëve ushtarakë që përdoren në luftën kundër Rusisë.
Nga Michael Crowley, Maggie Haberman dhe Siobhán O’Grady
Presidenti Donald Trump telefonoi Elon Musk-un javën e kaluar dhe i kërkoi të rivendoste qasjen e plotë të Ukrainës në rrjetin e komunikimeve satelitore Starshield, sipas një zyrtari të lartë të administratës amerikane dhe një personi të informuar për bisedën.
Telefonata e Trumpit me Musk-un, i cili zotëron rrjetin Starshield, erdhi pasi zyrtarët ukrainas raportuan se po përballeshin me kufizime të reja në përdorimin e dronëve ushtarakë, të cilët janë bërë thelbësorë në luftën e tyre kundër Rusisë. Ky zhvillim ngriti shqetësime në Ukrainë se Trumpi, i cili i ka kërkuar Kievit të ndalojë sulmet me dronë ndaj rafinerive ruse të naftës që prodhojnë karburant dizel, mund t’i kishte kërkuar Musk-ut vendosjen e këtyre kufizimeve.
I pyetur të enjten nëse e kishte telefonuar Musk-un, siç raportoi fillimisht The Wall Street Journal, Trumpi nuk pranoi të përgjigjej drejtpërdrejt. “Nuk dua ta komentoj, e dini, nëse telefonova unë apo telefonoi dikush tjetër — mendoj se nuk ka ndonjë rëndësi. Në fund të fundit, ai e rivendosi”, u tha presidenti gazetarëve.
Kur iu kërkua një koment, Shtëpia e Bardhë iu referua deklaratave të Trumpit.
Të enjten mbetej e paqartë nëse qasja në rrjetin Starshield ishte rivendosur plotësisht. Disa zyrtarë ukrainas thanë se kjo ende nuk kishte ndodhur.
Megjithatë, mbështetësit e Ukrainës shprehën optimizëm të kujdesshëm.
“Nëse këto raportime janë të vërteta, ky është një zhvillim i mirëpritur”, shkroi në platformën X senatori Thom Tillis, republikan nga Karolina e Veriut. Tillis tha se mbetej e paqartë se kush, nëse kishte pasur një vendim të tillë, kishte vendosur fillimisht të kufizonte shpejtësinë e lidhjes së Ukrainës përmes Starshield. Por ai shtoi se kushdo që kundërshton rivendosjen e saj duhet “të ketë guximin të ngrejë dorën dhe të shpjegojë arsyetimin e tij përse duhet lejuar Putini të vazhdojë të vrasë fëmijë të vegjël në karroca në parqet ukrainase”.
Problemi doli në pah kur dronët ukrainas nisën të binin nga qielli në mesin e tetorit. Komandantët ukrainas zbuluan se dronët që fluturonin me shpejtësi të lartë drejt objektivave ruse po humbnin papritur lidhjen me Starshield, një sistem komunikimesh satelitore për përdorim ushtarak, i zhvilluar mbi teknologjinë e rrjetit Starlink të Musk-ut. Ukraina mbështetet gjerësisht te Starshield për drejtimin dhe komunikimin me dronët e saj, si dhe për nevoja të tjera ushtarake në luftën kundër Rusisë.
Kufizimet u vendosën pa paralajmërim dhe pa shpjegim. Por Trumpi së fundmi i kërkoi Kievit të ndalonte sulmet me dronë ndaj rafinerive ruse të naftës, të cilat kanë ndikuar në rritjen e ndjeshme të çmimeve të karburantit dizel përpara zgjedhjeve të mesmandatit në Shtetet e Bashkuara. Kjo ka bërë që zyrtarët ukrainas dhe mbështetësit e vendit të dyshojnë se Trumpi mund të ketë synuar ta kufizonte, apo edhe ta ndëshkonte, Kievin për vazhdimin e këtyre sulmeve.
Episodi ka shkaktuar paqartësi mes zyrtarëve ukrainas dhe mbështetësve të Ukrainës në Uashington, ndërsa shumë pyetje mbeten pa përgjigje. Më poshtë paraqiten disa nga çështjet kryesore.
Çfarë është Starshield?
Starshield është një sistem komunikimesh satelitore i projektuar për përdorim ushtarak, i bazuar në teknologjinë e Starlink, shërbimit të internetit satelitor të kompanisë SpaceX. SpaceX, kompania e teknologjisë hapësinore dhe inteligjencës artificiale e drejtuar nga Musk-u, thotë se Starshield është “projektuar për të mbështetur nevojat e sigurisë kombëtare të SHBA-së, për Departamentin e Mbrojtjes dhe partnerë të tjerë qeveritarë”. Sipas kompanisë, Starshield ofron një nivel më të lartë kriptimi dhe sigurie sesa Starlink, duke mundësuar transmetimin e sigurt të informacionit të klasifikuar.
