Protestat e 24 tetorit në Francë: Ministri i Brendshëm Laurent Nuñez premton se do të jetë «i pamëshirshëm» me vandalët; 70.000 forca të rendit mobilizohen të shtunën

Franca përgatitet për një tjetër ditë protestash masive të shtunën, më 24 tetor, mes frikës nga përsëritja e dhunës dhe plaçkitjeve të fundjavës së kaluar. Qeveria ka urdhëruar mobilizimin e 70.000 policëve dhe xhandarëve, ndërsa në dhjetëra qytete janë vendosur ndalime protestash dhe shtetrrethime. Presidenti Emmanuel Macron kërkon rikthimin e qetësisë, por sindikatat, opozita dhe organizatat për të drejtat e njeriut paralajmërojnë se kufizimet po cenojnë liritë themelore.

Franca po përgatitet për një nga operacionet më të mëdha të sigurisë të viteve të fundit, në prag të protestave të së shtunës, 24 tetor 2026. Ministri i Brendshëm, Laurent Nuñez, njoftoi të premten mobilizimin e 70.000 policëve dhe xhandarëve në të gjithë vendin, duke paralajmëruar ndërhyrje të vendosur kundër çdo përpjekjeje për plaçkitje, vandalizëm apo sulme ndaj institucioneve publike.

Masat e jashtëzakonshme pasojnë trazirat e 17 dhe 18 tetorit, kur protestat kundër kostos së lartë të jetesës dhe pakënaqësisë sociale u shoqëruan në disa qytete me përleshje, zjarrvënie dhe plaçkitje të qindra bizneseve.

Sipas autoriteteve, mobilizimi i 17 tetorit mblodhi rreth 550.000 pjesëmarrës në të gjithë Francën, pothuajse dyfishin e pjesëmarrjes në ditën e parë të protestave të «jelekëve të verdhë» më 17 nëntor 2018, kur u regjistruan 283.000 protestues.

Ndërsa qeveria synon të parandalojë një përsëritje të dhunës, vendimet për kufizimin e protestave kanë shkaktuar një debat të ashpër politik dhe juridik mbi të drejtën e tubimit dhe kufijtë e kompetencave të shtetit.

Laurent Nuñez: Do të jemi të pamëshirshëm me vandalët dhe plaçkitësit

Në një konferencë për shtyp të premten, më 23 tetor, ministri i Brendshëm francez, Laurent Nuñez, njoftoi se për operacionin e sigurisë do të angazhohen forcat lokale të policisë, njësitë e lëvizshme të xhandarmërisë dhe kompanitë republikane të sigurisë (CRS).

Në gatishmëri do të jenë edhe njësitë elitare RAID, GIGN dhe BRI, të cilat do të kryejnë kryesisht detyra mbështetëse dhe të mbrojtjes së objekteve të rëndësishme. Në Paris do të angazhohen edhe njësi të specializuara për operacione të koordinuara nga ajri dhe toka.

Ministri sqaroi se njësitë elitare nuk kanë si detyrë kryesore kontrollin e turmave, por mund të marrin përsipër ruajtjen e ndërtesave publike për të liruar policët dhe xhandarët që do të angazhohen drejtpërdrejt në ruajtjen e rendit.

Në operacionet mbështetëse mund të përfshihen edhe kursantë të policisë.

«Do të jemi të pamëshirshëm me vandalët, me plaçkitësit dhe me të gjithë ata që do të kryejnë akte dhune, përfshirë edhe pjesëtarët e rrymave politike të së majtës ultra-radikale», deklaroi Nuñez.

Ai tha se autoritetet kanë identifikuar në rrjetet sociale thirrje për dhunë, plaçkitje dhe sulme ndaj ndërtesave shtetërore, të cilat ia atribuoi grupeve të së majtës ultra-radikale dhe së majtës ekstreme radikale.

«Nuk kemi të bëjmë me një protestë të këndshme dhe paqësore», paralajmëroi ministri.

Sipas tij, dispozitivi i sigurisë do të jetë «jashtëzakonisht i lëvizshëm, i shkathët dhe goditës», me synim reagimin e menjëhershëm ndaj grupeve që mund të përpiqen të shkaktojnë trazira.

