Franca në revoltë: Një muaj protesta të nxënësve dhe studentëve, mijëra arrestime dhe qindra milionë euro dëme

Nga bllokadat e shkollave në periferi të Parisit deri te mobilizimi masiv i 17 tetorit, Franca po përjeton një krizë të rëndë sociale dhe politike. Më 17 tetor, në rrugë dolën nga 550 mijë deri në 800 mijë njerëz; 2.397 persona u arrestuan dhe 997 policë e xhandarë u plagosën. Që nga fillimi i protestave të nxënësve, mijëra të mitur janë vendosur në ndalim policor, ndërsa dhuna, plaçkitjet dhe zjarret kanë shkaktuar dëme të mëdha në qytetet kryesore të vendit.

Një lëvizje që filloi me mungesën e mësuesve, kushtet e këqija të mësimit dhe pakënaqësinë e nxënësve me sistemin arsimor francez është shndërruar, brenda një muaji, në një nga krizat më të mëdha sociale të viteve të fundit në Francë.

Nga periferitë e Parisit, protestat u përhapën në shkolla, universitete dhe qytete të shumta, duke tërhequr gradualisht mbështetjen e sindikatave, punonjësve, fermerëve, aktivistëve të klimës dhe lëvizjes së “Jelekëve të Verdhë”.

Kulmi u arrit të shtunën, më 17 tetor 2026, kur qindra mijëra qytetarë protestuan kundër kostos së lartë të jetesës, rritjes së çmimeve, dobësimit të fuqisë blerëse dhe gjendjes së shërbimeve publike.

Shumica e demonstratave u zhvilluan në mënyrë paqësore, por në disa qytete mobilizimi u shoqërua me përleshje të rënda, plaçkitje, zjarrvënie dhe sulme ndaj ndërtesave publike. Situata vazhdoi të ishte e tensionuar edhe të dielën, më 18 tetor, veçanërisht në Paris.

Bilancet e njëpasnjëshme të autoriteteve dëshmojnë përmasat e krizës, por kërkojnë një dallim thelbësor: protestat e nxënësve dhe studentëve gjatë shtatorit e tetorit, mobilizimi i përgjithshëm i 17 tetorit dhe incidentet e 18 tetorit janë faza të lidhura të së njëjtës krizë, por statistikat e tyre nuk mund të bashkohen mekanikisht.

 

Kur filluan protestat dhe sa kanë zgjatur?

Burimet japin data disi të ndryshme për fillimin e lëvizjes.

Disa raportime e vendosin nisjen më 17 ose 18 shtator 2026, ndërsa bllokada në liceun Saint-Exupéry të Créteil-it, në periferi të Parisit, dokumentohet edhe më 21 shtator.

Nëse merret si pikënisje 17 shtatori, deri më 18 tetor kanë kaluar 32 ditë kalendarike, duke përfshirë të dyja datat. Nëse merret si pikënisje 21 shtatori, periudha është 28 ditë.

Për këtë arsye, përcaktimi më i saktë është se protestat kishin zgjatur rreth një muaj deri më 18 tetor 2026, pa nënkuptuar se demonstrata janë zhvilluar çdo ditë në secilin qytet.

Zanafilla lidhet me pakënaqësitë në liceun Saint-Exupéry të Créteil-it, ku nxënësit denoncuan mungesën e mësuesve dhe kushtet e pamjaftueshme arsimore.

Brenda pak ditësh, lëvizja u zgjerua në Saint-Denis, Aubervilliers, Sevran, Argenteuil dhe lokalitete të tjera të rajonit Île-de-France. Më pas, protestat përfshinë një pjesë të madhe të vendit.

Mobilizimi mori formën e bllokadave të shkollave, tubimeve përpara institucioneve arsimore, grevave, marshimeve, bllokimeve rrugore dhe demonstratave kombëtare.

Çfarë kërkojnë nxënësit dhe studentët francezë?

Në qendër të revoltës fillestare ishin kushtet e përditshme të arsimit.

Nxënësit denoncuan mungesën e mësuesve dhe të zëvendësuesve, anulimin e orëve të mësimit, mbipopullimin e klasave, oraret e ngarkuara, gjendjen e dobët të ndërtesave shkollore, pajisjet që nuk funksionojnë dhe mungesën e mbështetjes për nxënësit.

Në disa raportime përmenden klasa me deri në 35 nxënës dhe dallime të dukshme mes kushteve në shkollat e periferive të varfra dhe atyre në zonat më të pasura.

Një tjetër pikë kundërshtimi është Parcoursup, platforma kombëtare franceze për aplikimin dhe orientimin drejt arsimit të lartë. Përfaqësues të nxënësve dhe studentëve kërkojnë heqjen ose ndryshimin rrënjësor të sistemit, të cilin e konsiderojnë burim pasigurie dhe pabarazie.

Organizatat rinore kanë kërkuar gjithashtu investime shtesë prej 10 miliardë eurosh në arsim.

Me zgjerimin e lëvizjes, kërkesat u shtrinë edhe te fuqia blerëse, pagat, pensionet, çmimet e karburanteve, kostoja e jetesës dhe cilësia e shërbimeve publike.

Kjo shpjegon pse mobilizimi i 17 tetorit nuk mund të cilësohet vetëm si protestë studentore: atë ditë në rrugë dolën grupe të ndryshme shoqërore, me kërkesa që pjesërisht përputheshin, por jo gjithmonë ishin identike.

Kronologjia: Nga bllokadat e shtatorit te mobilizimi i 17 tetorit

Në fund të shtatorit, përhapja e protestave dhe ndërhyrjet policore filluan të shoqëroheshin me shifra gjithnjë e më të larta arrestimesh dhe plagosjesh.

Më 28 shtator, sipas bilanceve të raportuara nga autoritetet, ishin prekur 180 institucione arsimore dhe ishin kryer 164 arrestime. U raportuan gjithashtu të plagosur mes forcave të rendit dhe personelit të arsimit.

