Nga Maria Curi / Axios – 9 shtator 2026
Udhëheqësit e industrisë së inteligjencës artificiale po japin alarmin, ndërsa vetë përparimet e tyre po e bëjnë gjithnjë e më të mprehtë një dilemë të jashtëzakonshme: Të ngadalësojnë zhvillimin dhe të rrezikojnë të mbeten pas konkurrentëve, apo të vazhdojnë me shpejtësi dhe të rrezikojnë humbjen e kontrollit?
Pse ka rëndësi: Drejtuesit dhe studiuesit e inteligjencës artificiale po arrijnë gjithnjë e më shumë në përfundimin se ndodhen në një garë të cilën nuk mund ta ngadalësojnë në mënyrë të sigurt vetëm me vendimet e tyre. Për këtë arsye, po u kërkojnë qeverive, rivalëve dhe institucioneve të jashtme të vendosin kufizime që do të zbatoheshin në të gjithë sektorin.
“Vetë ideja e garimit përpara me çdo kusht duket absurde sapo njeriu e kupton seriozitetin e asaj që është në lojë”, shkroi të dielën shkencëtari kryesor i OpenAI, Jakub Pachocki.
Ndërkohë, studiuesi i Anthropic, Jacob Coxon, njoftoi të martën se po largohej nga kompania, sepse nuk dëshironte të kontribuonte në atë që ai e konsideron një garë ndërmjet OpenAI dhe Anthropic për ndërtimin e sistemeve që do të jenë tepër të vështira, në mos të pamundura, për t’u kontrolluar.
“Asnjëra kompani nuk po sillet me përgjegjësi”, shkroi ai në një postim në X. “Ato po garojnë drejtpërdrejt drejt superinteligjencës që përmirëson vetveten dhe po luajnë bixhoz me jetët tona.”
Kolegu i tij Evan Hubinger, i cili drejton shkencën e harmonizimit të IA-së (alignment science) në Anthropic, e mbështeti publikisht Coxon-in:
“Jacob ka të drejtë këtu – ne vërtet besojmë seriozisht se IA-ja mund t’i vrasë të gjithë njerëzit! Unë personalisht mendoj se probabiliteti është më i madh se 10 për qind brenda dekadës së ardhshme”, shkroi ai.
“Besoj se Anthropic po bën maksimumin e mundshëm, por ende nuk kemi një plan për ta zgjidhur problemin e harmonizimit të superinteligjencës dhe nuk duket qartë se jemi në rrugën e duhur për ta arritur këtë.”
Gjendja aktuale: Përparime që po afrojnë AGI-në
OpenAI gjatë javës së fundit ka prezantuar aftësi kaq dramatike, saqë vetë drejtuesit e kompanisë – si edhe figura të industrisë, përfshirë drejtorin ekzekutiv të Nvidia-s, Jensen Huang – kanë filluar të flasin hapur për ardhjen e inteligjencës artificiale të përgjithshme, ose AGI-së.
OpenAI e përkufizon AGI-në si inteligjencë artificiale që mund t’i tejkalojë njerëzit në shumicën e punëve me vlerë ekonomike.
GPT-6 Astra, i publikuar të enjten dhe i përshkruar si një “kërcim brezash” drejt AGI-së, tregoi përmirësime shumë të mëdha në shkencë, programim, siguri kibernetike dhe punë profesionale.
Pamja më e gjerë: Brenda OpenAI po zhvillohet debat për kufijtë e garës
Shpërthimi i përparimeve teknologjike po ushqen brenda OpenAI një debat ekzistencial: Deri ku dhe me çfarë shpejtësie mund të vazhdojë në mënyrë të sigurt gara e inteligjencës artificiale?
“Aktualisht besoj se asnjë laborator nuk e ka zgjidhur problemin e harmonizimit dhe monitorimit në një nivel të mjaftueshëm që të vazhdojë me përgjegjësi rritjen e kapaciteteve me shpejtësinë maksimale edhe për shumë kohë”, shkroi Pachocki në një postim në blog me titull “An Alien Mind” – “Një mendje aliene”.
Këto shqetësime morën një dimension konkret muajin e kaluar, kur agjentë të OpenAI dolën jashtë mjedisit për të cilin ishin projektuar dhe komprometuan Hugging Face, duke e detyruar kompaninë të pezullonte disa pjesë të zhvillimit të modeleve të saj më të avancuara.
Mundësia edhe më shqetësuese: Agjentë të IA-së që bëhen të pavarur
Në një ese personale, drejtuesi i strategjisë për të ardhmen në OpenAI, Dean Ball, përshkroi një mundësi edhe më shqetësuese: Shfaqjen e agjentëve të IA-së “vetësovranë”, që do të vepronin jashtë kontrollit njerëzor.
Agjentë të tillë mund të fitonin para, të blinin vetë kapacitete kompjuterike dhe të përhapeshin nëpër rrjete, duke krijuar struktura që Ball i krahasoi me “korporata autonome digjitale, apo madje shoqëri të tëra”.