Megjithatë, akuzat për organizimin politik të dhunës mbeten objekt kundërshtimesh. Prokurorja e Parisit, Laure Beccuau, kishte deklaruar më herët se, nga 557 personat e ndaluar pas dhunës dhe plaçkitjeve në kryeqytet, 300 ishin paraqitur para një magjistrati dhe asnjëri nuk kishte deklaruar ndonjë motiv politik.

Macron kërkon ndalimin e protestave që rrezikojnë rendin publik

Presidenti Emmanuel Macron ka mbështetur kufizimin e protestave për të parandaluar trazira të reja.

Pas një takimi me përfaqësuesit e shërbimeve të inteligjencës dhe qeverisë, të enjten, më 22 tetor, ai deklaroi se rekomandimi i përgjithshëm është që në ditët e ardhshme të mos zhvillohen protesta.

«Rekomandimi i përgjithshëm është që të mos ketë protesta», tha presidenti.

Macron deklaroi se për marshimet e organizuara nga sindikatat, prefektët mund të propozojnë itinerare alternative, larg zonave tregtare dhe ndërtesave publike.

Ai paralajmëroi se kërkesat e paraqitura nga persona që, sipas vlerësimit të tij, nuk kanë legjitimitet për organizimin e protestave, do të refuzohen nga prefektët.

Presidenti e justifikoi qëndrimin me nevojën për të mbrojtur qytetarët, bizneset dhe institucionet shtetërore.

Ai akuzoi gjithashtu grupe të organizuara të së majtës ultra-radikale se synojnë «ta rrëzojnë Republikën», duke i përshkruar si të dhunshme dhe të rrezikshme.

Këto deklarata kanë nxitur reagime nga juristët dhe organizatat për të drejtat e njeriut, të cilët kujtojnë se në Francë e drejta e protestës është liri themelore dhe se ndalimet duhet të justifikohen nga rreziqe konkrete për rendin publik.

Parisi autorizon marshimin Bastille–Nation, por zgjat shtetrrethimin

Në kryeqytetin francez, Prefektura e Policisë ka autorizuar një marshim të shtunën nga Place de la Bastille drejt Place de la Nation, të organizuar ndër të tjera me nismën e sindikatës CGT.

Ndërkohë, është ndaluar itinerari tjetër i propozuar nga kolektivi studentor Interfac dhe disa përfaqësues të lëvizjes së «jelekëve të verdhë», nga Bastille drejt Place de l’Opéra.

Autoritetet kanë vendosur gjithashtu zgjatjen e shtetrrethimit nga ora 23:00 deri në orën 06:00 në zonat përreth Place de la République dhe Les Halles. Masa do të mbetet në fuqi deri të hënën në mëngjes, më 26 tetor.

Bashkia e Parisit u ka bërë thirrje banorëve dhe tregtarëve të tregojnë kujdes të veçantë. Duke filluar nga mesdita e së shtunës, ata janë këshilluar të largojnë nga hapësirat publike koshat e plehrave, biçikletat, tavolinat dhe mobiliet e jashtme, të cilat mund të përdoren gjatë trazirave.

Autoritetet bashkiake kanë nisur largimin e materialeve të ndërtimit dhe barrierave të lëvizshme nga rrugët. Më shumë se 1.000 punonjës të pastrimit do të mobilizohen gjatë fundjavës.

Për arsye sigurie, Ministria e Kulturës ka vendosur që të shtunën të mbyllen muzetë Louvre, Orsay, Picasso dhe Grand Palais.

Panairi ndërkombëtar i artit Art Basel Paris, i cili duhej të përfundonte të dielën, do të mbyllet para kohe të premten në mbrëmje.

Marseja ndryshon vendimin: një protestë lejohet të shtunën në orën 14:00

Një nga zhvillimet më të rëndësishme të së premtes është ndryshimi i vendimeve të sigurisë në Marsejë, qytet që u godit rëndë nga trazirat e 17 tetorit.

Fillimisht, prefekti i departamentit Bouches-du-Rhône, Jacques Witkowski, kishte ndaluar të gjitha protestat, të deklaruara ose të padeklaruara, për të shtunën.

Ai kishte propozuar gjithashtu pezullimin e plotë të transportit publik për 24 orë, duke filluar nga ora 05:00 e mëngjesit të së shtunës.

