Tërmeti me magnitudë 7,5 sipas autoriteteve të Panamasë dhe 7,7 sipas Shërbimit Gjeologjik Amerikan goditi vendin të premten, më 9 tetor. Deri në bilancin e fundit të raportuar nuk kishte viktima apo persona të zhdukur, por 188 shkolla, 142 banesa dhe 20 institucione shëndetësore kishin pësuar dëme. Rreth 300 banorë u evakuuan nga një zonë bregdetare, ndërsa rrugë, ura dhe ndërtesa publike u dëmtuan në disa provinca. Autoritetet paralajmërojnë se pasgoditjet mund të vazhdojnë për javë të tëra.
Panamaja po përballet me pasojat e tërmetit të fuqishëm që goditi vendin të premten, më 9 tetor 2026, në orën 12:56 sipas kohës lokale (19:56 sipas kohës së Maqedonisë së Veriut), duke shkaktuar dëme të konsiderueshme materiale, ndërprerje të shërbimeve publike, evakuime dhe frikë në mesin e popullsisë.
Sipas bilancit paraprak të Sistemit Kombëtar të Mbrojtjes Civile (Sinaproc), të paktën 27 persona pësuan lëndime të lehta, ndërsa më shumë se 400 ndërtesa u dëmtuan në pjesë të ndryshme të vendit. Deri në raportimet e publikuara të shtunën, më 10 tetor, nuk kishte viktima të konfirmuara apo persona të zhdukur.
Ndër objektet e dëmtuara janë 142 banesa, 188 institucione arsimore, 20 objekte shëndetësore, 26 ndërtesa qeveritare, 13 kisha dhe shtatë hotele. Dëme janë regjistruar gjithashtu në ura, rrugë, stacione zjarrfikëse, objekte policore dhe infrastrukturën e furnizimit me ujë.
Provincat Coclé, Herrera, Veraguas dhe Los Santos janë ndër zonat më të goditura, ndërsa pasojat e tërmetit janë raportuar edhe në Chiriquí, Colón, Panamá Oeste, Panamá dhe Darién.
Situatën e ka rënduar aktiviteti i vazhdueshëm sizmik. Instituti i Gjeoshkencave i Universitetit të Panamasë njoftoi se deri në mëngjesin e së shtunës kishte regjistruar 135 pasgoditje, katër prej të cilave me magnitudë mbi 6.
Tërmeti goditi në mesditë, magnituda u rishikua disa herë
Lëkundja kryesore ndodhi të premten, më 9 tetor, në orën 12:56 sipas kohës lokale.
Instituti i Gjeoshkencave i Universitetit të Panamasë e vlerësoi fillimisht tërmetin me magnitudë 7,2, por pas analizimit të të dhënave shtesë sizmike e rishikoi vlerësimin në 7,5.
Sipas këtij institucioni, epiqendra ndodhej rreth 39 kilometra në veriperëndim të Tonosí, ndërsa thellësia vatrore u vlerësua në katër kilometra.
Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara (USGS) raportoi magnitudë 7,7 dhe thellësi vatrore prej 12,6 kilometrash, duke e lokalizuar epiqendrën pranë Pitaloza Arriba, në provincën Herrera.
Dallimet mes vlerësimeve pasqyrojnë analizat dhe metodologjitë e institucioneve sizmologjike dhe nuk nënkuptojnë se bëhet fjalë për ngjarje të ndryshme.
Tërmeti u ndie në një pjesë të madhe të territorit të Panamasë, përfshirë kryeqytetin, ku lëkundjet zgjatën rreth 40 sekonda, sipas drejtorit të Institutit të Gjeoshkencave, Néstor Luque.
Lëkundjet shkaktuan evakuime masive nga ndërtesat e banimit, institucionet publike, objektet tregtare dhe qendrat shëndetësore.
Regjistrohen 135 pasgoditje, katër me magnitudë mbi 6
Instituti i Gjeoshkencave njoftoi të shtunën, më 10 tetor, se gjatë 20 orëve të para pas tërmetit kryesor sistemi automatik kishte regjistruar 135 pasgoditje, me një mesatare prej rreth shtatë lëkundjesh në orë.
Katër pasgoditjet më të fuqishme kishin magnitudë përkatësisht 6,9, 6,5, 6,2 dhe 6,1.
Instituti sqaroi se numri i pasgoditjeve të regjistruara automatikisht është më i madh sesa ai që paraqitet menjëherë në hartat publike të aktivitetit sizmik. Lëkundjet më të dobëta identifikohen dhe përfshihen në bilanc pas shqyrtimit manual nga specialistët.