Më 29 shtator, organizata sindikale e nxënësve USL bëri thirrje për bllokada në shkallë kombëtare. Ministri i Brendshëm Laurent Nuñez raportoi rreth 440 arrestime gjatë asaj dite.

Më 30 shtator, bilanci i arrestimeve arriti në 625, ndërsa Ministria e Arsimit raportoi të plagosur mes nxënësve dhe personelit arsimor.

Më 1 tetor, mobilizimi u zgjerua ndjeshëm. Sipas të dhënave të raportuara nga autoritetet, 1.027 institucione arsimore u prekën nga protesta dhe 222 prej tyre u bllokuan. Vetëm gjatë asaj dite u raportuan 1.949 arrestime.

Në fillim të tetorit, universitete të shumta iu bashkuan lëvizjes. Organizata Union étudiante raportoi 29 universitete pjesërisht të bllokuara më 1 tetor, një shifër që duhet lexuar si vlerësim i organizatës, jo si bilanc i verifikuar nga çdo institucion universitar.

Më 2 tetor, autoritetet raportuan mbylljen e më shumë se 400 liceve për arsye sigurie.

Më 6 tetor u zhvillua një tjetër mobilizim i madh kombëtar. Sipas raportimeve të kësaj periudhe, pjesëmarrja u vlerësua në rreth 256 mijë deri në 266 mijë persona nga autoritetet, ndërsa organizatorët përmendën shifra më të larta, deri në 450 mijë.

Gjatë asaj dite u raportuan 488 arrestime. Ministria e Arsimit njoftoi gjithashtu se 891 lice ishin prekur nga ndërprerjet e veprimtarisë.

Më 13 tetor u zhvillua faza e pestë e madhe e mobilizimit. Ministria e Brendshme numëroi 161.500 demonstrues, ndërsa organizatat rinore dhe sindikale raportuan 480 mijë.

Në këtë fazë, sipas Ministrisë së Arsimit, 214 shkolla ishin të mbyllura, më pak se rreth 800 të raportuara në mobilizimin e mëparshëm. Kjo tregon se intensiteti i bllokadave arsimore kishte filluar të ndryshonte, edhe pse mbështetja për protestat mbetej e konsiderueshme.

Më 13 tetor, aktivistja suedeze Greta Thunberg iu bashkua një mobilizimi të nxënësve në Saint-Denis, duke tërhequr vëmendje të re ndërkombëtare.

Më 17 tetor, lëvizja arriti kulmin për nga pjesëmarrja e përgjithshme, ndërsa protestat u bashkuan me kërkesat e sindikatave, “Jelekëve të Verdhë”, punonjësve dhe organizatave të tjera.

Një ditë më vonë, më 18 tetor, ndërsa autoritetet po përpiqeshin të vlerësonin dëmet dhe të menaxhonin mijëra procedura policore e gjyqësore, në Paris shpërthyen përleshje dhe plaçkitje të reja.

Bilanci kombëtar: Sa njerëz protestuan më 17 tetor?

Ministria franceze e Brendshme raportoi 550 mijë pjesëmarrës në 110 demonstrata në të gjithë vendin, prej të cilëve 110 mijë në Paris.

Organizatorët dhe sindikatat dhanë një shifër më të lartë, prej rreth 800 mijë pjesëmarrësish.

Diferenca prej 250 mijë personash nuk përfaqëson ndryshimin e bilancit nga një orë në tjetrën, por dy vlerësime të ndryshme të pjesëmarrjes.

Bilanci prej 2.397 arrestimesh dhe 997 pjesëtarësh të forcave të rendit të plagosur u publikua më 18 tetor, si përditësim i konsoliduar i ngjarjeve të një dite më parë.

Këto shifra zëvendësojnë bilancet paraprake prej 400, 1.200, 1.800 ose 2.000 arrestimesh dhe prej 150, 500 apo 600 pjesëtarësh të plagosur të forcave të sigurisë.

Shifrat e njëpasnjëshme nuk janë raste shtesë që duhen mbledhur. Ato përfaqësojnë përditësime të të njëjtit bilanc.

Gjatë 18 tetorit u raportuan arrestime dhe incidente të tjera, veçanërisht në Paris. Këto duhen regjistruar veçmas nga statistikat e 17 tetorit.

Mijëra të mitur në ndalim policor: Bilanci i drejtësisë

Një nga aspektet më shqetësuese të kësaj lëvizjeje është numri i lartë i të miturve të vendosur në ndalim policor (garde à vue).

Sipas bilancit të Ministrisë së Drejtësisë të 5 tetorit, 5.060 persona ishin vendosur në ndalim policor që nga fillimi i përshkallëzimit të protestave. Prej tyre, 4.406 ishin të mitur, ose 87%, ndërsa 654 ishin të rritur.

Në atë fazë, 1.802 persona ishin objekt ndjekjeje penale: 1.483 të mitur dhe 319 të rritur. Katërmbëdhjetë persona ishin vendosur në paraburgim gjyqësor.

Bilanci u rrit gjatë ditëve në vijim.

Më 8 tetor, Ministria e Drejtësisë regjistronte 6.877 ndalime policore dhe 2.376 persona ndaj të cilëve ishin ndërmarrë ndjekje penale.

Përditësimi më i rëndësishëm u publikua më 14 tetor, me të dhëna të mbyllura në orën 17:00 të 13 tetorit.

Të miturit përbënin rreth 85% të personave të vendosur në ndalim policor. Ky është një tregues i jashtëzakonshëm i përfshirjes së personave nën 18 vjeç në incidentet dhe ndërhyrjet që kanë shoqëruar mobilizimin.

Megjithatë, të qenët i mitur nuk provon automatikisht se personi është nxënës i përfshirë në protestë. Po ashtu, vendosja në ndalim policor nuk përbën dënim dhe nuk nënkupton se personi ka kryer një vepër penale.