Megjithatë, pas kundërshtimeve të pushtetit vendor dhe operatorëve të transportit, prefektura u tërhoq nga ndërprerja e përgjithshme e autobusëve, tramvajeve dhe metrosë.

Transporti publik do të rregullohet në përputhje me situatën e sigurisë.

Më pas, pas bisedimeve me organizatat sindikale CGT, FSU, UNSA dhe Solidaires, prefektura autorizoi një protestë që do të nisë të shtunën në orën 14:00 nga Les Réformés, në pjesën e sipërme të Canebière.

Itinerari është negociuar me autoritetet dhe do të shmangë rrugët kryesore tregtare.

Sindikatat janë angazhuar për organizimin dhe mbikëqyrjen e marshimit.

Vendimi përbën një përjashtim nga ndalimi fillestar dhe vjen pas kundërshtimeve juridike të sindikatave ndaj kufizimeve të përgjithshme.

Marseja ishte ndër qytetet më të prekura nga dhuna e 17 tetorit, kur më shumë se 300 dyqane dhe biznese u plaçkitën.

Në disa zona të qendrës së qytetit, përfshirë hapësirat pranë Vieux-Port, autoritetet kanë vendosur gjithashtu kufizime të lëvizjes gjatë natës.

Ndalime protestash në Lion, Nicë, Montpellier dhe qytete të tjera

Në Lion, prefekti i Rhône ka ndaluar të shtunën, nga ora 10:00 deri në 23:00, marshimet dhe tubimet protestuese në një perimetër të zgjeruar.

Zona përfshin Presqu’île, Vieux Lyon dhe arrondissement-et e 3-të dhe të 6-të, duke përfshirë edhe lagjen Part-Dieu.

Autoritetet e justifikojnë ndalimin me dhunën dhe plaçkitjet e 17 tetorit, si dhe me rrezikun e përleshjeve në disa zona njëkohësisht.

Në Nicë, protestat dhe grumbullimet me karakter protestues janë ndaluar në qendër të qytetit nga ora 08:00 deri në mesnatë.

Në departamentin Alpes-Maritimes do të mobilizohen 650 policë dhe xhandarë, prej të cilëve 450 në Nicë.

Në Montpellier, ndalimi i protestave do të zbatohet nga ora 08:00 deri në 22:00 në një zonë të zgjeruar të qendrës, përfshirë hapësirat pranë stacionit Saint-Roch dhe Place de la Comédie. Është paralajmëruar edhe pezullimi i qarkullimit të tramvajeve gjatë ditës.

Kufizime të ngjashme janë vendosur edhe në Lille, Reims, Besançon, Caen, Angoulême, Limoges, Toulon, Rouen, Le Havre, Saint-Etienne dhe qytete të tjera.

Masat nuk janë të njëjta kudo. Në disa qytete ndalohen të gjitha protestat në zona të caktuara, ndërsa në të tjera ndalohen vetëm tubimet e padeklaruara ose grumbullimet që konsiderohen të rrezikshme për rendin publik.

Për shembull, në Lille, prefektura ka ndaluar protestat në një pjesë të qendrës, por itinerari i deklaruar nga organizatat studentore dhe sindikatat mbetet jashtë zonës së ndalimit.

Në Limoges, ku ndërtesës së bashkisë iu vu zjarri më 17 tetor, janë ndaluar grumbullimet me më shumë se dhjetë persona në një perimetër të caktuar të qendrës. Është vendosur gjithashtu shtetrrethim nga ora 22:00 deri në 05:00 në disa rrugë.

Orléans përgatitet për 30.000 kundërshtarë të së djathtës radikale

Një tjetër pikë e rëndësishme e operacionit të sigurisë do të jetë qyteti Orléans, ku gjatë fundjavës do të zhvillohet kongresi i partisë së djathtë radikale Rassemblement national (RN).

Prefekti i Loiret, Hugues Moutouh, ka deklaruar se të shtunën priten ndërmjet 20.000 dhe 30.000 kundërshtarë të kësaj partie, të ardhur nga pjesë të ndryshme të Francës.

Sipas vlerësimeve të tij, ndërmjet 2.000 dhe 3.000 pjesëmarrës mund t’u përkasin grupeve radikale.

