Robotët vrasës, lufta bërthamore dhe armët kimike janë të gjitha pjesë e një skenari apokaliptik që përfshin IA-në dhe konfliktin global. Ekspertët i thonë Maira Butt se masat mbrojtëse janë thelbësore për të parandaluar një katastrofë.
Në fillim të këtij muaji, një studiues i Anthropic dha një paralajmërim apokaliptik që dukej sikur ishte nxjerrë drejtpërdrejt nga një roman fantastiko-shkencor: ekziston një probabilitet prej 10 për qind që inteligjenca artificiale të mund ta shkatërrojë njerëzimin.
Presidenti Donald Trump tashmë e ka bërë të qartë qëndrimin e tij për këtë teknologji në zhvillim, duke deklaruar së fundmi në një postim në Truth Social: “Kush fiton garën e IA-së, fiton!”
Megjithëse nuk po fliste posaçërisht për luftën, Trump shtoi se ai dhe SHBA-ja janë të vetmet masa mbrojtëse që i duhen IA-së — ose “superinteligjencës”, siç po përpiqet ta riemërtojë — duke pretenduar se administrata e tij tashmë kishte parandaluar ndodhjen e “gjërave” të këqija.
Ndërsa ekspertët i janë frikësuar skenarëve më të këqij shumë kohë përpara se ChatGPT të nxiste një debat global për IA-në, përshpejtimi i teknologjive të reja nënkupton se tashmë po bëhet me shpejtësi e vështirë që ato të kontrollohen.
Këtë javë, kryeministri australian Albanese tha se një agjent i OpenAI kishte depërtuar në një faqe interneti qeveritare të shëndetësisë gjatë kryerjes së kërkimeve. Por ndikimi i IA-së në jetën njerëzore shkon shumë përtej qasjes në të dhëna private dhe tashmë duket se kjo teknologji po përdoret për të ndihmuar në zhvillimin e luftës.
“IA-ja po integrohet në forcat e armatosura në mbarë botën me një ritëm gjithnjë e më të shpejtë, pasi shumë qeveri e konsiderojnë IA-në vendimtare për konkurrueshmërinë e tyre ushtarake”, tha për The Independent Georgia Cole, studiuese në Programin e Sigurisë Ndërkombëtare të Chatham House.
Cole thotë se teknologjia po përdoret në të gjithë spektrin ushtarak, në fusha që shtrihen nga ndërgjegjësimi për situatën në fushëbetejë, trajnimi, mbikëqyrja dhe zbulimi, deri te identifikimi i objektivave dhe mjetet ushtarake pa ekuipazh. Në vetëm një shembull, Rusia përdori një dron plotësisht autonom që vrau tre civilë ukrainas.
Në vitin 2024 u shfaqën raportime se ushtria izraelite dyshohej se kishte përdorur në Gaza një program të bazuar në IA, të quajtur Lavender, pas sulmeve shkatërruese të Hamasit të 7 tetorit.
Në një deklaratë për The Guardian, IDF-ja mohoi se përdorte IA-në për të gjeneruar objektiva ushtarake të konfirmuara, por konfirmoi se Lavender përdorej për të “kryqëzuar burimet e inteligjencës, me qëllim krijimin e shtresave të përditësuara të informacionit mbi operativët ushtarakë të organizatave terroriste”.
“IDF-ja nuk përdor një sistem të inteligjencës artificiale që identifikon operativët terroristë ose përpiqet të parashikojë nëse një person është terrorist. Sistemet e informacionit janë thjesht mjete për analistët në procesin e identifikimit të objektivave.”
Kohët e fundit, përdorues të IA-së në pjesët e Jemenit të kontrolluara nga Houthit janë përpjekur ta përdorin Claude për të marrë udhëzime se si të ndërtojnë raketa balistike, ndërsa hakerë rusë janë përpjekur ta përdorin këtë teknologji për të spiunuar grupe në Ukrainë, sipas një raporti të inteligjencës mbi kërcënimet të publikuar nga Anthropic.
Në skajin më ekstrem të skenarëve më të këqij, studime të shumta, përfshirë një të King’s College London në shkurt dhe një tjetër të Stanford University në vitin 2024, konstatuan se gjatë simulimeve luftarake IA-ja ka shumë më tepër gjasa se njerëzit që ta përshkallëzojë situatën deri te kërcënimet bërthamore.
Studimi i King’s konstatoi se IA-ja zgjodhi sinjalizimin bërthamor në 95 për qind të krizave të simuluara.
“Ju mund të imagjinoni një situatë në të cilën një IA halucinon shenja të një sulmi bërthamor, duke bërë që një udhëheqës të autorizojë një kundërpërgjigje bërthamore ndaj një sulmi imagjinar”, thotë Cole.
“Vendi që e merr këtë kundërpërgjigje mund të hakmerret përpara se ta kuptojë se nuk është nën sulm. Ne tashmë kemi shembuj nga Lufta e Ftohtë të rasteve kur katastrofa u shmang për pak për shkak të gabimeve ose pasaktësive në sistemet e paralajmërimit të hershëm.
“IA-ja zvogëlon si transparencën e këtyre sistemeve, ashtu edhe kohën që kanë në dispozicion vendimmarrësit për të reaguar. Aktorë shtetërorë ose joshtetërorë gjithashtu mund ta përdorin IA-në për të vënë në shënjestër sistemet bërthamore, qoftë duke u përpjekur t’i çaktivizojnë ato — gjë që mund të çojë në kundërpërgjigje — ose për të shkaktuar përdorimin e tyre.”