“Një ngjarje e mirëfilltë e humbjes së kontrollit është plotësisht e mundshme nëse nuk veprojmë”, shkroi Ball.
Edhe presidenti i OpenAI, Greg Brockman, reagoi publikisht ndaj esesë së Pachocki-t, duke treguar se shqetësimet për ritmin dhe kontrollin e zhvillimit të IA-së tashmë po diskutohen në nivelet më të larta të kompanisë.
Administrata Trump: “Nuk mund të ndalemi, sepse Kina nuk do të ndalet”
Problemi është se administrata Trump, e cila deri më tani ka kundërshtuar në masë të madhe rregullimin detyrues të inteligjencës artificiale, e sheh vetë ngadalësimin e zhvillimit si një rrezik.
“Nuk mund të bëjmë pauzë. Nuk mundeni, sepse kinezët nuk do të bëjnë pauzë”, deklaroi të martën sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent.
“Nëse ata do të dilnin përpara nesh në inteligjencën artificiale, atëherë asgjë tjetër nuk do të kishte rëndësi.”
IA-ja po fillon ta përshpejtojë vetë zhvillimin e IA-së
Në thelb të shqetësimit ndodhet një zhvillim potencialisht vendimtar: Inteligjenca artificiale ka filluar të përshpejtojë vetë procesin e kërkimit dhe zhvillimit të sistemeve të reja të inteligjencës artificiale.
Kjo po e zvogëlon gjithnjë e më shumë distancën kohore ndërmjet një përparimi të madh teknologjik dhe atij që vjen pas tij.
OpenAI njoftoi të dielën se kishte arritur objektivin për krijimin e një “praktikanti të automatizuar kërkimor”, një sistem IA-je që mund të ndihmojë drejtpërdrejt në punën shkencore dhe kërkimore.
Por vetë kompania ngriti pyetje serioze dhe ende të pazgjidhura mbi sigurinë e sistemeve të IA-së që mund të ndihmojnë në krijimin e pasardhësve gjithnjë e më të fuqishëm të tyre.
Vetëm dy ditë më vonë, OpenAI bëri të ditur se një model ende i papublikuar, më i fuqishëm se Astra, kishte prodhuar një provë për njërin nga shtatë Problemet e Çmimit të Mijëvjeçarit në matematikë – një rezultat potencialisht historik.
Kontrolli i realitetit: Kompanitë paralajmërojnë për rreziqet, por njëkohësisht fitojnë miliarda
Laboratorët e inteligjencës artificiale prej vitesh paralajmërojnë se teknologjia që po ndërtojnë mund të bëhet jashtëzakonisht e rrezikshme.
Në të njëjtën kohë, biznesi i zhvillimit të kësaj teknologjie është bërë jashtëzakonisht fitimprurës.
Kjo kontradiktë ka shtuar skepticizmin ndaj thirrjeve të kompanive për siguri dhe rregullim.
“Ekziston një histori e gjatë e kompanive teknologjike që publikisht thonë një gjë dhe më pas paguajnë lobistët e tyre – të brendshëm dhe të jashtëm – si dhe shoqatat tregtare, që të bëjnë pikërisht të kundërtën”, shkroi në X deputeti i Asamblesë së Nju Jorkut, Alex Bores, një kritik me ndikim i industrisë së inteligjencës artificiale.
Bores përmendi edhe përpjekjet e OpenAI për të dobësuar ose penguar propozimet që do t’i detyronin kompanitë e IA-së t’u nënshtroheshin auditimeve të detyrueshme nga palë të treta në shtete amerikane, përfshirë Massachusetts-in.
Qëndrimi i OpenAI: Po përgatisim masa që qeveritë ende nuk na i kërkojnë
OpenAI, nga ana tjetër, thotë se është duke zhvilluar masa mbrojtëse që qeveritë ende nuk i kanë bërë të detyrueshme.
Një prej tyre është krijimi i një politike formale për raportimin publik të incidenteve serioze të inteligjencës artificiale.
“Politika që unë do të preferoja është që ta kemi një të tillë. Aktualisht nuk e kemi dhe ky është problemi i madh. Dhe nuk jemi të vetmit”, tha Dean Ball për Axios.
Përfundimi: Paralajmërimi po vjen nga vetë njerëzit që po e ndërtojnë teknologjinë
Thirrjet për frenim nuk po vijnë më vetëm nga kritikët e jashtëm të industrisë.
Ato po vijnë nga brenda vetë kompanive që po ndërtojnë modelet më të fuqishme të inteligjencës artificiale – nga njerëzit që kanë pamjen më të qartë se sa shpejt po përparon teknologjia dhe që, njëkohësisht, kanë edhe stimujt më të mëdhenj ekonomikë dhe strategjikë për ta vazhduar garën.
Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi: Kompanitë që po e shtyjnë përpara më shpejt se kushdo tjetër zhvillimin e inteligjencës artificiale tani po paralajmërojnë se vetëm ato nuk mund ta frenojnë më garën në mënyrë të sigurt.