Protesta e së shtunës është deklaruar ligjërisht dhe pritet të nisë në orën 10:30 nga hapësira përpara katedrales së Orléans.

Ndërkohë, autoritetet kanë ndaluar protestën antifashiste të planifikuar për të dielën, më 25 tetor.

Për ruajtjen e rendit gjatë kongresit do të angazhohen forca të konsiderueshme policie dhe xhandarmërie, përfshirë njësi të lëvizshme, automjete të blinduara Centaure dhe automjete me ujëhedhës.

Prefekti deklaroi se autoritetet do të garantojnë si të drejtën e protestës paqësore, ashtu edhe zhvillimin e një tubimi politik të organizuar ligjërisht.

Bilanci i dhunës së 17 tetorit: 2.700 të ndaluar dhe 232 persona të burgosur

Protestat e fundjavës së kaluar u shoqëruan me një valë arrestimesh dhe procedurash penale.

Sipas të dhënave të publikuara nga ministri i Drejtësisë, Gérald Darmanin, rreth 2.700 persona ishin vendosur në ndalim policor pas dhunës dhe plaçkitjeve.

Të premten, më 23 tetor, ministri njoftoi se numri i personave të burgosur kishte arritur në 232, nga 217 që ishin raportuar një ditë më parë.

Ai saktësoi se 1.144 persona ishin dërguar para autoriteteve gjyqësore dhe se prokurorët kishin hapur 263 procedura me kualifikimin juridik të veprave të kryera nga grup i organizuar.

Janë hapur gjithashtu më shumë se njëqind hetime gjyqësore.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Drejtësisë për një grup prej 186 personash të burgosur ndërmjet 18 dhe 21 tetorit, 95% ishin burra, 68% ishin 25 vjeç ose më të rinj dhe 70% kishin shtetësi franceze.

Rreth 52% nuk kishin precedentë penalë.

Të dhënat tregojnë se pjesa më e madhe e personave të ndaluar dhe të burgosur janë të rinj, por ato nuk përcaktojnë në vetvete motivet e tyre politike apo përkatësinë në ndonjë organizatë.

Ministri Darmanin ka paralajmëruar vazhdimin e ndjekjeve penale ndaj personave të dyshuar për veprat më të rënda.

Ai ka kërkuar nga prokurorët që, në rastet e parashikuara me ligj, të shqyrtojnë edhe masa plotësuese ndaj personave të dënuar, përfshirë ndalimin e përdorimit të rrjeteve sociale dhe kufizime të tjera.

Mijëra biznese të dëmtuara, humbjet arrijnë në qindra milionë euro

Pasojat ekonomike të trazirave janë të konsiderueshme.

Sipas rrjetit të dhomave të tregtisë dhe industrisë CCI France, vetëm gjatë ditës së 17 tetorit janë vandalizuar 2.241 biznese.

Dëmet materiale vlerësohen në disa qindra milionë euro, ndërsa bilanci përfundimtar mbetet i hapur.

Në prag të protestave të reja, autoritetet u kanë rekomanduar tregtarëve të forcojnë masat e sigurisë, të mbrojnë vitrinat, të kontrollojnë sistemet e alarmit dhe, kur është e nevojshme, të angazhojnë kompani private sigurie.

Disa biznese në Paris kanë vendosur pllaka druri përpara vitrinave, ndërsa të tjera po shqyrtojnë mbylljen e përkohshme.

Presidenti i CCI France, Alain Di Crescenzo, u bëri thirrje tregtarëve që të mos ndërmarrin veprime vetëmbrojtjeje.

«Lëreni policinë të bëjë punën e saj», deklaroi ai.

Edhe presidenti i organizatës së punëdhënësve Medef, Patrick Martin, kërkoi masa më të forta për mbrojtjen e bizneseve, por paralajmëroi se vetëmbrojtja e armatosur është e paligjshme dhe tepër e rrezikshme.

Qeveria ka njoftuar masa ndihmëse për bizneset e prekura, përfshirë mbulimin e skemave të punës së reduktuar, shtyrjen e kontributeve dhe ndihma të jashtëzakonshme financiare deri në 6.000 euro për disa kategori të vetëpunësuarish.

