Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka shpërndarë Kuvendin Popullor dhe ka shpallur zgjedhjet e parakohshme parlamentare, të cilat do të mbahen më 25 tetor 2026.
Vuçiq nënshkroi të mërkurën, më 9 shtator, dekretin për shpërndarjen e Kuvendit dhe vendimin për shpalljen e zgjedhjeve, duke i dhënë kështu fund mandatit të përbërjes parlamentare të dalë nga zgjedhjet e 17 dhjetorit 2023.
Vendimi është marrë pas propozimit të arsyetuar të Qeverisë së Serbisë të 7 shtatorit. Qeveria, me propozim të kryeministrit Gjuro Macut, i kishte kërkuar presidentit shpërndarjen e Kuvendit, hap i domosdoshëm për organizimin e zgjedhjeve të parakohshme.
Dekreti për shpërndarjen e Kuvendit dhe vendimi për zgjedhjet hyjnë në fuqi në ditën e publikimit në Gazetën Zyrtare të Republikës së Serbisë. Nga ai moment fillojnë të rrjedhin edhe afatet ligjore për të gjitha procedurat zgjedhore.
Vuçiq: Qytetarët do të zgjedhin rrugën e Serbisë
Duke iu drejtuar qytetarëve pas nënshkrimit të vendimeve, Vuçiq tha se votuesit do të kenë mundësinë të zgjedhin mes alternativave të ndryshme politike, programeve dhe kandidatëve.
Ai bëri thirrje që procesi zgjedhor dhe fushata të zhvillohen në mënyrë paqësore dhe dinjitoze, me respekt ndaj mendimeve të ndryshme politike, të drejtës së tubimit dhe shprehjes publike.
Vuçiq deklaroi gjithashtu se rezultati i zgjedhjeve duhet të respektohet, pavarësisht se kush do të fitojë, dhe tha se do t’ua urojë fitoren kundërshtarëve të tij politikë nëse qytetarët vendosin në favor të tyre.
Sipas presidentit serb, zgjedhjet duhet të përcaktojnë qartë se në cilin drejtim dëshirojnë qytetarët që të ecë vendi në periudhën e ardhshme.
Pse u shpërnda Kuvendi para përfundimit të mandatit?
Vuçiq tha se, në rrethana të tjera, zgjedhjet e parakohshme nuk do të kishin qenë të nevojshme, pasi Kuvendi aktual ishte zgjedhur në dhjetor të vitit 2023.
Megjithatë, ai përmendi tensionet dhe përplasjet e forta politike në vend si një nga arsyet për mbajtjen e zgjedhjeve para kohe.
Presidenti serb tha se gjatë vitit e gjysmë të fundit Serbia ka kaluar nëpër turbulenca të mëdha në skenën e brendshme politike dhe se rezultati i zgjedhjeve duhet të tregojë vullnetin e qytetarëve për drejtimin e ardhshëm të vendit.
Ai e lidhi kohën e mbajtjes së zgjedhjeve edhe me përgatitjet për ekspozitën ndërkombëtare EXPO 2027 në Beograd, duke argumentuar se Serbia duhet të ketë kohë të mjaftueshme pas zgjedhjeve për formimin e institucioneve dhe vazhdimin e përgatitjeve për këtë ngjarje.
Studentët kërkojnë zgjedhje të parakohshme që nga maji i vitit 2025
Zgjedhjet zhvillohen pas një periudhe të gjatë të krizës politike dhe protestave kundër pushtetit në Serbi.
Studentët në bllokadë kërkojnë zgjedhje të parakohshme parlamentare që nga maji i vitit 2025. Lëvizja studentore udhëhoqi për muaj me radhë protesta masive në shumë qytete të Serbisë.
Protestat nisën pas tragjedisë së 1 nëntorit 2024 në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, ku shembja e strehës së objektit shkaktoi vdekjen e 16 personave.
Studentët dhe qytetarët që i mbështetën protestat kërkuan përgjegjësi penale dhe politike për tragjedinë, ndërsa më vonë kërkesa për zgjedhje të parakohshme u bë një nga kërkesat kryesore politike të lëvizjes.
Pushteti serb kishte paralajmëruar disa herë gjatë muajve të fundit se zgjedhjet do të mbaheshin gjatë vitit 2026, ndërsa Vuçiq më 8 shtator konfirmoi përfundimisht se data e votimit do të ishte 25 tetori.
Zgjedhjet e 15-ta parlamentare që nga vendosja e sistemit shumëpartiak
Zgjedhjet e 25 tetorit do të jenë zgjedhjet e 15-ta parlamentare në Serbi që nga vendosja e sistemit shumëpartiak dhe të 11-at që mbahen para përfundimit të rregullt të mandatit parlamentar.
Zgjedhjet e fundit parlamentare u mbajtën më 17 dhjetor 2023.
Ato u shoqëruan me akuza të opozitës dhe organizatave joqeveritare për parregullsi zgjedhore, ndërsa vëzhguesit ndërkombëtarë evidentuan një sërë problemesh.
Në raportin përfundimtar për zgjedhjet e vitit 2023, Zyra e OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut – ODIHR vlerësoi se zgjedhjet ishin administruar teknikisht mirë dhe votuesit kishin alternativa politike, por procesi u zhvillua në kushte të pabarabarta.
Ndër problemet e evidentuara ishin përfshirja e fuqishme e presidentit në fushatë, avantazhi sistematik i partisë në pushtet, presioni ndaj punonjësve të sektorit publik, keqpërdorimi i burimeve shtetërore dhe njëanshmëria në një pjesë të mediave.
ODIHR dha 25 rekomandime për përmirësimin e procesit zgjedhor.
Autoritetet serbe thonë se ndërkohë janë miratuar ndryshime ligjore për zbatimin e rekomandimeve, ndërsa një pjesë e organizatave vendase vazhdon të vlerësojë se disa nga problemet kryesore të procesit zgjedhor nuk janë zgjidhur.
Çfarë parashikon ligji?
Sipas Ligjit për zgjedhjen e deputetëve në Serbi, zgjedhjet parlamentare shpallen nga presidenti i Republikës.
Nga dita e shpalljes së zgjedhjeve deri në ditën e votimit nuk mund të kalojnë më pak se 45 dhe më shumë se 60 ditë.
Kuvendi Popullor i Serbisë ka 250 deputetë, të cilët zgjidhen me votim të drejtpërdrejtë dhe të fshehtë.
Listat zgjedhore mund të paraqiten nga partitë politike, koalicionet e partive dhe grupet e qytetarëve.
Me publikimin e vendimit presidencial në Gazetën Zyrtare fillon zyrtarisht procesi zgjedhor që do të përfundojë me votimin e 25 tetorit.
Serbia hyn kështu në një nga garat politike më të rëndësishme të viteve të fundit, pas një periudhe të gjatë protestash, polarizimi politik dhe kërkesash për zgjedhje të parakohshme. Rezultati i votimit do të përcaktojë përbërjen e re të Kuvendit dhe shumicën nga e cila do të formohet qeveria e ardhshme e Serbisë./TN