Rreth 34,4% e ndalimeve policore të regjistruara në atë bilanc kishin çuar në ndjekje penale. Ky raport statistikor nuk përbën përqindje fajësie, pasi një procedim mund të përfundojë me pafajësi ose me pushim të çështjes.

Nuk ka një total të ri zyrtar të konsoliduar për të gjitha ndalimet policore që përfshin edhe 17 dhe 18 tetorin. Prandaj, shifra 7.950 nuk duhet mbledhur drejtpërdrejt me 2.397 arrestimet e 17 tetorit: bëhet fjalë për kategori të ndryshme dhe periudha statistikore që kërkojnë rakordim.

Kritikat ndaj përdorimit të ndalimit policor

Oda e Avokatëve të Parisit ka shprehur shqetësim për përdorimin masiv të ndalimit policor ndaj të miturve, duke rikujtuar se ligji parashikon garanci të posaçme për ta, përfshirë njoftimin e përfaqësuesve ligjorë, asistencën e avokatit dhe mbrojtjen e shëndetit.

Disa avokatë kanë pretenduar se të mitur janë mbajtur në ndalim për raste që, sipas tyre, mund të trajtoheshin me masa më pak kufizuese.

Pas arrestimeve masive të 17 tetorit, një avokat i kolektivit Legal Team Paris deklaroi se qelitë në disa komisariate ishin të tejmbushura dhe se disa persona po mbaheshin në kushte poshtëruese.

Këto janë pretendime që kërkojnë shqyrtim institucional dhe nuk mund të paraqiten si shkelje të provuara në çdo rast.

Nga ana tjetër, Ministria e Drejtësisë ka mbrojtur nevojën për një përgjigje të shpejtë dhe të vendosur ndaj dhunës, duke kërkuar që prokurorët të vlerësojnë përgjegjësinë individuale të personave të dyshuar.

Shkollat dhe universitetet: Sa institucione u prekën?

Sipas të dhënave të mbledhura gjatë krizës, lëvizja ka prekur një pjesë të konsiderueshme të rrjetit të liceve franceze.

Më 1 tetor u raportuan 1.027 institucione të prekura, prej të cilave 222 të bllokuara. Një ditë më vonë u përmendën më shumë se 400 lice të mbyllura për arsye sigurie.

Më 6 tetor, në raportimet për mobilizimin kombëtar, u dhanë shifra prej rreth 800 shkollash të mbyllura dhe 891 liceve të prekura nga ndërprerjet.

Më 13 tetor, numri i shkollave të mbyllura ra në 214, sipas Ministrisë së Arsimit, ndërsa rreth 94,2% e liceve u raportuan të hapura.

Këto shifra tregojnë gjendjen e institucioneve në ditë të caktuara, jo numrin e shkollave të ndryshme që janë prekur të paktën një herë gjatë gjithë muajit.

Në arsimin e lartë, Union étudiante raportoi se 29 universitete ishin pjesërisht të bllokuara më 1 tetor.

Më 13 tetor, organizata pretendoi se deri në 90% e rreth 70 universiteteve franceze ishin të bllokuara ose të mbyllura. Ky pretendim nuk është konfirmuar nga një regjistër i plotë institucional dhe nuk mund të paraqitet si statistikë përfundimtare zyrtare.

Nga ana e saj, qeveria njoftoi një program urgjent për plotësimin e 3.000 vendeve të mësuesve zëvendësues. Deri në mesin e tetorit, sipas të dhënave të paraqitura nga autoritetet, rreth 2.000 prej tyre ishin caktuar.

Organizatat e nxënësve dhe sindikatat e konsiderojnë këtë masë të pamjaftueshme për të zgjidhur problemet strukturore të sistemit.

Ku u zhvilluan protestat? Shtrirja gjeografike e mobilizimit

Protestat nuk u kufizuan në Paris dhe qytetet më të mëdha. Ato prekën një numër të madh qendrash urbane, ndërsa bllokime dhe tubime më të vogla u zhvilluan edhe në periferi, qytete të mesme dhe zona jashtë Francës kontinentale.

Në rajonin Île-de-France, mobilizimi filloi në Créteil dhe u përhap në Saint-Denis, Aubervilliers, Sevran, Argenteuil dhe lokalitete të tjera. Më pas mori përmasa kombëtare.

Ndër qytetet ku janë dokumentuar protesta, bllokime ose incidente të lidhura me lëvizjen janë Parisi, Marseja, Lioni, Bordoja, Lila, Strasburgu, Reni, Nanta, Tuluza, Montpellieri, Nisa, Limoges, Saint-Étienne, Grenoble, Turi, Bresti, Kani, Le Mans, Saint-Nazaire, Reims, Belfort, Avinjoni, Bezançoni, Dijoni, Nancy, Perpignani, Bayonne, Pau, Poitiers, Cherbourg, Chambéry, Guéret, Angoulême, Laval dhe shumë lokalitete të tjera.

Të dhënat nga raportimet e 17 tetorit japin këtë panoramë të pjesëmarrjes:

Për disa qytete, përfshirë Marsejën, Bordona, Lionin dhe Grenoble-n, raportimet e konsultuara nuk japin një shifër të vetme përfundimtare dhe plotësisht të krahasueshme të pjesëmarrësve në demonstratat paqësore.

Duhet bërë dallimi mes njerëzve që marshuan për të shprehur kërkesat e tyre dhe atyre që, sipas policisë, morën pjesë në dëmtime, plaçkitje ose përleshje. Këto kategori nuk janë sinonime.

Parisi: 855 arrestime më 17 tetor, plaçkitje edhe ditën tjetër

Në kryeqytet, demonstrata e 17 tetorit mblodhi rreth 110 mijë persona sipas autoriteteve.

Paralelisht me kortezhet e deklaruara, grupe të tjera organizuan marshime të paautorizuara ose lëvizën nëpër zonat tregtare të qendrës së qytetit.

