„Asharq Al-Awsat” bisedon me dy ekspertë… palët që përfitojnë përfshijnë ISIS-in, Izraelin, Iranin dhe mbetjet e regjimit të mëparshëm
Muvafak Muhamed, Damask
Gjatë ditëve të fundit është vërejtur një përshkallëzim i ndjeshëm i incidenteve të sigurisë në Siri, të cilat janë shfaqur në forma të ndryshme. Rasti më i fundit ishte sulmi ndaj një autobusi që transportonte punonjës të një kompanie të energjisë elektrike në urën e Masjafit, në Homs, duke shkaktuar viktima dhe të plagosur.
Kjo u shoqërua me një shpërthim në gazsjellësin që furnizon termocentralin Tishrin në periferi të Damaskut, i cili nxori jashtë funksionit tri centrale prodhuese dhe ndikimi i tij u shtri edhe në rrjetet e furnizimit me ujë të pijshëm.
Dy ditë më herët kishte ndodhur një tjetër shpërthim në një gazsjellës në lindje të vendit, ndërsa në qytetin Al-Sanamajn, në provincën e Derasë, u regjistrua një tentativë për atentat ndaj një oficeri të Ministrisë së Mbrojtjes.
Ajo që bie në sy në këto incidente është intervali shumë i shkurtër kohor mes tyre, ndryshe nga rastet e mëparshme, mes të cilave zakonisht kishte periudha relativisht më të gjata.
Incidentet e reja kanë ndodhur gjithashtu në një moment të ndjeshëm, kur autoritetet siriane po përballen me shtim të presioneve ekonomike dhe njëkohësisht po përpiqen të vendosin stabilitet dhe siguri në vend, të tërheqin investime për rindërtimin, si dhe ta shndërrojnë Sirinë në një korridor strategjik që lidh linjat energjetike mes vendeve arabe, më pas me Turqinë dhe prej andej me Evropën, në një kohë kur lundrimi në Ngushticën strategjike të Hormuzit është ndikuar nga përplasja mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit.
Ndërsa një burim sirian i sigurisë preferoi të mos komentonte për momentin mbi situatën e sigurisë në vend, “Asharq Al-Awsat” kërkoi mendimin e dy ekspertëve të sigurisë dhe çështjeve ushtarake lidhur me palët që mund të përfitojnë nga përpjekjet për dobësimin e pushtetit në Siri dhe përhapjen e kaosit.
Duke komentuar situatën aktuale të sigurisë, eksperti sirian i sigurisë dhe strategjisë ushtarake, Ismat al-Absi, tha:
“Jemi përballë një modeli të qëllimshëm aktesh sabotimi dhe jo incidenteve të izoluara.”
Në një prononcim për “Asharq Al-Awsat”, Al-Absi tha se fakti që këto ngjarje kanë ndodhur brenda vetëm një jave “nuk është rastësi dhe as grumbullim i rastësishëm ngjarjesh; është një fushatë sistematike që synon goditjen e infrastrukturës jetike dhe paraqitjen e shtetit si të paaftë për të mbrojtur edhe të drejtat më elementare të qytetarëve të tij”.
Ai vlerësoi se qëllimi i këtyre incidenteve është para së gjithash “psikologjik” dhe synon të krijojë bindjen se në Siri nuk ka më asnjë vend të sigurt dhe se shteti i ri ende nuk ka arritur të vendosë kontroll real jashtë qendrave të mëdha urbane.
Kush përfiton?
Al-Absi vlerësoi se celulat e fjetura të organizatës ISIS kanë interes të drejtpërdrejtë që qeveria e re siriane të paraqitet si e dështuar në aspektin e sigurisë, në kuadër të përpjekjeve të organizatës për të rindërtuar strukturën e saj të fshehtë dhe për të rekrutuar anëtarë të rinj.
Ai shtoi se edhe mbetjet e regjimit të mëparshëm dhe rrjetet e tij financiare dhe ushtarake kanë një motiv të madh për ta mbajtur vendin në një spirale paqëndrueshmërie, duke penguar krijimin e një shteti të fortë dhe të aftë për të kërkuar llogari.
