Gjermania dha paralajmërimin. Tani, zgjedhjet në mbarë Evropën do të tregojnë nëse partitë nacionaliste dhe populiste mund ta shndërrojnë mbështetjen në rritje në pushtet politik afatgjatë. John Kampfner shkruan për hovin shqetësues të së djathtës ekstreme në Evropë dhe përse kjo është një lajm i mirë për Rusinë.
Kaosi i fundit në Gjermani shënon fillimin e betejës së ardhshme për demokracinë liberale.
Evropa, e goditur dhe e tronditur, po përgatitet për 12 muaj të jashtëzakonshëm: zgjedhje presidenciale dhe parlamentare do të zhvillohen në Finlandë, Francë, Greqi, Itali, Poloni, Sllovaki dhe Spanjë. Numri nuk është i pazakontë për një Bashkim Evropian me 27 vende, por këto zgjedhje përfshijnë shumicën e anëtarëve më me ndikim – dhe vijnë në një kohë trazirash të brendshme dhe kërcënimesh nga Rusia dhe Shtetet e Bashkuara.
Disa prirje janë të ndërlidhura. Partitë e së djathtës ekstreme pritet të dalin mirë kudo; harku tradicional politik nga qendra e majtë deri te qendra e djathtë po zbrazet, ndërsa qeverive tradicionale u mungon vetëbesimi për t’u përballur me realitetin e ri të zymtë përmes reformave rrënjësore. Ndërkohë, pjesëmarrja në zgjedhje në përgjithësi po rritet. Duke u zhvendosur edhe më tej drejt ekstremit, Alternativa për Gjermaninë (AfD) ka identifikuar një bazë të re votuesish, të cilët prej kohësh kishin hequr dorë nga kutitë e votimit.
Këto zgjedhje nuk do të ndjekin një vijë të drejtë. Populistët – zakonisht, por jo gjithmonë, të djathtë – nuk do ta marrin pushtetin e plotë kudo. Në disa vende, mund të mos marrin as pjesë në pushtet. Por, të ndihmuar dhe të nxitur nga trollët e rrjeteve sociale të orkestruar nga Kremlini dhe nga lëvizja MAGA e Donald Trumpit, ata po diktojnë kushtet dhe parametrat e debatit.
Pavarësisht tri humbjeve traumatike të kristiandemokratëve të tij, kancelari gjerman Friedrich Merz duket se e ka përballuar stuhinë e menjëhershme. AfD-ja – në skajin më ekstrem, me politika që përfshijnë përjashtimin nga shkollat e zakonshme të fëmijëve që nuk kanë leje qëndrimi të përhershme në Gjermani, patrulla qytetare dhe lidhje më të ngushta ekonomike me Rusinë – vazhdon të fitojë terren. Partia E Majta pritet të marrë drejtimin e kryeqytetit, Berlinit. Por, meqë nuk do të ketë zgjedhje të tjera rajonale për gjashtë muaj, Merz ka fituar pak kohë që koalicioni i tij me socialdemokratët të përpiqet të realizojë reforma domethënëse dhe t’i japë një shtysë të re rritjes ekonomike.
Vëmendja, për rrjedhojë, po zhvendoset gjetkë, veçanërisht drejt vendit tjetër që përbën motorin e Evropës. Dy raunde votimi, në prill dhe majin e ardhshëm, do të përcaktojnë nëse Marine Le Pen më në fund do ta arrijë synimin e saj për t’u bërë presidente e Francës. Ka ende shumë rrugë përpara dhe politologët theksojnë se, duke gjykuar nga ciklet zgjedhore, sondazhet fillojnë të tregojnë një drejtim të saktë vetëm pas hyrjes në vitin e ri.
Megjithatë, Le Pen dhe Tubimi Kombëtar i saj po gëzojnë mbështetje të lartë, me sondazhet që i tregojnë qartazi në krye të synimeve të votuesve për raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale të vitit të ardhshëm, ndërkohë që partitë e ndryshme të qendrës po përpiqen të gjejnë një kandidat të vetëm bindës. Nëse zgjedhja mbetet e fragmentuar, kjo mund t’i krijojë mundësi figurës së zjarrtë të së majtës ekstreme, Jean-Luc Mélenchon, të futet në balotazh.
Nëse supozojmë se ajo fiton, ekzistojnë dy shkolla mendimi. Sipas së parës, gjithçka do të bëhej e paparashikueshme: kohezioni i NATO-s dhe i BE-së do të minohej rëndë – mjafton të mendohet për dëmin që shkaktoi Viktor Orban si president i Hungarisë, një vend me vetëm 10 milionë banorë. Ai kundërshtoi ose vuri vazhdimisht kushte ndaj mbështetjes gjithnjë e më të fuqishme të NATO-s për Ukrainën, duke komplikuar përpjekjet e aleancës për të paraqitur një qëndrim të unifikuar ndaj Rusisë.