Përleshjet dhe dëmtimet u përqendruan veçanërisht në Place de la République, Boulevard Sébastopol, Châtelet-les-Halles, Saint-Lazare, Grands Boulevards, Madeleine, Champs-Élysées dhe rrugët përreth.

Dyqane veshjesh, optike, kozmetike, pajisjesh sportive dhe elektronike u plaçkitën, ndërsa automjete, kosha mbeturinash, biçikleta dhe skuterë elektrikë u dogjën.

Prefektura e policisë raportoi 855 arrestime më 17 tetor në Paris dhe rrethinat e përfshira në juridiksionin e saj.

Prokuroria e Parisit regjistroi më pas 557 persona në ndalim policor, numër që nuk është i barabartë me totalin e arrestimeve.

Më 17 tetor u raportuan 13 policë e xhandarë dhe dy zjarrfikës të plagosur në kryeqytet.

Të dielën, më 18 tetor, tensionet rifilluan në Place de la République. Policia përdori gaz lotsjellës, granata shurdhuese dhe top uji, ndërsa njësi të specializuara kundër dhunës urbane u vendosën në terren.

Plaçkitje të reja u raportuan në Belleville, Étienne Marcel, Châtelet-les-Halles dhe zona të tjera. Në fund të mbrëmjes, prefektura raportoi 42 arrestime të reja.

Bashkia e Parisit angazhoi rreth një mijë punonjës për pastrimin e rrugëve dhe largimin e mbeturinave. Banorë vullnetarë iu bashkuan operacioneve të pastrimit.

Kryetari i bashkisë, Emmanuel Grégoire, denoncoi përmasat e jashtëzakonshme të dëmeve dhe kërkoi shpjegime për mungesën e pretenduar të efektivëve policorë në disa zona.

Ai njoftoi gjithashtu krijimin e një mekanizmi emergjent për mbështetjen e tregtarëve të prekur.

Marseja: Sulme ndaj bashkisë dhe qindra biznese të dëmtuara

Marseja ishte një nga qytetet më të prekura nga trazirat e 17 tetorit.

Gjatë pasdites, disa persona hynë me forcë në ndërtesën e bashkisë pranë Vieux-Port, ndërsa në qytet u regjistruan sulme ndaj objekteve publike dhe dyqaneve.

Komisariati i policisë bashkiake në La Canebière ishte gjithashtu në shënjestër.

Prefektura e policisë së Bouches-du-Rhône raportoi 99 persona në ndalim policor lidhur drejtpërdrejt me trazirat dhe 118 pjesëtarë të forcave të rendit të plagosur, prej të cilëve tre u shtruan në spital.

Autoritetet dhanë edhe një vlerësim prej 8 mijë personash të përfshirë në trazira dhe mbi 30 mijë “plaçkitësish”.

Por kjo shifër e fundit u kundërshtua ashpër nga kryetari i Bashkisë së Marsejës, Benoît Payan, i cili e quajti absurde. Nuk është bërë publike një metodologji e mjaftueshme për të provuar se 30 mijë persona kanë kryer realisht plaçkitje.

Për këtë arsye, shifra duhet trajtuar vetëm si pretendim i kontestuar i prefekturës.

Sipas vlerësimeve të përfaqësuesve të sektorit tregtar, në qendër të Marsejës u dëmtuan qindra biznese. Një dyqan Yves Rocher raportoi rreth 300 mijë euro mallra të vjedhura.

Benoît Payan akuzoi qeverinë për pamjaftueshmëri të forcave të sigurisë dhe kërkoi një plan emergjence për dëmshpërblimin e tregtarëve dhe riparimin e dëmeve.

Ministri i Brendshëm, Laurent Nuñez, paralajmëroi një vizitë në qytet më 19 tetor.

Limoges: Bashkia historike shkatërrohet nga zjarri

Një nga ngjarjet më të rënda të 17 tetorit ndodhi në Limoges, ku ndërtesa historike e bashkisë, e përuruar në vitin 1883, u përfshi nga një zjarr i fuqishëm.

Sipas autoriteteve, persona që kishin marrë pjesë në përleshje hynë në ndërtesë dhe i vunë zjarrin. Flakët u përhapën në katet e sipërme dhe në çati, duke shkaktuar shembje të mëdha dhe dëmtime serioze të strukturës.

Prefekti i Haute-Vienne-s, Maurice Barate, deklaroi se pjesa historike e ndërtesës ishte shkatërruar pothuajse plotësisht dhe se nuk dihej ende nëse disa prej mureve mund të shpëtoheshin.

Ai raportoi gjithashtu pesë automjete policie të shkatërruara dhe një përpjekje për të hyrë në ndërtesën e prefekturës.

Sipas tij, përpara bashkisë ishin grumbulluar disa qindra individë të dhunshëm. Hetimet duhet të përcaktojnë autorët individualë të zjarrvënies dhe të dëmtimeve.

Kryetari i Bashkisë së Limoges, Guillaume Guérin, kërkoi ndihmë të jashtëzakonshme shtetërore për rindërtimin e ndërtesës.

Të dielën, më 18 tetor, rreth 7 mijë persona, sipas bashkisë, morën pjesë në një marshim paqësor solidariteti me qytetin dhe institucionet e tij.

Kryeministri Sébastien Lecornu premtoi mbështetje për rindërtimin e bashkisë.

Lioni: Digjet Zyra e Turizmit, 160 arrestime

Në Lion, trazirat prekën veçanërisht qendrën e qytetit dhe zonën Place Bellecour.

Një ndërtesë historike e Zyrës së Turizmit u përfshi nga flakët, ndërsa dyqane të shumta u dëmtuan ose u plaçkitën.

Autoritetet raportuan rreth 160 arrestime dhe afërsisht 100 policë të plagosur gjatë dhunës.