Sindikatat kërkojnë paga më të larta dhe masa kundër shtrenjtimit të jetesës

Përtej çështjes së sigurisë, protestat janë pjesë e një krize më të gjerë sociale dhe politike, e lidhur me fuqinë blerëse, pagat, arsimin dhe pakënaqësinë ndaj politikave qeveritare.

Sekretarja e përgjithshme e CGT-së, Sophie Binet, kërkoi rritjen e pagës minimale, indeksimin e pagave me çmimet, heqjen e ndihmave publike për kompanitë që nuk respektojnë angazhimet e tyre dhe zhbllokimin e pagave të nëpunësve publikë.

«Paratë duhet të kërkohen atje ku janë. Miliarderët nuk kanë qenë kurrë kaq të pasur në Francë, ndërsa në të njëjtën kohë nuk ka pasur kurrë kaq shumë varfëri mes punëtorëve», deklaroi ajo.

Ndërkohë, sekretarja e përgjithshme e CFDT-së, Marylise Léon, kërkoi një rritje neto prej 100 eurosh të pagës minimale.

Ajo kritikoi kufizimet e protestave, duke deklaruar se ato nuk do ta qetësojnë zemërimin e qytetarëve që duan të protestojnë paqësisht.

Organizatat studentore dhe të gjimnazistëve kërkojnë gjithashtu reforma në arsim, përmirësim të kushteve të shkollimit dhe shtim të fondeve për universitetet.

Në këtë kontekst, Macron ka planifikuar të presë të premten përfaqësues të organizatave të gjimnazistëve, ndërsa kryeministri Sébastien Lecornu pritet të zhvillojë të hënën një takim më të gjerë me përfaqësues të arsimit, sindikatave, punëdhënësve dhe institucioneve.

Opozita denoncon kufizimet: «Liria e protestës është themeli i demokracisë»

Vendimet e sigurisë kanë shkaktuar reagime të forta nga partitë e majta.

La France insoumise (LFI) i cilësoi ndalimet e protestave si masa që rrezikojnë të shtojnë tensionet dhe kërkoi respektimin e lirive publike.

Në një komunikatë, partia deklaroi se qeveria po kalon «njëra pas tjetrës kufijtë që ndajnë një demokraci nga një shtet autoritar dhe policor».

LFI u bëri thirrje qytetarëve të protestojnë paqësisht dhe mbështeti ankesat juridike kundër ndalimeve.

Sekretarja kombëtare e ekologjistëve, Marine Tondelier, deklaroi se nuk e njeh më vendin e saj.

«Simbolet dhe vlerat e tij po sulmohen dhe tani po pengohet edhe liria për të protestuar», tha ajo.

Tondelier konfirmoi se do të marrë pjesë në protestën e së shtunës në Paris.

Edhe drejtues të tjerë të opozitës, përfshirë Manuel Bompard, Fabien Roussel dhe Raphaël Glucksmann, kanë kritikuar përqendrimin e qeverisë te siguria, duke kërkuar përgjigje politike ndaj shkaqeve sociale të pakënaqësisë.

Glucksmann ka propozuar një plan për dalje nga kriza, që përfshin rritjen e pagës minimale në 1.700 euro neto, masa për uljen e çmimeve të energjisë, reforma në arsim dhe ndryshime në mënyrën e ruajtjes së rendit gjatë protestave.

Organizatat për të drejtat e njeriut paralajmërojnë cenimin e lirive themelore

Përhapja e ndalimeve dhe shtetrrethimeve ka nxitur shqetësime edhe te organizatat për mbrojtjen e lirive civile.

Liga franceze e të Drejtave të Njeriut (LDH) ka kërkuar dërgimin e një misioni vëzhgues të Kombeve të Bashkuara gjatë protestave të ardhshme.

Organizata kritikoi mënyrën e ndërhyrjes së forcave të rendit gjatë javëve të fundit dhe përdorimin e armëve të konsideruara më pak vdekjeprurëse, përfshirë predhat mbrojtëse dhe granatat për shpërndarjen e turmave.

LDH theksoi se qeveria duhet të garantojë të drejtën e protestës paqësore dhe të kërkojë zgjidhje politike për uljen e tensioneve.

Edhe gazeta Le Monde, në një editorial të publikuar më 23 tetor, paralajmëroi për rrezikun që kufizimet gjithnjë e më të gjera të dëmtojnë liritë publike.