Sipas pikëpamjes tjetër, Le Pen do të vazhdonte rrugën e saj të “çdemonizimit” të markës politike, duke hequr dorë nga thirrjet për largimin nga BE-ja dhe duke e distancuar partinë nga Kremlini. Duke vepruar kështu, ajo do të ndiqte shembullin e kryeministres italiane Giorgia Meloni. Por cilës Meloni? Zgjedhjet në Itali zhvillohen më vonë, deri në fund të vitit 2027, por Meloni tashmë po ndien presionin e një partie që ndodhet edhe më djathtas. Partia e sapokrijuar E Ardhmja Kombëtare, e udhëhequr nga gjenerali Roberto Vannacci, po fiton me shpejtësi mbështetje dhe po tërheq dezertorë nga koalicioni qeverisës. Ajo tashmë është në rreth 8 për qind në sondazhe, çka e bën forcën e katërt më të madhe politike në Itali.
Sánchez i Spanjës përfaqëson një rast krejtësisht tjetër… ai po shkon në drejtimin e kundërt, duke e sfiduar haptazi Trumpin dhe duke e përqafuar emigracionin.
Vannacci u shfaq për herë të parë fuqishëm në skenën publike me librin “Bota përmbys”, të cilin kritikët e dënuan si racist, homofob dhe mizogjin – dhe që u bë bestseller. Platforma e tij përfshin riemigrimin – kthimin e detyruar të emigrantëve, një ide e popullarizuar fillimisht nga AfD-ja – kufizimin e numrit të banorëve të huaj, lejimin e 14-vjeçarëve për të hyrë në tregun e punës dhe paga për nënat që qëndrojnë në shtëpi. Pasi ka shërbyer në Afganistan, Irak dhe Bosnjë, si dhe si atashe ushtarak në Moskë, Vannacci gjen mbështetje të fortë në çështjet e patriotizmit dhe identitetit, duke ofruar një “qartësi” ideologjike që, sipas mbështetësve të tij, Meloni e ka braktisur.
Meloni po përgjigjet duke u përpjekur ta imitojë. Përveçse ka udhëhequr një denoncim panevropian të kryeministrit spanjoll Pedro Sánchez për “pushtimin” e fundit me emigrantë të enklavës spanjolle të Ceutës brenda Marokut, ajo tani po premton të ndalojë burkat dhe nikabet në shkolla dhe të kufizojë numrin e nxënësve të huaj në klasa. Asaj po i këshillohet gjithashtu t’i ofrojë Vannaccit një vend në një koalicion të ardhshëm.
Sánchez i Spanjës përfaqëson një rast krejtësisht tjetër. Ndërsa qeveria socialiste spanjolle është zhytur në akuza për skandale dhe po sulmohet nga e djathta, ai po lëviz në drejtimin e kundërt, duke e sfiduar haptazi Trumpin dhe duke e përqafuar emigracionin.
Ndërprerja e marrëdhënieve diplomatike me Izraelin në vitin 2024 për shkak të njohjes së Palestinës nga Spanja, përplasja me Trumpin lidhur me objektivat e shpenzimeve të mbrojtjes të NATO-s dhe ndalimi, në fillim të këtij viti, i përdorimit të bazave ajrore spanjolle nga SHBA-ja për të sulmuar Iranin e kanë konsoliduar atë si një figurë simbolike për socialistët evropianë.
Megjithatë, katër zgjedhje të fundit rajonale kanë sjellë rezultate të dobëta, madje edhe në bastione të dikurshme si Andaluzia dhe Extremadura. Partia konservatore PP doli relativisht mirë, ndërsa Vox-i i së djathtës ekstreme tani ka rolin e forcës përcaktuese për formimin e shumicave. Në muajt e ardhshëm, bashkëshortja e Sánchezit, Begoña Gómez, mund të dalë në gjyq nën akuza për korrupsion. Ajo i mohon shkeljet, ndërsa kryeministri këmbëngul se ajo është viktimë e të ashtuquajturit “lawfare” – manipulimit të ligjit për qëllime politike. Por ajo nuk është e vetmja që mund të përfundojë në bankën e të akuzuarve.
Një studim i vitit 2025 tregoi se 41 për qind e të anketuarve në dhjetë vende evropiane pajtoheshin me pohimin se ekziston një grup njerëzish që “po përpiqen ta zëvendësojnë popullsinë vendase me emigrantë”.