Qeveria amerikane ka shpenzuar miliarda dollarë për këtë teknologji dhe u ka mundësuar forcave ukrainase përdorimin e rrjetit. Megjithëse Ukraina përdor si Starlink-un, ashtu edhe Starshield-in për komunikimet dhe lidhjen me internetin në fushëbetejë, udhëheqësit e saj thonë se Starshield është veçanërisht i rëndësishëm, sepse ofron komunikime më të qëndrueshme dhe transmetim më të shpejtë të të dhënave sesa Starlink, krahas një niveli më të lartë sigurie.
Si funksionon?
Ashtu si Starlink-u, Starshield mbështetet në satelitë të vendosur në orbitën e ulët të Tokës, të cilët janë lëshuar në hapësirë me raketat e SpaceX. Kompania ka deklaruar se rrjeti Starlink përbëhet nga më shumë se 6.750 satelitë aktivë në orbitë, por nuk ka bërë të ditur se sa satelitë përdoren nga Starshield.
Përdoruesit e Starshield në Tokë përdorin terminale satelitore të pajisura me antena për të marrë dhe transmetuar sinjale përmes satelitëve. Këto terminale sigurojnë lidhje interneti me shpejtësi të lartë, përmes së cilës pajisje të ndryshme, përfshirë kompjuterët dhe dronët, mund të shkëmbejnë të dhëna.
Teknologjia e Musk-ut ka qenë veçanërisht e rëndësishme për Ukrainën, sepse sulmet ruse që nga fillimi i pushtimit në shkurt 2022 kanë dëmtuar rëndë një pjesë të madhe të infrastrukturës ukrainase të telekomunikacionit.
Kush e kontrollon Starshield-in?
Kjo është pyetja vendimtare, për të cilën ende nuk ka një përgjigje të qartë.
Musk-u ka këmbëngulur prej kohësh se vendimet për përdorimin e Starshield merren nga Departamenti amerikan i Mbrojtjes. Ai e përsëriti me forcë këtë qëndrim javën e kaluar, pasi u përball me kritika për kufizimet e lidhjes satelitore të Ukrainës.
“Sistemet Starshield janë në pronësi dhe nën kontrollin e qeverisë amerikane. Çdo kufizim i shpejtësisë së transmetimit të të dhënave apo i përdorimit vendoset nga ushtria amerikane dhe, në fund, nga presidenti i Shteteve të Bashkuara”, shkroi ai në X, duke përdorur shkurtesën POTUS për presidentin amerikan.
Por sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, dukej se shprehu qëndrimin e kundërt këtë javë. Shtetet e Bashkuara “nuk mund t’i japin urdhra një kompanie private”, u tha ai gazetarëve të mërkurën, duke shtuar se as Trumpi dhe as askush tjetër “në sistemin tonë nuk ka kërkuar ndonjëherë që të bëheshin ndryshime në atë sistem”.
Rubio kritikoi zyrtarët ukrainas që kishin sugjeruar të kundërtën. Ai gjithashtu këmbënguli se administrata Trump nuk ishte njoftuar paraprakisht për vendosjen e kufizimeve të reja në Starshield.
Duke folur të enjten në emisionin “Fox & Friends”, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha se Rubio — i cili, gjatë kohës kur ishte senator amerikan nga Florida, kishte mbështetur fuqishëm luftën e Ukrainës kundër Rusisë — i kishte thënë gjatë një bisede telefonike të mërkurën se Departamenti i Shtetit po punonte për të “zhbllokuar” lidhjen përmes Starlink në Ukrainë.
Një tjetër çështje e pazgjidhur është nëse SpaceX, e cila zhvilloi Starshield për Pentagonin, vazhdon të ketë mundësi të hyjë në sistemet dhe të administrojë pajisjet pasi ato i dorëzohen qeverisë amerikane. Musk-u nuk iu përgjigj një kërkese për koment.
Si kanë ndikuar kufizimet e Starshield në luftën mes Ukrainës dhe Rusisë?
Forcat ukrainase kanë konstatuar se dronët e tyre nuk mund të fluturojnë më shpejt se 100 milje në orë, afërsisht 161 kilometra në orë, pa humbur lidhjen satelitore përmes Starshield. Në disa raste, humbja e lidhjes ka bërë që dronët të rrëzohen.