Një ditë më vonë, më 18 tetor, u regjistruan përpjekje të tjera për plaçkitje, mes tyre një sulm ndaj një dyqani Lacoste.

Një incident tjetër u raportua në një qendër të mbajtjes administrative pranë aeroportit Saint-Exupéry, ku shpërtheu zjarr dhe gjashtë persona të prekur nga tymi u transportuan në spital.

Kryetari i Lionit, Grégory Doucet, kërkoi sqarime nga qeveria dhe theksoi se përgjigjja ndaj krizës nuk mund të mbështetet vetëm te masat policore, por duhet të trajtojë edhe kërkesat shoqërore.

Bordoja: Sulmohet rezidenca prefekturale, dhjetëra dyqane të plaçkitura

Në Bordo, mobilizimi u përshkallëzua në përleshje që në fillim të demonstratës.

Gazi lotsjellës, barrikadat, hedhja e gurëve të kalldrëmit dhe plaçkitjet e dyqaneve krijuan një gjendje kaotike në qendër të qytetit, veçanërisht në Place Pey-Berland, Rue Sainte-Catherine dhe zonat përreth.

Rezidenca zyrtare e prefektes së Gironde-s, Sophie Brocas, u vandalizua nga persona që hynë me forcë në ndërtesë.

Autoritetet raportuan 110 arrestime dhe 63 policë të plagosur. Prokuroria dha më pas një bilanc prej 109 personash në ndalim policor, mes tyre 38 të mitur.

Sipas kryetarit të bashkisë, nga 50 deri në 100 dyqane u dëmtuan.

Prefektja raportoi mobilizimin e rreth 400 policëve dhe xhandarëve, si edhe përdorimin e rreth 4.400 granatave policore gjatë operacioneve të ruajtjes së rendit.

Autoritetet u bënë thirrje qytetarëve të dorëzojnë videot që mund të ndihmojnë në identifikimin e autorëve të dhunës.

Lila, Nisa dhe qytete të tjera: Arrestime dhe dëme të përhapura

Në Lilë, demonstrata mblodhi rreth 22 mijë persona. Paralelisht, sipas prefekturës, afërsisht 2 mijë individë të dhunshëm u përballën me policinë dhe shkaktuan dëme në qendër.

U raportuan sulme ndaj bashkisë, dëmtime dhe plaçkitje të më shumë se 30 dyqaneve, si edhe zjarre në biznese.

Bilanci i prefekturës përfshiu 69 arrestime, 56 policë dhe një zjarrfikës të plagosur.

Prefekti Bertrand Gaume pranoi se pjesëmarrja kishte qenë shumë më e lartë nga sa ishte parashikuar dhe se autoriteteve iu desh ta përshtatnin mekanizmin e sigurisë gjatë ngjarjeve.

Në Nisë, raportimet përmendin rreth 3.800 demonstrues, plaçkitje dhe dëmtime të dyqaneve përgjatë Avenue Jean Médecin dhe zonave të tjera tregtare. Bilancet e arrestimeve ndryshuan gjatë ditës, ndërsa një raportim i mëvonshëm përmendte rreth 85 të arrestuar, përfshirë të mitur.

Në Montpellier u raportuan 35 mijë demonstrues, 63 arrestime dhe 36 policë të plagosur. Më shumë se dhjetë dyqane u dëmtuan ose u plaçkitën.

Në Strasburg, ku raportimet përmendin deri në 15 mijë demonstrues në një nga bilancet, 27 persona u arrestuan dhe 17 persona u raportuan të plagosur në total.

Në Nantë u regjistruan 31 arrestime, ndërsa në Tur dhe komunat fqinje 32. Në Kan u raportuan 21 arrestime.

Në ishullin Réunion, përleshjet, zjarrvëniet dhe dëmet në objekte tregtare u shoqëruan me 18 arrestime dhe 11 policë e xhandarë të plagosur.

Të gjitha këto janë bilance lokale të raportuara në momente të caktuara. Ato nuk duhet të mblidhen për të krijuar një total të ri kombëtar, pasi mund të kenë dallime në periudhën dhe territorin e mbuluar.

Plagosjet e rënda të të miturve dhe hetimet për ndërhyrjet policore

Përveç numrit të madh të arrestimeve, mobilizimi është shoqëruar me disa raste plagosjesh të rënda të të miturve, të cilat kanë nxitur hetime dhe debate mbi mënyrën e përdorimit të forcës.

Në Tours, më 30 shtator, një 16-vjeçar i quajtur Maël u plagos rëndë në kokë gjatë ngjarjeve pranë liceut Balzac. Sipas raportimeve, ai humbi përdorimin e syrit të djathtë. Familja paraqiti kallëzim lidhur me dhunën e pretenduar nga një person që ushtron autoritet publik. Mekanizmi i saktë i plagosjes mbetet çështje që duhet përcaktuar nga hetimi.

Në Saint-Ouen-l’Aumône, më 28 shtator, një 14-vjeçar u plagos rëndë në fytyrë nga një granatë lotsjellëse, sipas raportimeve të Amnesty International dhe mediave franceze. Burimet përmendin dëmtime të dhëmbëve dhe nofullës. Një polic u vu nën hetim formal për dhunë lidhur me këtë rast.

Në Argenteuil, një tjetër 16-vjeçar u raportua i plagosur në sy nga një predhë e armës policore LBD.

Në Lens, më 5 tetor, një 15-vjeçar humbi njërën dorë pas shpërthimit të një granate gjatë mobilizimit. Autoritetet dhe mediat kanë raportuar hollësi të ndryshme për momentin kur ndodhi shpërthimi; përgjegjësia dhe rrethanat konkrete duhet të përcaktohen nga hetimi.

Më 17 tetor, në Saint-Étienne, një tjetër 17-vjeçar humbi njërën dorë gjatë përleshjeve. Inspektorati i Përgjithshëm i Policisë Kombëtare (IGPN) dhe Inspektorati i Përgjithshëm i Xhandarmërisë Kombëtare (IGGN) u përfshinë në hetimin e rastit.