Për këtë arsye, numri i përgjithshëm mund të rritet me përfundimin e analizave.
Sipas institucionit, pasgoditjet janë shpërndarë përgjatë një sistemi thyerjesh tektonike me shtrirje rreth 230 kilometra, nga pjesa lindore e ishullit Coiba deri në lindje të Tonosí.
Specialistët shpjegojnë se blloqet e kores së Tokës zhvendosen horizontalisht në raport me njëri-tjetrin, duke shkaktuar çarje dhe zhvendosje përgjatë sistemit të thyerjeve, jo vetëm në një pikë të vetme.
Instituti paralajmëroi se pasgoditjet mund të vazhdojnë për disa javë, ndërsa me kalimin e kohës pritet që aktiviteti sizmik të dobësohet gradualisht.
Megjithatë, pasgoditje të tjera të forta mbeten të mundshme dhe autoritetet vazhdojnë monitorimin.
Bilanci i dëmeve: 27 të lënduar dhe mbi 400 ndërtesa të prekura
Sipas bilancit të Qendrës Kombëtare të Operacioneve të Emergjencës, të përditësuar deri në orën 20:00 të së premtes, tërmeti shkaktoi dëme të përhapura në infrastrukturën publike dhe private.
Sinaproc raportoi 27 persona me lëndime të lehta, ndërsa një operacion shpëtimi u raportua veçmas në provincën Veraguas.
Në bilancin e përgjithshëm u identifikuan 142 banesa të dëmtuara në provinca të ndryshme, si dhe 188 shkolla të prekura.
Institucionet arsimore kanë raportuar çarje në ndërtesa, dëmtime të çative, rënie të elementeve të ndërtimit dhe, në raste të veçanta, shembje të pjesëve të objekteve.
Dëme janë regjistruar edhe në spitale e qendra shëndetësore, duke detyruar personelin të kryejë evakuime parandaluese dhe kontrolle të sigurisë.
Në disa zona janë dëmtuar rrugët dhe urat, duke vështirësuar qarkullimin dhe hyrjen e ekipeve të emergjencës.
Autoritetet kanë theksuar se shifrat mbeten paraprake dhe mund të ndryshojnë pas përfundimit të inspektimeve.
Coclé: 50 banesa të dëmtuara, 17 të lënduar dhe shembje ndërtesash në Penonomé
Provinca Coclé është ndër zonat që kanë pësuar dëmet më të mëdha në objektet e banimit.
Sipas Sinaproc, janë regjistruar 50 banesa të dëmtuara, 17 persona me lëndime të lehta, dy institucione shëndetësore, dy shkolla, dy kisha dhe katër ndërtesa qeveritare të prekura.
Dy hotele kanë pësuar dëme të konsiderueshme, ndërsa autoritetet kanë hapur një qendër strehimi për tetë familje.
Në qytetin Penonomé, një nga zonat më të prekura, u shemb kambanorja e një kishe, ndërsa dëme të rënda pësuan një hotel dhe ndërtesa e administratës provinciale.
Raportimet e para përfshinin edhe shembjen e Hotel Dos Continentes, si dhe dëmtime të fasadave të objekteve tregtare.
Në disa banesa janë regjistruar çarje në mure dhe dëmtime të çative.
U dëmtua gjithashtu një urë për këmbësorë në Penonomé.
Në qytetin Aguadulce, një person u shpëtua nga tregu komunal, ndërsa raportimet fillestare përmendnin 15 nxënës të shkollës Alberto Zúñiga me lëndime të lehta.
Penonomé ndodhet rreth 180 kilometra në veri të zonës së epiqendrës dhe ka afërsisht 25.000 banorë.
Herrera: 32 banesa të dëmtuara, 48 shkolla dhe rrëshqitje dheu
Në provincën Herrera janë regjistruar 32 banesa të dëmtuara, prej të cilave 30 me dëme të pjesshme dhe dy me dëme të plota.
Raporti përfshin gjithashtu 48 institucione arsimore, dy spitale dhe tri kisha të prekura.
Një person ka pësuar lëndime të lehta.
Në rrugën Chitré–Las Minas është regjistruar rrëshqitje dheu, ndërsa një komunitet ka mbetur i izoluar për shkak të dëmtimeve në infrastrukturën rrugore.
Në këtë provincë ndodhet edhe zona e Pitaloza Arriba, pranë së cilës USGS lokalizoi epiqendrën e tërmetit.
Veraguas: Komunitete të izoluara dhe ndërprerje të energjisë, ujit e internetit
Në provincën Veraguas, autoritetet raportuan 18 banesa me dëme të pjesshme ose të plota, tetë qendra shëndetësore dhe 35 institucione arsimore të dëmtuara, kryesisht në zonat Mariato dhe Soná.