Ndërsa shumë operatorë të dronëve me rreze të shkurtër veprimi arritën të rifillonin operacionet duke fluturuar me shpejtësi më të ulëta, shumë misione të tjera kërkojnë dronë që duhet të lëvizin më shpejt për të shmangur zbulimin. Këto operacione u ndërprenë, u penguan ose u vonuan, thanë komandantët, ndërsa Ukraina kërkonte me urgjencë zgjidhje teknike alternative për të penguar përparimin e forcave ruse.
Forcat ruse, të vetëdijshme për zhdukjen e papritur të shumë dronëve ukrainas me rreze më të gjatë veprimi, nisën të lëviznin më lirshëm përgjatë rrugëve që zakonisht ishin nën kërcënimin e sulmeve me dronë ukrainas, thanë komandantë dhe zyrtarë.
Starshield nuk funksionon në territorin rus. Për këtë arsye, kufizimet e papritura nuk ndikuan në operacionet përtej kufirit, përfshirë sulmet e mundshme të planifikuara ndaj infrastrukturës energjetike ruse, thanë zyrtarët. Në vend të kësaj, ato penguan veprimtarinë e njësive ukrainase në pozicione të cenueshme përgjatë vijës së frontit.
Kufizimet gjithashtu dobësuan aftësinë e Ukrainës për të interceptuar dronët rusë me motor reaktiv, të cilët terrorizojnë qytetet e mëdha të vendit, përfshirë Kievin, tha Zelensky. Jo të gjitha sistemet ukrainase të interceptimit mbështeten te Starshield, por ato që e përdorin duhet të jenë në gjendje të fluturojnë më shpejt se dronët rusë, të cilët arrijnë shpejtësi mbi 100 milje në orë.
A përbën kjo një pikë kthese në luftë?
Pengimi i operacioneve ushtarake ukrainase nuk ka qenë i mjaftueshëm për të ndryshuar rrjedhën e luftës, e cila prej më shumë se katër vjetësh ka mbetur kryesisht në ngërç përgjatë frontit në lindje të Ukrainës.
Por zyrtarët ukrainas dhe mbështetësit e tyre në Perëndim janë më të shqetësuar se kurrë për mundësinë që Trumpi të tërheqë mbështetjen amerikane për Ukrainën, e cila përfshin edhe shkëmbimin e informacioneve të inteligjencës ushtarake, me rëndësi jetike për operacionet ukrainase.
Trumpi ka ndërmarrë javët e fundit disa hapa në favor të Rusisë, përfshirë arritjen e një marrëveshjeje me presidentin rus Vladimir Putin për blerjen e karburantit dizel rus. Trumpi gjithashtu e përjashtoi së fundmi Rusinë nga një paketë e madhe sanksionesh të reja të miratuara nga Kongresi.
Trumpi ka nisur gjithashtu një përpjekje të re për të ndërmjetësuar një marrëveshje paqeje mes Rusisë dhe Ukrainës, diçka që prej kohësh ka premtuar ta realizojë. Ai e ka kritikuar ashpër Zelenskyn për atë që e cilëson si mungesë gatishmërie të udhëheqësit ukrainas për të bërë paqe me Putinin, megjithëse shumë diplomatë dhe analistë perëndimorë argumentojnë se Putini nuk ka ofruar kushte paqeje që Zelensky mund të pritej t’i pranonte në mënyrë të arsyeshme.
Të dërguarit e Trumpit për bisedimet me Rusinë, Steve Witkoff dhe Jared Kushner, po diskutojnë gjithashtu mundësinë e marrëveshjeve fitimprurëse të biznesit mes Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë, si pjesë e një zgjidhjeje të negociuar të konfliktit.
Shumë zyrtarë ukrainas kanë frikë se ndërprerjet e lidhjes përmes Starshield mund të pasqyrojnë një orientim më të gjerë të administratës Trump në favor të Rusisë, ndërsa ajo përpiqet të përmbushë premtimin e presidentit amerikan për t’i dhënë fund luftës.
Michael Crowley mbulon Departamentin amerikan të Shtetit dhe politikën e jashtme të SHBA-së për The New York Times. Ai ka raportuar nga afro 36 vende dhe udhëton shpesh me sekretarin e Shtetit.
Maggie Haberman është korrespondente e The New York Times në Shtëpinë e Bardhë dhe mbulon veprimtarinë e presidentit Trump.
Siobhán O’Grady është korrespondente e The New York Times për Ukrainën, me bazë në Kiev.
(The New York Times)