Po atë ditë, në Mulhouse, një 17-vjeçare pësoi plagosje të rëndë dhe humbi përfundimisht syrin e majtë, pavarësisht ndërhyrjes kirurgjikale urgjente. Prokurori Nicolas Heitz njoftoi hapjen e një hetimi për dhunë të rënduar, me angazhimin e IGPN-së.

Në mesin e tetorit u raportuan 36 hetime të IGPN-së lidhur me pretendime për dhunë policore që nga fillimi i mobilizimit. Kjo shifër përfaqëson hetime, jo raste ku përgjegjësia penale është provuar.

Më 14 tetor, në një bilanc tjetër të paraqitur gjatë lëvizjes, kryeministri Sébastien Lecornu raportoi 937 policë e xhandarë, 248 nxënës dhe 149 punonjës të arsimit të plagosur.

Këto janë statistika të fazës së mëparshme të protestave. Ato nuk duhen mbledhur drejtpërdrejt me 997 pjesëtarët e forcave të rendit të plagosur më 17 tetor, pa përcaktuar nëse bilancet përfshijnë periudha të mbivendosura.

Vdekja e raportuar në Paris

Më 17 tetor u raportua gjithashtu vdekja e një burri në qarkun e dhjetë të Parisit, pranë zonës Boulevard Magenta dhe Rue du Château-d’Eau.

Sipas informacioneve të para, ai kishte pësuar një gjendje të rëndë shëndetësore dhe arrest kardiorespirator.

Prokuroria e Parisit nisi hetim për përcaktimin e shkaqeve të vdekjes.

Deri në përditësimet e shqyrtuara më 18 tetor, nuk ishte provuar një lidhje shkakësore mes vdekjes dhe veprimeve të policisë ose përleshjeve. Për këtë arsye, rasti nuk duhet paraqitur si vrasje apo si vdekje e shkaktuar nga ndërhyrja policore.

Dëmet ekonomike: 1.500 biznese të prekura, humbje prej qindra milionë eurosh

Dhuna e 17 tetorit ka shkaktuar dëme të konsiderueshme në sektorin tregtar francez, veçanërisht në qendrat e qyteteve.

Alexandre Bompard, president i Federatës së Tregtisë dhe Shpërndarjes dhe drejtor ekzekutiv i Carrefour, vlerësoi se rreth 1.500 biznese ishin prekur drejtpërdrejt në të gjithë vendin.

Sipas tij, humbjet mund të arrijnë në disa qindra milionë euro.

Kjo mbetet një përllogaritje paraprake e sektorit tregtar dhe jo një vlerë përfundimtare e certifikuar e dëmeve.

Në disa qytete u raportuan humbje të mëdha individuale. Një dyqan Yves Rocher në Marsejë përmendi rreth 300 mijë euro mallra të vjedhura, ndërsa pronari i dyqanit Foot-Store në Paris raportoi humbje prej rreth 400 mijë eurosh.

Përveç vjedhjeve, dëmet përfshijnë shkatërrimin e vitrinave dhe pajisjeve, dëmtimin e ndërtesave, zjarret, mbylljet e detyruara, ndërprerjen e aktivitetit ekonomik dhe shpenzimet e pastrimit e të riparimit.

Në disa qytete, zejtarë dhe tregtarë kanë deklaruar se rrezikojnë të mos e rifillojnë aktivitetin, sidomos nëse procedurat e sigurimeve dhe të dëmshpërblimit zgjasin.

Federatat e tregtisë, hotelierisë dhe restoranteve kërkojnë mekanizma të përshpejtuar dëmshpërblimi dhe mbështetje shtetërore.

Ministri i Tregtisë, Serge Papin, paralajmëroi një takim më 19 tetor me përfaqësuesit e tregtarëve, bankave dhe kompanive të sigurimeve, për të përcaktuar nevojat urgjente dhe masat e mundshme.

Ndërkohë, dëmtimi i ndërtesave historike në Limoges dhe Lion shton një tjetër dimension të humbjeve: atë të trashëgimisë kulturore, vlera e së cilës nuk mund të matet vetëm përmes kostove të riparimit.

A e nënvlerësuan autoritetet mobilizimin?

Një nga çështjet më të diskutuara pas 17 tetorit është nëse qeveria dhe shërbimet e inteligjencës e kishin parashikuar saktë shkallën e protestave dhe rrezikun e përshkallëzimit.

Sipas parashikimeve të cituara përpara mobilizimit, autoritetet prisnin rreth 40 mijë deri në 60 mijë demonstrues në Paris dhe afërsisht 100 mijë të tjerë në pjesën tjetër të vendit.

Bilanci i Ministrisë së Brendshme pas demonstratave ishte 550 mijë pjesëmarrës në nivel kombëtar.

Nëse këto parashikime dhe bilance krahasohen drejtpërdrejt, pjesëmarrja rezulton afërsisht 3,4 deri në 3,9 herë më e lartë nga sa ishte parashikuar. Megjithatë, përllogaritja varet nga saktësia dhe fusha e mbulimit të parashikimeve fillestare.

Prefekti i departamentit Nord, Bertrand Gaume, pranoi publikisht se mobilizimi në Lilë kishte qenë dukshëm më i madh nga sa pritej dhe se mekanizmi policor ishte përshtatur gjatë zhvillimit të ngjarjeve.

Kryetarët e bashkive të Parisit, Marsejës dhe Lionit kërkuan takim me kryeministrin Sébastien Lecornu dhe një analizë transparente të vendimeve që kishin çuar në situatën e 17 tetorit.

Nga njëra anë, përfaqësues të sindikatave, organizatave rinore dhe avokatëve kritikojnë ashpërsinë e ndërhyrjeve policore, veçanërisht ndaj të miturve.

