Presidenti i Paraguait shkarkohet dhe arrestohet për shkak të krizës financiare

Santiago Peña u shkarkua përmes procesit të impiçmentit, u largua nga detyra dhe u vendos në arrest shtëpiak pasi falimentoi një bankë me lidhje të ngushta me administratën e tij.

Nga Zane Irwin dhe Laurence Blair

Santiago Peña, presidenti i Paraguait, u shkarkua përmes impiçmentit, u largua nga detyra dhe u arrestua të premten, vetëm disa ditë pas kolapsit të një banke të madhe në këtë vend të Amerikës së Jugut, i cili ka lënë miliona njerëz pa qasje në kursimet e tyre.

Peña është nën hetim penal për marrëdhëniet e tij me bankën Ueno dhe për mënyrën se si e menaxhoi krizën. Ai u ndalua dhe u kufizua në rezidencën e tij në Asunción, kryeqyteti i vendit, të premten, disa orë pasi autoritetet lëshuan urdhër-arreste për të dhe për ish-presidentin e Bankës Qendrore, Carlos Carvallo, nën akuzat për shpërdorim të pozitës.

Zëvendëspresidenti i Peña-s, Pedro Alliana, u betua si president i përkohshëm deri në mbajtjen e zgjedhjeve në Paraguai në vitin 2028. Duke folur para ligjvënësve të premten në mbrëmje, pasi vendosi shiritin presidencial, Alliana premtoi se do të jetë “i vendosur” ndaj atyre që “përpiqen t’ua vjedhin të ardhmen” paraguajanëve.

Kolapsi i Ueno-s mund të dëmtojë reputacionin e Paraguait si një përjashtim ekonomik në një rajon të rënduar nga borxhet, inflacioni i lartë dhe rritja e ngadaltë ekonomike.

Banka, një nga më të mëdhatë në Paraguai, falimentoi këtë javë pasi rregullatorët konstatuan se nuk ishte më solvente. Banka Qendrore e vendit mori kontrollin e saj herët të martën. Po atë ditë, drejtori ekzekutiv i Ueno-s, Miguel Vázquez, dhe drejtues të tjerë të lartë të kompanisë u arrestuan nën akuza që përfshijnë tentativë për mashtrim. Carvallo, i cili kishte qenë gjithashtu president i Ueno-s, dha dorëheqjen të martën.

Protesta në rrugë shpërthyen ndërsa njerëzit në mbarë vendin zbuluan se nuk mund të tërhiqnin më para të gatshme, të kryenin pagesa digjitale apo të përdornin kartat bankare për të bërë blerje. Peña, i cili deri vitin e kaluar zotëronte aksione në një kompani të lidhur me bankën, të quajtur Ueno Holding, tentoi të jepte dorëheqjen të enjten ndërsa kritikat po shtoheshin, por Kongresi refuzoi ta pranonte dorëheqjen. Të premten në mbrëmje, senatorët votuan njëzëri për shkarkimin e tij përmes impiçmentit, duke e larguar nga detyra.

Çfarë duhet ditur për krizën financiare në Paraguai

Çfarë e nxiti ngritjen e Ueno-s?

Brenda disa dekadash, Ueno u zhvillua nga fillimet e saj si një huadhënës parash në një treg të improvizuar në Asunción, në një aplikacion bankar të orientuar drejt të rinjve dhe në një aktor të madh financiar.

Banka, e njohur për shërbimet ndaj klientëve me të ardhura të ulëta, kishte theksuar shtrirjen e saj gjeografike. Në fund të vitit të kaluar, Ueno tha se operonte numrin e dytë më të madh të degëve bankare dhe numrin më të madh të bankomatëve në vend.

“Ata ndërtuan një model të suksesshëm dhe fleksibël, i cili solli shumë paraguajanë që më parë nuk kishin llogari bankare në sektorin formal financiar”, tha Alejandro Garcia, drejtor menaxhues për bankat e Amerikës Latine në Fitch Ratings.

Banka pati një fluks të depozitave publike pasi Peña mori detyrën në vitin 2023. Dhe në vitin 2024, Ueno u zgjerua ndjeshëm pasi u bashkua me një bankë tjetër, Visión Banco.

Vitin e kaluar, Peña tha se kishte hequr dorë zyrtarisht nga aksionet e tij në Ueno Holding, mes kritikave se pjesëmarrja e tij paraqiste konflikt interesi. Ai tha se nuk kishte ndodhur asgjë e paligjshme.

Çfarë do të ndodhë me ata që humbën paratë?

Ueno kishte afro 3 milionë klientë, më shumë se çdo bankë tjetër në Paraguai, sipas një analize të Fitch Ratings të publikuar në mars. Banka tha se u shërbente më shumë se gjysmës së popullsisë së rritur të vendit. Ajo mbante gjithashtu më shumë se 800 milionë dollarë fonde qeveritare, përfshirë rreth 10 për qind të një fondi publik pensional.

Carvallo tha në një konferencë për shtyp, po atë ditë që dha dorëheqjen si president i Bankës Qendrore, se sistemi më i gjerë financiar ishte i sigurt dhe se klientët e Ueno-s do t’i merrnin paratë e tyre mbrapsht “sa më shpejt që të jetë e mundur” — deri në një vlerë prej afërsisht 38.000 dollarësh.

Por ky kufi zbatohet gjithashtu edhe për kompanitë, thanë analistët, çka do të thotë se firmat që kishin depozita të mëdha në Ueno mund të falimentojnë gjithashtu.

Kriza mund ta njollosë reputacionin financiar ndërkombëtar të vendit. Vitin e kaluar, ekonomia e Paraguait u rrit me 6,6 për qind, një nga normat më të larta në rajon, ndërsa në mars Ueno emetoi obligacione ndërkombëtare me vlerë 350 milionë dollarë.

Megjithatë, pavarësisht një goditjeje afatshkurtër ndaj besimit të investitorëve, rritja ekonomike e vendit “duhet të mbetet e qëndrueshme”, tha agjencia e vlerësimit S&P Global në një njoftim të premten. Kompania vlerësoi se 97 për qind e depozituesve do të “përfitonin nga mbrojtja në kuadër të Fondit të Garancisë së Depozitave të Paraguait”.

Garcia nga Fitch Ratings tha se sigurimi i depozitave zakonisht paguhet disa javë pasi një bankë falimenton.

Zane Irwin është reporter ndërkombëtar dhe anëtar i programit Times Fellowship 2026-27, një program për gazetarët në fazat e hershme të karrierës së tyre./NYT