Sipas Al-Absit, këto struktura kanë njohuri të thella për vendndodhjen e objekteve jetike dhe metodat e vjetra të punës së aparatit të sigurisë, si dhe kapacitete të mëdha financiare të krijuara gjatë viteve të korrupsionit.
Ai theksoi se ato përdorin mjete të ndryshme për arritjen e objektivave të tyre, përfshirë krijimin e celulave të vogla të armatosura, kryerjen e operacioneve sabotuese kundër infrastrukturës dhe atentate të drejtuara ndaj oficerëve që kanë marrë pjesë në procesin e tranzicionit ose ndaj atyre që ndjekin rrjetet e lidhura me regjimin e Asadit.
Eksperti tha se ndër palët që kanë interes që Siria të mbetet e ndarë nga pikëpamja e sigurisë dhe e dobët ushtarakisht është edhe Izraeli.
Ai shtoi se Irani, në praktikë, e ka humbur ndikimin që kishte më parë, por vazhdon të ruajë rrjete me ndikim, veçanërisht në zonat bregdetare të Sirisë.
Al-Absi theksoi se secila prej këtyre palëve ka interes që Siria të mos arrijë stabilitet të plotë, sepse një Siri e bashkuar dhe e fortë do të ishte më e aftë t’u kundërvihej diktateve të jashtme.
Përveç tyre, sipas Al-Absit, përfitojnë edhe trafikantët e armëve dhe të drogës, të cilët kanë nxjerrë përfitime ekonomike nga shembja e rendit dhe ligjit.
Ekzistenca e një ushtrie të dobët dhe e një aparati sigurie të rrënuar nënkupton vazhdimin e rrugëve të kontrabandës përmes kufijve me Turqinë, Irakun, Jordaninë dhe Libanin dhe, rrjedhimisht, vazhdimin e fitimeve të tyre.
“Nuk është një palë e vetme përgjegjëse, por një rrjet interesash që kryqëzohen dhe që të gjitha shohin në kaosin e sigurisë një përfitim të drejtpërdrejtë”, tha ai.
Zgjidhja… pesë drejtime njëkohësisht
Sipas Al-Absit, tejkalimi i situatës aktuale nga autoritetet siriane kërkon veprim në pesë drejtime njëkohësisht dhe jo njëri pas tjetrit.
Ai theksoi se nuk mund të ketë zgjidhje sigurie të ndarë nga zgjidhja politike, ekonomike dhe institucionale.
Drejtimi i parë, sipas tij, është “përfundimi i procesit për përqendrimin e armëve vetëm në duart e shtetit, që është një kusht thelbësor”.
Drejtimi i dytë është “ndërtimi i një aparati inteligjence efikas dhe të pastër, sepse problemi aktual i Sirisë nuk është mungesa e shërbimeve të sigurisë, por fragmentimi i tyre dhe mungesa e integrimit mes tyre”.
Drejtimi i tretë është “trajtimi i krizës ekonomike që ushqen dhunën”.
“Siguria nuk mund të ndahet nga ekonomia. Kur të ardhurat mesatare të individit janë nën kufirin e varfërisë dhe kur papunësia është mbi 40 për qind në disa provinca, rekrutimi i të rinjve në celula të armatosura ose banda të krimit të organizuar bëhet për ta një llogari e thjeshtë matematikore”, tha Al-Absi.
Ai shpjegoi se qeveria mund të ofrojë një alternativë më të mirë nëse ndërmerr tri masa: “riaktivizimin e projekteve të vogla dhe të mesme në zonat e margjinalizuara, ofrimin e vendeve të përkohshme të punës përmes programeve të punëve publike dhe garantimin e shërbimeve bazë në zonat rurale, ku idetë radikale përhapen për shkak të boshllëkut ekonomik dhe kulturor”.
“Investimi në shpresë kushton shumë më pak sesa investimi në burgje”, tha ai.
Drejtimi i katërt, sipas tij, është “një dialog kombëtar gjithëpërfshirës që përfshin të gjithë”, sepse boshllëku politik pas rënies së Asadit ka krijuar hapësirë për interpretime kontradiktore.