Debati ka edhe një dimension juridik.

Në Francë, organizatorët duhet ta deklarojnë paraprakisht një protestë, por kjo procedurë nuk është kërkesë për leje politike. Autoritetet mund ta ndalojnë një tubim kur ekziston rrezik i mjaftueshëm për rendin publik, ndërsa vendimi mund të kundërshtohet në gjykatën administrative.

Gjykatat kanë pezulluar disa urdhra ndalimi, duke kërkuar që kufizimet të jenë të domosdoshme dhe proporcionale.

Në Paris, më 22 tetor, Gjykata Administrative pezulloi një vendim që ndalonte një protestë të kolektivit studentor Interfac. Megjithatë, prefektura nxori më pas një urdhër tjetër, i cili e kufizoi marshimin në një tubim statik.

Hetime edhe për veprimet e forcave të rendit

Krahas hetimeve për plaçkitjet dhe dhunën ndaj policisë, janë hapur edhe procedura lidhur me veprimet e pjesëtarëve të forcave të rendit.

Në Besançon, prokuroria ka hapur hetim pas publikimit të një videoje ku një polic shihet duke goditur me shkop një të ri të shtrirë në tokë gjatë protestës së 17 tetorit.

Hetimi synon të përcaktojë rrethanat e ndërhyrjes dhe përgjegjësitë e mundshme penale.

Në Dijon, një tjetër hetim është hapur pasi një i mitur u plagos në sy dhe në këmbë gjatë protestave.

Prokuroria ka deklaruar se ankesa përmend një predhë, por ende nuk është përcaktuar saktësisht se çfarë e shkaktoi plagosjen.

Ndërkohë, në Paris po hetohen edhe rrethanat e vdekjes së një burri 59-vjeçar gjatë trazirave të 17 tetorit.

Sipas autoriteteve, shërbimet e emergjencës u njoftuan në orën 18:20 për një person pa ndjenja në kryqëzimin e rue de Lancry dhe boulevard Magenta.

Burri ndërroi jetë në orën 18:55, pavarësisht ndërhyrjes së shërbimeve të shpëtimit.

Familja e tij ka kërkuar publikimin sa më shpejt të rezultateve të autopsisë, ndërsa prokuroria po heton shkakun e vdekjes.

Franca përballë një prove të re politike dhe të sigurisë

Protestat e së shtunës, 24 tetor, zhvillohen në një moment delikat për Francën, pas më shumë se një muaji mobilizimesh të të rinjve, pakënaqësie sociale dhe përplasjesh ndërmjet protestuesve dhe forcave të rendit.

Qeveria përballet me dy sfida të njëkohshme: të parandalojë përsëritjen e dhunës dhe plaçkitjeve, por edhe të garantojë ushtrimin e të drejtave kushtetuese të qytetarëve.

Mobilizimi i 70.000 pjesëtarëve të forcave të rendit, përfshirja e njësive elitare dhe vendosja e ndalimeve në shumë qytete tregojnë përmasat e shqetësimit të autoriteteve.

Nga ana tjetër, sindikatat dhe organizatat studentore këmbëngulin se kriza nuk mund të zgjidhet vetëm përmes masave policore, pa trajtuar kërkesat për paga më të larta, përmirësim të fuqisë blerëse dhe reforma në arsim.

Deri të premten, më 23 tetor, nuk ekziston një vlerësim i konfirmuar për numrin e qytetarëve që do të marrin pjesë në mobilizimet e së shtunës në të gjithë Francën.

Mbetet gjithashtu e paqartë nëse masat e jashtëzakonshme do të mjaftojnë për të parandaluar incidente të reja, apo nëse kufizimet e protestave do të shkaktojnë tensione të tjera.

Ajo që dihet është se e shtuna, 24 tetor, do të jetë një provë e rëndësishme si për aftësinë e qeverisë franceze për të ruajtur rendin publik, ashtu edhe për mënyrën se si institucionet do të balancojnë kërkesat e sigurisë me të drejtën e qytetarëve për të protestuar.

(Burimet: Le Monde, AFP, Bashkia e Parisit, Ministria e Brendshme e Francës, Ministria e Drejtësisë e Francës, CCI France, CGT, CFDT, Ligue des droits de l’homme)