Zgjedhjet në Spanjë duhet të zhvillohen më së voni deri në gushtin e ardhshëm dhe, ndonëse PSOE-ja e Sánchezit nuk mund të përjashtohet nga gara, është e djathta ajo që po përcakton ritmin. Herën e fundit ai arriti të mbetej në pushtet vetëm pasi siguroi marrëveshje të brishta me një grup tjetër të majtë, Sumar, si dhe me partitë separatiste baske dhe katalanase. Marrëdhëniet që atëherë janë përkeqësuar dhe një sondazh i fundit tregon se partia separatiste e së djathtës ekstreme Aleanca Katalanase do të merrte mbi 15 për qind të votave.
Portugalia deri tani ka arritur t’i kundërvihet prirjes së rritjes së së djathtës ekstreme, pasi në zgjedhjet presidenciale të zhvilluara në fillim të këtij viti António José Seguro, i qendrës së majtë, mposhti bindshëm kandidatin e partisë së djathtë ekstreme Chega, emri i së cilës do të thotë “Mjaft”. Megjithatë, në një situatë që të kujton përplasjen Meloni–Vannacci dhe sfidën që lëvizjes Reform UK po i vjen nga Restore, e preferuara e re e MAGA-s, Chega po kërcënohet nga një forcë e re edhe më ekstreme. Reconquista tashmë ka arritur mbi 5 për qind të mbështetjes, ndonëse ende nuk është regjistruar zyrtarisht si parti.
Lëvizja e ka zhvilluar fushatën rreth asaj që e quan teoria e “zëvendësimit të popullsisë”, si dhe rreth riemigrimit. Udhëheqësi i saj, Afonso Gonçalves, i cilësoi rezultatet në Gjermani si “provë se politikat nacionaliste dhe identitare janë pikërisht lloji i politikave që na duhen për të fituar zgjedhjet dhe për të shpëtuar vendet tona”. Kjo gjuhë është huazuar pothuajse fjalë për fjalë nga Strategjia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së, e publikuar në nëntorin e kaluar, e cila fliste për mbështetjen e lëvizjeve “patriotike” në përpjekjen e tyre për të shmangur “zhdukjen qytetëruese”.
Ajo që dikur ishte një bindje periferike e së djathtës ekstreme – se emigracioni përbënte një “zëvendësim” të qëllimshëm të popullsive vendase – është zhvendosur tashmë fuqishëm në rrjedhën kryesore politike. Në fakt, një studim i vitit 2025 tregoi se 41 për qind e të anketuarve në dhjetë vende evropiane pajtoheshin me pohimin se ekziston një grup njerëzish që “po përpiqen ta zëvendësojnë popullsinë vendase me emigrantë”; 17,5 për qind pajtoheshin plotësisht me këtë pohim.
Dhe, së fundi, Polonia, ku zgjedhjet parlamentare të vjeshtës së ardhshme do të jenë vendimtare, veçanërisht për sa u përket marrëdhënieve Rusi-Ukrainë. Që nga fundi i vitit 2023, vendi ka pasur dy qendra pushteti: qeverinë e drejtuar nga konservatori i qendrës Donald Tusk dhe presidencën e drejtuar nga Karol Nawrocki i së djathtës ekstreme. Ashtu si në shumë vende të tjera, Polonia duket e ndarë më dysh.
Megjithatë, aritmetika e ndërlikuar zgjedhore sugjeron se partitë e djathta dhe të së djathtës ekstreme do ta kenë më të lehtë të bashkohen sesa partitë e rrymës kryesore, duke hapur rrugën për rikthimin e partisë Ligj dhe Drejtësi. Kjo do t’i jepte së djathtës ekstreme dominim të plotë, duke sjellë jo vetëm rikthimin e manipulimeve kushtetuese dhe politikave nacional-konservatore, por edhe tërheqjen nga ajo pjesë e bashkëpunimit me Ukrainën që ka mbetur.
Ajo që do të ndodhë në Poloni do të ndikojë fuqishëm në pjesën tjetër të Evropës Qendrore dhe Lindore. Kur Orban drejtonte Hungarinë, ai mund të mbështetej te Robert Fico i Sllovakisë për t’iu bashkuar në sfidimin e Evropës dhe në afrimin me Moskën. Që atëherë, Fico është tërhequr disi, por ai dhe kryeministri i zgjedhur së fundmi i Republikës Çeke, Andrej Babiš, do t’i ashpërsonin sërish qëndrimet e tyre ultranacionaliste.
Të mendosh se vetëm pak muaj më parë shumë politologë pyesnin veten nëse rrëzimi spektakolar i Orbanit mund të ishte shenjë se flluska po shpërthente./Independent
John Kampfner është autor i librit “Braver New World”.