U regjistruan dëme gjithashtu në tri kisha, tri ndërtesa qeveritare, tri segmente rrugore dhe tri ura.
Njësitë administrative Arena, Cacao dhe Quebro mbetën të izoluara për shkak të dëmtimit dhe shembjes së rrugëve.
Në këtë provincë u raportuan edhe ndërprerje të furnizimit me energji elektrike, ujë dhe internet.
Autoritetet njoftuan gjithashtu një operacion shpëtimi, gjatë të cilit u raportua një person me lëndime.
Ekipet e zjarrfikësve vazhdojnë monitorimin e objekteve, rrugëve dhe komuniteteve të prekura.
Los Santos: 300 persona evakuohen për shkak të rritjes së nivelit të detit
Në provincën Los Santos janë raportuar 14 banesa të dëmtuara, pesë hotele me dëme të pjesshme, gjashtë persona me lëndime të lehta, katër spitale, 22 institucione arsimore dhe dy kisha të prekura.
Dëme kanë pësuar edhe 18 ndërtesa qeveritare, tri segmente rrugore, katër ura, dy stacione zjarrfikëse dhe katër objekte të Policisë Kombëtare.
Pesë komunitete mbetën të izoluara për shkak të dëmtimeve të rrugëve dhe urave, si dhe rrëshqitjeve të dheut.
Një nga situatat më shqetësuese u regjistrua në Isla Cañas, në distriktin Tonosí.
Për shkak të rritjes së nivelit të detit dhe kushteve të pazakonta të dallgëzimit, rreth 300 persona u evakuuan nga ishulli drejt komunitetit Cañas, në një zonë më të sigurt.
Autoritetet amerikane të monitorimit oqeanik kishin përjashtuar kërcënimin e cunamit, ndërsa institucionet e Panamasë vazhduan të monitoronin kushtet detare.
Chiriquí, Colón dhe provincat e tjera
Në Chiriquí janë regjistruar 16 banesa të dëmtuara, prej të cilave 15 me dëme të pjesshme dhe një me dëme të plota.
Po ashtu, janë prekur 20 institucione arsimore, një qendër shëndetësore, tri kisha dhe një segment rrugor.
Në këtë provincë është shembur një rezervuar uji, ndërsa në një impiant të trajtimit të ujit të pijshëm është konstatuar një çarje.
Në Colón janë regjistruar dëme në nëntë objekte banimi, përfshirë një banesë individuale dhe tetë ndërtesa të mëdha banimi. Dëme të pjesshme ka pësuar edhe Spitali San Juan, ndërsa është dëmtuar Tregu Komunal. Janë raportuar gjithashtu dëme në një rrugë dhe një urë në Miguel de la Borda.
Në Panamá Oeste janë raportuar tri banesa të dëmtuara, dy të mitur me lëndime, dy qendra shëndetësore me dëme të pjesshme, një shkollë dhe një ndërtesë qeveritare të prekura.
Në provincën Panamá janë regjistruar dëme të lehta në katër ndërtesa banimi, si dhe në biznese e banesa në arkipelagun Las Perlas. Janë kryer gjithashtu evakuime parandaluese në spitale dhe qendra shëndetësore.
Në Darién janë raportuar dëme të lehta në një institucion arsimor.
Nata e parë pas tërmetit: Banorët flenë jashtë nga frika e pasgoditjeve
Nata mes së premtes dhe së shtunës u karakterizua nga pasgoditje të vazhdueshme dhe ankth te banorët e zonave të prekura.
Në Penonomé, disa mysafirë të hoteleve vendosën të flinin pranë hyrjeve të objekteve ku qëndronin, ndërsa banorë të tjerë kaluan natën jashtë shtëpive nga frika e lëkundjeve të reja.
Dëshmitarët i thanë agjencisë EFE se pasgoditjet e njëpasnjëshme e kishin bërë të vështirë kthimin në banesa dhe pushimin gjatë natës.
Frika ishte veçanërisht e madhe në ndërtesat që kishin pësuar çarje ose dëmtime të dukshme.
Edhe në kryeqytet, ku ndërtesat shumëkatëshe u lëkundën fuqishëm gjatë tërmetit kryesor, mijëra persona dolën në rrugë dhe hapësira të hapura.
Megjithatë, raportimet fillestare nuk evidentuan dëme të konsiderueshme strukturore në rrokaqiejt e kryeqytetit, shumë prej të cilëve kanë mbi 60 kate.