Nga ana tjetër, shumë kryetarë bashkish, tregtarë dhe përfaqësues politikë kritikojnë mungesën e efektivëve dhe pamundësinë e forcave të rendit për të ndaluar plaçkitjet.

Këto dy kritika nuk përjashtojnë domosdoshmërisht njëra-tjetrën: ato mund t’u referohen vendeve, momenteve dhe vendimeve të ndryshme operative.

Por përgjegjësitë konkrete kërkojnë hetim, jo përfundime të nxjerra vetëm nga pamjet e dhunës ose deklaratat politike.

Macron i drejtohet kombit: “Dëgjimi dhe dialogu nuk nënkuptojnë dobësi”

Të dielën, më 18 tetor, në orën 20:00, presidenti Emmanuel Macron iu drejtua francezëve përmes një fjalimi të regjistruar nga Pallati Élysée.

Ai shprehu zemërim dhe turp për shkatërrimet, plaçkitjet dhe sulmet ndaj institucioneve publike.

Presidenti fajësoi për një pjesë të dhunës grupe të së majtës ekstreme, të cilave, sipas tij, u ishin bashkuar individë të përfshirë në kriminalitet.

Megjithatë, ai theksoi se duhet bërë një dallim i qartë mes autorëve të dhunës dhe demonstruesve që paraqesin kërkesa legjitime.

Macron pranoi shqetësimet e të rinjve për arsimin, të ardhmen dhe kushtet e jetesës, si edhe pakënaqësitë e qytetarëve për fuqinë blerëse.

Ai kërkoi nga qeveria transparencë të plotë për mënyrën e organizimit dhe menaxhimit të forcave të rendit gjatë 17 tetorit, duke kërkuar përgjigje të qarta lidhur me informacionet e inteligjencës dhe parashikimet e rrezikut.

Presidenti paralajmëroi se prefektët mund të ndalojnë tubime të caktuara, kur një masë e tillë të konsiderohet e nevojshme për sigurinë.

Ai premtoi gjithashtu mbështetje për tregtarët e dëmtuar dhe masa gjyqësore kundër personave përgjegjës për plaçkitje e shkatërrime.

“Dëgjimi dhe dialogu nuk nënkuptojnë as dobësi, as pandëshkueshmëri”, deklaroi Macron.

Ai njoftoi se kryeministri Sébastien Lecornu do të organizojë takime me partitë politike, sindikatat, organizatat studentore, autoritetet vendore dhe parlamentarët, për të diskutuar përgjigjet ndaj krizës.

Përplasja politike: Lecornu dhe Mélenchon akuzojnë njëri-tjetrin

Përshkallëzimi i protestave ka thelluar përplasjet mes qeverisë dhe opozitës, gjashtë muaj përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027.

Kryeministri Sébastien Lecornu e akuzoi La France insoumise (LFI) se po u jepte justifikime autorëve të dhunës dhe po nxiste tensionet.

Ai i kërkoi drejtuesit të saj, Jean-Luc Mélenchon, të zgjidhte mes mbështetjes së Republikës dhe forcave të rendit apo mbështetjes së vandalëve.

Mélenchon e kundërshtoi këtë mënyrë të paraqitjes së situatës, duke akuzuar qeverinë për përkeqësim të qëllimshëm të krizës dhe për mungesë përgjigjesh ndaj kërkesave sociale.

Ai u bëri thirrje mbështetësve të tij të mos merrnin pjesë në plaçkitje dhe shkatërrime, duke theksuar se veprime të tilla nuk përputhen me metodat e lëvizjes së tij.

Njëkohësisht, ai kërkoi ngrirjen e çmimeve dhe investime prej 10 miliardë eurosh në arsim.

Nga e djathta, Marine Le Pen dhe Jordan Bardella kritikuan qeverinë për humbje të autoritetit dhe paaftësi për të garantuar rendin.

Bruno Retailleau kërkoi shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme, ndërsa kryetari i Bashkisë së Orléans, Serge Grouard, bëri thirrje për zbatimin e nenit 16 të Kushtetutës franceze, që parashikon kompetenca të jashtëzakonshme presidenciale në rrethana të përcaktuara.

Ish-kryeministri Édouard Philippe kërkoi përgjigje për cilësinë e informacionit të inteligjencës dhe vendimet e marra për shpërndarjen e forcave policore.

Nga ana e sindikatave, sekretarja e përgjithshme e CGT-së, Sophie Binet, e akuzoi Macronin se nuk kishte kuptuar shkaqet e protestave dhe se nuk kishte paraqitur masa konkrete.

Edhe drejtuesja e SNES-FSU, Sophie Vénétitay, kritikoi mungesën e vendimeve konkrete për arsimin pas afro një muaji mobilizimesh.

CFDT kërkoi nisjen e shpejtë të dialogut me organizatat rinore dhe partnerët socialë.

Këto qëndrime tregojnë se, ndonëse një pjesë e gjerë e klasës politike i dënon plaçkitjet dhe zjarrvëniet, nuk ka pajtim për shkaqet e përshkallëzimit apo për përgjegjësinë politike të menaxhimit të krizës.

Reagimet ndërkombëtare dhe ndikimi në zgjedhjet presidenciale

Ngjarjet e 17 tetorit tërhoqën vëmendje të madhe ndërkombëtare.

Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi në Truth Social se Franca po digjej dhe ia atribuoi trazirat emigracionit, duke bërë thirrje për mbylljen e kufijve.

Edhe zëvendëspresidenti amerikan J. D. Vance e lidhi dhunën me politikat migratore evropiane.

Pretendimet se emigracioni ishte shkaku i drejtpërdrejtë i trazirave nuk shoqëroheshin me prova të mjaftueshme për të identifikuar përkatësinë ose motivimin e autorëve të të gjitha veprave penale.

Në Rusi, media të afërta me Kremlinin i përdorën pamjet e dhunës si ilustrim të pretendimeve për krizën politike dhe shoqërore në Evropën Perëndimore.