Al-Absi theksoi se çdo komunitet dhe çdo rajon i lexon ngjarjet nga këndvështrimi i frikës së tij: druzët kanë frikë nga dominimi i pushtetit qendror, alavitët kujtojnë ngjarjet në bregdet në mars 2025, sunitët kërkojnë garanci kundër rikthimit të çfarëdo forme të sundimit individual, ndërsa kurdët synojnë të ruajnë arritjet e tyre administrative në verilindje.
“Ky diversitet nuk është dobësi, por ka nevojë për një kornizë institucionale. Kushtetuta e re duhet të hartohet përmes një asambleje kushtetuese të zgjedhur, që përfshin përfaqësues të vërtetë të të gjitha komponentëve, jo përmes një liste të mbyllur të përcaktuar nga pushteti ekzekutiv. Decentralizimi i vërtetë administrativ, me kompetenca të qarta financiare për provincat, është mënyra e vetme për ta shndërruar shqetësimin lidhur me identitetin në pjesëmarrje në ndërtimin e vendit”, tha Al-Absi.
Sipas tij, drejtimi i pestë është “komunikimi transparent me popullin”.
“Heshtja zyrtare rreth shpërthimeve dhe atentateve ushqen teoritë e konspiracionit dhe frikën, ndërsa populli sirian meriton ta dijë të vërtetën, edhe nëse ajo është e pakëndshme. Nëse shpërthimi në Al-Eis, në një depo municioni në periferi jugore të Halepit më 21 shtator, është shkaktuar nga magazinimi i keq, thuajeni këtë. Nëse ka dyshime për depërtim të brendshëm në aparatin e sigurisë, shpjegoni masat që janë marrë. Besimi ndërtohet përmes transparencës, jo përmes njoftimeve madhështore për fitore në fushën e sigurisë”, tha ai.
Al-Absi shtoi se edhe media shtetërore ka nevojë për një modernizim rrënjësor.
“Jo propagandë, por media profesionale që jep fillimisht informacionin dhe ia lë opinionit publik të vlerësojë punën”, tha ai.
Ai vlerësoi se “Siria ka një mundësi historike për t’u rindërtuar, por kjo mundësi nuk zgjat përgjithmonë”.
“Çdo javë që kalon pa përparim të prekshëm në pesë çështjet e mësipërme u jep kundërshtarëve të brendshëm dhe të jashtëm më shumë hapësirë për të vepruar. Ajo që kërkohet nuk është përsosmëri, por vrull: vendime të shpejta dhe të matshme, rezultate konkrete që populli t’i shohë brenda muajve dhe jo viteve, si dhe një udhëheqje që e di se legjitimiteti fitohet me vepra, jo me slogane”, tha Al-Absi.
Trajtim i saktë dhe i shpejtë
Nga ana e tij, studiuesi sirian i çështjeve politike dhe të sigurisë, Dia Kadur, tha për “Asharq Al-Awsat” se Siria e re po përballet me sfida të shumta dhe të ndryshme në fushën e sigurisë.
Edhe Kadur, ashtu si Al-Absi, theksoi nevojën që kjo situatë të trajtohet sa më shpejt.
“Kur këto sfida paraqiten të gjitha së bashku, situata bëhet më e ndërlikuar dhe kjo kërkon një trajtim më të saktë dhe më të shpejtë”, tha ai.
Kadur vlerësoi se incidentet e sigurisë që kanë ndodhur gjatë ditëve të fundit mund të mos jenë të lidhura me njëri-tjetrin, por është gjithashtu e mundur që të jenë të ndërlidhura.
Ai theksoi se Siria po kalon nëpër një periudhë të ndjeshme. Vendi është hequr nga listat e sanksioneve dhe terrorizmit, ekzistojnë kërcënime nga organizata ISIS, si dhe marrëdhënie të tensionuara me “Hezbollahun” libanez dhe milicitë iraniane në Irak.
Sipas tij, të gjitha këto zhvillime ndikojnë në situatën e brendshme siriane, krahas kaosit të armëve dhe pranisë së grupeve që kundërshtojnë ndryshimet politike që kanë ndodhur në vend.
“Është e vërtetë se këta faktorë duken të veçuar, por të marrë së bashku ata funksionojnë në drejtim të një objektivi kryesor: dobësimin e qeverisë dhe dështimin e përpjekjeve të saj për vendosjen e stabilitetit dhe sigurisë”, tha Kadur./Asharq Al-Awsat