Qëndrueshmëria e këtyre ndërtesave është vënë në dukje nga specialistë dhe komentues, megjithëse përfundimet për sigurinë e çdo objekti varen nga inspektimet teknike.
Metroja pezullohet, aeroporti zbaton masa të posaçme sigurie
Tërmeti ndikoi edhe në funksionimin e transportit publik dhe infrastrukturës aeroportuale.
Metroja e Panamasë, sistemi i vetëm i këtij lloji në Amerikën Qendrore, pezulloi shërbimin menjëherë pas tërmetit.
Të shtunën në mëngjes, linjat 1 dhe 2 mbeteshin jashtë funksionit, ndërsa ekipet teknike vazhdonin inspektimin e infrastrukturës.
Pezullimi u mbajt si masë parandaluese për shkak të pasgoditjeve të vazhdueshme dhe nevojës për të verifikuar sigurinë e sistemit përpara rifillimit të transportit të udhëtarëve.
Aeroporti Ndërkombëtar i Tocumenit, qendra kryesore e lidhjeve ajrore të Panamasë, ndërpreu përkohësisht operacionet pas tërmetit, por më pas rifilloi fluturimet.
Autoritetet aeroportuale zbatuan protokolle që parashikojnë ndërprerje të përkohshme të ngritjeve dhe uljeve pas lëkundjeve të ndjeshme, me qëllim kontrollin e pistave, rrugëve të lëvizjes së avionëve në tokë dhe platformave aeroportuale.
Ndërkohë, Kanali i Panamasë vazhdoi funksionimin normal dhe nuk u raportuan dëme që të kishin ndërprerë operacionet e tij.
Presidenti Mulino: Fatkeqësia me të cilën po përballemi është e madhe
Presidenti i Panamasë, José Raúl Mulino, vizitoi zonat e prekura, përfshirë Penonomé, për t’u njohur nga afër me dëmet dhe operacionet e emergjencës.
“Fatkeqësia me të cilën po përballemi është e madhe”, deklaroi ai gjatë vizitës.
Në një video të publikuar nga Sinaproc në rrjetin social X, presidenti bëri thirrje për qetësi.
“Gjëja më e rëndësishme këtu është të ruajmë qetësinë”, tha Mulino.
Ministrja e Qeverisjes, Dinoska Montalvo, vizitoi Tonosí të shtunën, ku zhvilloi takime me familjet e prekura dhe ndoqi nga afër nevojat e komuniteteve.
Institucionet shtetërore vazhdojnë vlerësimin e dëmeve, shpërndarjen e ndihmës dhe punën për rikthimin e shërbimeve bazë.
Banka e Zhvillimit të Amerikës Latine dhe Karaibeve (CAF) njoftoi një donacion prej 250.000 dollarësh për nevojat e menjëhershme humanitare dhe ofrimin e deri në 50 milionë dollarëve financim emergjent për përballimin e pasojave.
Edhe Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera të rajonit kanë shprehur gatishmëri për ndihmë.
Pse ndodhi tërmeti? Shpjegimi i gjeologëve
Panamaja ndodhet në një zonë gjeologjikisht komplekse, ku ndërveprojnë disa pllaka tektonike dhe sisteme thyerjesh të kores së Tokës.
Gjeologu Ricardo Tobón, profesor në Universitetin El Bosque të Kolumbisë, shpjegon se aktiviteti sizmik i vendit lidhet me ndërveprimin e pllakave të Kokosit, Naskës, Amerikës së Jugut dhe Karaibeve, si dhe me mikropllakën e Panamasë.
Lëvizja e këtyre strukturave tektonike shkakton grumbullimin gradual të tensioneve mekanike në shkëmbinj.
Kur tensionet tejkalojnë rezistencën e shkëmbinjve përgjatë një thyerjeje, energjia çlirohet papritur në formën e valëve sizmike, duke shkaktuar tërmet.
Drejtori i Institutit të Gjeoshkencave të Panamasë, Néstor Luque, e lidhi ngjarjen me sistemin e thyerjeve tektonike Azuero–Soná, ku tensionet e grumbulluara mund të çlirohen përmes zhvendosjeve të papritura.
Sipas specialistëve, thellësia relativisht e vogël vatrore e tërmetit kontribuoi në lëkundjet e forta të ndiera në sipërfaqe.
Panamaja është pjesë e brezit sizmik të Paqësorit, i njohur si Brezi i Zjarrit, një rajon me aktivitet të lartë tektonik.
Për këtë arsye, tërmetet me magnitudë të madhe, edhe pse relativisht të rralla në disa pjesë të vendit, përbëjnë një rrezik të njohur gjeologjik.
Pse mund të vazhdojnë pasgoditjet për disa javë?