Mediat kryesore ndërkombëtare, përfshirë Reuters, Associated Press, The New York Times, Financial Times, Le Monde dhe media të tjera evropiane, e trajtuan krizën si një provë serioze për autoritetin e shtetit francez dhe për trashëgiminë politike të Emmanuel Macronit.

Përtej përplasjeve të dhunshme, protestat kanë nxjerrë në pah pakënaqësitë e gjera të një pjese të rinisë franceze me gjendjen e arsimit dhe perspektivën e saj ekonomike.

Në prag të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027, këto pakënaqësi mund të ndikojnë te pjesëmarrja elektorale, programet e kandidatëve dhe marrëdhëniet mes brezit të ri dhe institucioneve politike.

Megjithatë, ndikimi përfundimtar elektoral nuk mund të përcaktohet vetëm nga përmasat e protestave ose nga sondazhet e realizuara përpara 17 tetorit.

Çfarë pritet më 19 tetor dhe gjatë javëve të ardhshme?

Qeveria franceze ka paralajmëruar një sërë takimesh dhe masash pas përshkallëzimit të krizës.

Më 19 tetor, ministri i Tregtisë Serge Papin pritet të takohet me federatat e tregtisë, hotelierisë dhe restoranteve, bankat dhe kompanitë e sigurimeve, për të diskutuar dëmet dhe procedurat e dëmshpërblimit.

Po atë ditë, kryeministri Sébastien Lecornu pritet të drejtojë një mbledhje ndërministrore të krizës, që do të trajtojë pasojat ekonomike, çështjet e sigurisë dhe ndjekjen gjyqësore.

Shoqata e Kryetarëve të Bashkive të Francës ka bërë thirrje për tubime paqësore përpara bashkive duke filluar nga mesdita e 19 tetorit, në mbrojtje të institucioneve dhe kundër dhunës.

Kryetarja e Asamblesë Kombëtare, Yaël Braun-Pivet, ka njoftuar se do të propozojë krijimin e një komisioni hetimor parlamentar për të shqyrtuar dhunën, metodat e grupeve të përfshira në trazira dhe strategjinë e ruajtjes së rendit.

Një kërkesë e ngjashme është paraqitur edhe nga senatorët ekologjistë.

Ndërkohë, sindikatat dhe organizatorët e protestave kanë paralajmëruar mobilizime të reja, përfshirë një ditë greve dhe demonstratash ndërprofesionale më 5 nëntor.

Këto zhvillime janë të planifikuara ose të propozuara dhe nuk duhet të paraqiten si vendime tashmë të realizuara.

Bilanci përfundimtar dhe çështjet që mbeten të hapura

Deri më 18 tetor 2026, Franca kishte përjetuar rreth një muaj mobilizimesh të nxënësve dhe studentëve, të cilat u zgjeruan në një lëvizje shumë më të gjerë shoqërore kundër kostos së lartë të jetesës dhe gjendjes së shërbimeve publike.

Protestat përfshinë qindra institucione arsimore dhe dhjetëra qytete. Në fazën e parë, mijëra të mitur u vendosën në ndalim policor, ndërsa disa raste plagosjesh të rënda nxitën hetime mbi ndërhyrjet e forcave të rendit.

Mobilizimi kombëtar i 17 tetorit mblodhi 550 mijë njerëz sipas Ministrisë së Brendshme dhe 800 mijë sipas organizatorëve. Bilanci i konsoliduar i autoriteteve regjistroi 2.397 arrestime dhe 997 policë e xhandarë të plagosur, prej tyre shtatë rëndë.

Rreth 1.500 biznese u vlerësuan si të prekura nga dhuna dhe dëmet ekonomike u përllogaritën paraprakisht në disa qindra milionë euro.

Por pavarësisht sasisë së madhe të informacioneve, mbeten pa përgjigje disa pyetje themelore.

Ende nuk është publikuar një total kumulativ zyrtar dhe i rakorduar i të gjitha arrestimeve që nga fillimi i lëvizjes. Nuk ekziston një bilanc përfundimtar kombëtar i të plagosurve civilë dhe demonstruesve, as një ndarje e saktë e autorëve të dyshuar të plaçkitjeve sipas përkatësisë së tyre në grupet që morën pjesë në protesta.

Nuk është përcaktuar ende vlera e plotë e dëmeve materiale, ndërsa shumë procedura hetimore dhe gjyqësore janë në zhvillim.

Po ashtu, mbetet për t’u sqaruar nëse autoritetet e nënvlerësuan rrezikun përpara 17 tetorit, nëse shpërndarja e efektivëve ishte e përshtatshme dhe në cilat raste përdorimi i forcës ndaj demonstruesve ishte i ligjshëm dhe proporcional.

Përgjegjësitë individuale penale duhet të përcaktohen nga hetimet dhe gjykatat, jo nga përkatësia politike, mosha ose pjesëmarrja në demonstratë.

Franca përballet kështu me dy sfida të ndërlidhura: rivendosjen e rendit publik dhe të sigurisë së qytetarëve, si edhe gjetjen e përgjigjeve ndaj kërkesave arsimore, ekonomike dhe sociale që i nxorën qindra mijëra njerëz në rrugë.

Se si do t’i trajtojnë institucionet këto dy sfida do të ndikojë jo vetëm në vazhdimësinë e protestave, por edhe në besimin e qytetarëve te shteti francez dhe në klimën politike përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027.

(Associated Press, Le Monde, Le Figaro, Le Parisien, France 24, RTL, TF1 Info, Euronews, The Guardian, Financial Times, The New York Times, 20 Minutes, Sud Ouest, ICI/Radio France, Anadolu Agency, Amnesty International France, Ministria franceze e Brendshme, Ministria franceze e Drejtësisë, Oda e Avokatëve e Parisit, prefekturat dhe prokuroritë franceze)