Ajo thotë se shkatërrimi mund të ndodhë gjithashtu përmes përdorimit të IA-së për të “ndihmuar në projektimin e një supervirusi ose arme biologjike”, megjithëse procesi për krijimin e armëve të tilla do të përballej me shumë pengesa.
Anthropic paralajmëroi se “keqpërdorimi biologjik është një nga rreziqet më serioze të modeleve të avancuara të IA-së”. Kompania nuk i bëri publike institucionet kërkimore ose vendet ku ishte përdorur teknologjia dhe deklaroi se kjo ndodhte sepse nuk ishte e sigurt për qëllimin që qëndronte pas pyetjeve.
Yasir Atalan, zëvendësdrejtor dhe studiues i të dhënave në Futures Lab të Center for Strategic and International Studies, thotë se teknologjia mund të ndikojë gjithashtu në vendimmarrjen e njerëzve gjatë një gjendjeje lufte.
Ekipi i tij po punon në një studim në CSIS, në të cilin sjelljet e modeleve të IA-së iu paraqitën oficerëve ushtarakë realë, ku disa prej tyre morën rekomandime përshkallëzuese dhe të tjerët alternativa jopërshkallëzuese.
“Ajo që kuptuam është se kjo në fakt ndryshoi mënyrën se si njerëzit marrin vendime”, tha ai. “Nëse marrin një rekomandim nga një model përshkallëzues, ata në fakt bëjnë zgjedhje më përshkallëzuese. Pra, kjo po ndodh realisht, po ndryshon sjelljen e vërtetë njerëzore.”
Megjithatë, ai shton se shifra prej 10 për qind, e cituar nga studiuesi i Anthropic, është një “pistë e rreme” dhe nuk bazohet në “analiza të besueshme”.
“Nuk ka mekanizma që tregojnë se si kjo është realisht e mundur”, shpjegon ai. Skenarë të tjerë ekstremë përfshijnë “robotë vrasës që dalin jashtë kontrollit”, por ai shton se këto vlerësime mund të mos jenë të besueshme dhe janë skenarë “apokaliptikë”.
Në aspektin më praktik, aktorët keqdashës mund ta përdorin IA-në edhe për të përhapur fushata dezinformimi dhe keqinformimi, thotë Atalan. Videot e gjeneruara me IA në stilin Lego kanë qenë pjesë e strategjisë së komunikimit dhe asaj psikologjike të Iranit.
Robotë humanoidë dhe katërkëmbësh gjatë një demonstrate që kërkonte rregullimin e zhvillimit të inteligjencës artificiale.
“Nuk na shkon ndër mend se duhet t’i vlerësojmë modelet e IA-së për të parë nëse ato do të pranojnë një vendim për t’u përfshirë në një fushatë dezinformimi”, thotë ai. IA-ja gjithashtu mund t’i mashtrojë njerëzit që ta bëjnë këtë. “Kjo tashmë po ndodh në hapësirën digjitale, ku po krijohen llogari të rreme.”
Ai gjithashtu beson se është e rëndësishme të vlerësohet se çfarë lloj rreziqesh mund të paraqesin aktorët kinezë për modelet amerikane, përfshirë gjatë procesit të rrjedhjes së të dhënave ose përmes manipulimit të një sistemi për të shkaktuar një rrjedhje masive të të dhënave.
Cole shton se rezultate të tjera të skenarëve më të këqij përfshijnë agjentë të IA-së që hakojnë “infrastrukturën kritike në një shkallë që shkakton incidente me viktima masive”, si edhe përdorimin e IA-së për zhvillimin e armëve në luftën asimetrike. Deklaratat e fundit të zhvilluesve të IA-së nënkuptojnë se aftësi të këtij lloji “mund të mos jenë më aq larg sa mendohej”, thotë ajo.
Të dy ekspertët besojnë se problemi nuk është vetë teknologjia, por rëndësia e vendosjes së masave mbrojtëse për të kufizuar skenarët më të këqij apokaliptikë.
“Rezultatet më të këqija janë ato ku kemi modele të pakontrolluara, të integruara në mënyrë të konsiderueshme dhe të plotë në sistemet e komandimit dhe kontrollit”, thotë Atalan.
“Problemi nuk është domosdoshmërisht vetë përdorimi i IA-së; problemi është mungesa e masave mbrojtëse ose e transparencës lidhur me mënyrën se si përdoret IA-ja, si dhe mungesa e një shqyrtimi serioz se ku IA-ja e përmirëson realisht vendimmarrjen ushtarake dhe ku është e dëmshme”, thotë Cole.
“Në OKB po zhvillohen diskutime për hartimin e një traktati që do të rregullonte armët autonome vdekjeprurëse, por ka pak gjasa që ai të negociohet dhe miratohet së shpejti. Edhe nëse kjo ndodh, shumë fuqi kryesore kundërshtojnë çdo kufizim ligjërisht të detyrueshëm.
“Ndërkohë, integrimi po intensifikohet dhe ka pak gjasa që vendet, vullnetarisht — ose edhe nëse do ta kishin mundësinë — të tërhiqen dhe t’i çautomatizojnë forcat e tyre të armatosura. Realisht, parashikimi është për më shumë autonomi, vendimmarrje më të shpejtë dhe një numër në rritje raportimesh për dëme në luftë të shkaktuara, të paktën pjesërisht, nga IA-ja, derisa qeveritë të arrijnë të bien dakord për rregulla të përbashkëta.” /The Independent