Pas një tërmeti të fuqishëm, tensionet në koren e Tokës nuk shpërndahen menjëherë dhe në mënyrë të njëtrajtshme.
Lëkundja kryesore ndryshon shpërndarjen e tensioneve përgjatë thyerjeve tektonike dhe zonave përreth, duke krijuar kushte për zhvendosje të mëtejshme të blloqeve shkëmbore.
Këto zhvendosje shkaktojnë pasgoditjet sizmike.
Instituti i Gjeoshkencave shpjegoi se aktiviteti i regjistruar pas tërmetit të 9 tetorit përfshin një sistem të gjerë thyerjesh tektonike dhe se procesi mund të vazhdojë për javë të tëra.
Në përgjithësi, numri dhe intensiteti i pasgoditjeve priren të bien me kalimin e kohës, por kjo nuk përjashton mundësinë e lëkundjeve të tjera të forta.
Për këtë arsye, autoritetet u kërkojnë qytetarëve të ruajnë qetësinë, të ndjekin informacionet zyrtare dhe të shmangin qëndrimin në objekte të dëmtuara derisa të përfundojnë kontrollet e sigurisë.
Standardet antisizmike dhe shmangia e një tragjedie më të madhe
Pavarësisht fuqisë së tërmetit dhe dëmeve të shumta materiale, bilanci i deritanishëm pa viktima ka nxitur diskutime për rëndësinë e standardeve të ndërtimit në Panama.
Në një koment të botuar në gazetën La Prensa, gazetari Rolando Rodríguez B., i cili e përjetoi tërmetin në Penonomé, e përshkroi ngjarjen si një provë jashtëzakonisht të fortë për sigurinë e ndërtimeve.
Ai vlerësoi se respektimi i standardeve antisizmike mund të ketë ndihmuar në shmangien e humbjeve të mëdha njerëzore.
Megjithatë, ky është një vlerësim i autorit dhe jo një përfundim teknik i mbështetur në një analizë përfundimtare të të gjitha ndërtesave.
Rodríguez ngriti gjithashtu shqetësimin për pasojat që mund të kishte shkaktuar një dëmtim i strukturave strategjike të Kanalit të Panamasë, përfshirë sistemin e portave të lundrimit dhe digat që lidhen edhe me rezervat ujore të përdorura për furnizimin e një pjese të madhe të zonës metropolitane.
Raportimet e deritanishme nuk tregojnë se këto struktura janë dëmtuar nga tërmeti.
Ngjarja ka rikthyer në vëmendje nevojën për inspektime të rregullta, përditësimin e standardeve antisizmike dhe përgatitjen e popullsisë për emergjenca të ngjashme.
Situata mbetet nën monitorim, bilanci mund të ndryshojë
Deri në raportimet e publikuara të shtunën, më 10 tetor, Panamaja nuk kishte regjistruar viktima të konfirmuara nga tërmeti i fuqishëm i një dite më parë.
Megjithatë, dëmet e raportuara janë të konsiderueshme dhe vlerësimi i plotë i tyre ende nuk ka përfunduar.
Institucionet e mbrojtjes civile, ekipet e shpëtimit, zjarrfikësit, autoritetet shëndetësore dhe specialistët e infrastrukturës vazhdojnë inspektimet në provincat e prekura.
Prioritet mbeten siguria e banorëve, kontrolli i ndërtesave të dëmtuara, rikthimi i shërbimeve publike, hapja e rrugëve drejt komuniteteve të izoluara dhe monitorimi i aktivitetit sizmik.
Bilanci prej 27 të lënduarish, mbi 400 ndërtesash të prekura, 188 shkollash të dëmtuara dhe 135 pasgoditjesh pasqyron të dhënat e raportuara deri në mëngjesin e 10 tetorit. Shifrat mund të përditësohen, sidomos për pasgoditjet dhe dëmet materiale.
Për raportimin e emergjencave, Sinaproc ka vënë në dispozicion numrat 520-4429 dhe 911.
Tërmeti i 9 tetorit ka dëshmuar fuqinë e aktivitetit tektonik në këtë pjesë të Amerikës Qendrore dhe rëndësinë e gatishmërisë së institucioneve e të popullsisë. Ndërsa Panamaja vazhdon të regjistrojë pasgoditje, vëmendja mbetet e përqendruar te siguria e qytetarëve dhe përballimi i pasojave të një prej tërmeteve më të fuqishme që kanë goditur vendin gjatë dekadave të fundit.
(Burimet: TVN Noticias, La Prensa, EFE, Associated Press, Instituti i Gjeoshkencave i Universitetit të Panamasë, Sinaproc, USGS)
