“Drejtuesit i kishte zënë gjumi në timon”: Në Cranbury të Nju Xhersit, banorët kërkojnë llogari nga autoritetet vendore për zhdukjen e miliona dollarëve, një ngjarje që u bë publike vetëm pas zgjedhjeve.
Nga Scott Calvert – The Wall Street Journal
CRANBURY, NJU XHERSI – Ky vendbanim historik, i themeluar në vitin 1697, është plot hijeshi. Shtëpitë e bardha prej druri përgjatë rrugës kryesore mbajnë mbishkrime që tregojnë vjetërsinë e tyre. «Ndërtuar nga John Nesbit më 1804», shkruhet në një pllakë. Banorët tregojnë me krenari se George Washington dhe Alexander Hamilton u takuan këtu në vitin 1778, përpara Betejës së Monmouthit.
PIKAT KRYESORE
- Komuna e Cranburyt në Nju Xhersi humbi 26 milionë dollarë pasi u mashtrua përmes udhëzimeve të rreme për një transferim bankar.
- Autoritetet konfirmuan se 17,3 milionë dollarë janë bllokuar dhe do të rikuperohen, ndërsa gati 9 milionë dollarë mbeten të pagjetur.
- Vjedhja ndodhi më 28 shtator 2026, por u bë publike vetëm më 6 nëntor, tri ditë pas zgjedhjeve vendore.
- Shefi i policisë Giuseppe DeChiara deklaroi se heshtja ishte e nevojshme për të mos penguar rikuperimin e parave dhe mohoi motivet politike.
- Banorët akuzuan drejtuesit vendorë për mungesë kontrolli financiar dhe transparence, duke kërkuar përgjegjësi.
- Ngjarja nxori në pah përqendrimin e tri funksioneve të rëndësishme financiare dhe administrative te një punonjës i vetëm.
- Hetimet vazhdojnë, ndërsa ende nuk dihet sa nga shuma e mbetur mund të mbulohet nga polica e sigurimit prej 5 milionë dollarësh.
Por tani Cranbury, një qytet me rreth 4.000 banorë, është tronditur nga një katastrofë krejtësisht moderne: Një vjedhje kibernetike prej 26 milionë dollarësh, pasi autoritetet vendore u mashtruan dhe transferuan paratë në një llogari të gabuar gjatë një transaksioni për blerjen e një prone.
Të hënën në mbrëmje, banorët mbushën Bibliotekën Publike të Cranburyt, aq sa një pjesë e tyre u detyruan ta ndiqnin mbledhjen nga një sallë tjetër. Secili kishte në dispozicion nga tre minuta për të folur në mikrofon dhe për të kërkuar përgjigje: Si mund të ndodhte një grabitje e përmasave të tilla? Çfarë pasojash do të kishte për taksapaguesit? Dhe përse banorët nuk ishin informuar për incidentin e 28 shtatorit deri të premten, tri ditë pas zgjedhjeve për një nga pesë vendet në komitetin drejtues të komunës?
«Më është thyer zemra për Cranburyn», u tha të pranishmëve kryetarja e komunës, Lisa Knierim, me zërin që iu drodh nga emocionet. «Zemërimi juaj është i justifikuar, frika juaj është e justifikuar.»
Të pranishmit shpërthyen në duartrokitje kur shefi i policisë, Giuseppe DeChiara, konfirmoi se komuna do t’i rimarrë 17,3 milionë dollarët që ishin bllokuar përpara se hajdutët të arrinin t’i zhvendosnin jashtë mundësisë së rikuperimit.
Megjithatë, gati 9 milionë dollarë mbeten ende të pagjetur, ndërsa avokati i komunës deklaroi se nuk dihet sa para mund të rikuperohen përmes policës së sigurimit prej 5 milionë dollarësh.
Përtej goditjes së jashtëzakonshme financiare, krimi ka tronditur besimin e qytetarëve te drejtuesit vendorë.
«Me gjithë respektin, dua t’i them komitetit të komunës se përgjegjësia përfundimtare duhet të bjerë mbi ju», tha Jim Grossnickle, 56 vjeç, i cili punon në sektorin e telekomunikacionit.
Më vonë, ai u zotua se do të përpiqej të gjente kandidatë për t’i sfiduar drejtuesit aktualë që do të kërkojnë rizgjedhjen vitin e ardhshëm.
Administratat vendore në të gjithë Shtetet e Bashkuara po bëhen objektiva gjithnjë e më fitimprurës për kriminelët kibernetikë, të cilët përdorin programe keqdashëse, mesazhe elektronike mashtruese ose adresa digjitale të ndryshuara në mënyrë pothuajse të padukshme për të depërtuar në komunikimet zyrtare.
Sipas Ben Bernstein, ekspert i sigurisë kibernetike në kompaninë Huntress Labs, përmasat e vjedhjes në Cranbury e bëjnë këtë rast jashtëzakonisht të pazakontë.
«Të marrësh 26 milionë dollarë me një goditje të vetme e vendos këtë rast në kategorinë më të lartë të vjedhjeve në sektorin publik», tha ai.
Cranbury nuk është i panjohur për dramat politike me pasoja të mëdha. Në vitin 1804, Aaron Burr ndërroi kuajt këtu pasi kishte vrarë Alexander Hamiltonin në duel dhe po largohej drejt jugut.
Kohët e fundit, komuniteti u përça për shkak të një propozimi për marrjen e tokave bujqësore përmes shpronësimit, me qëllim përmbushjen e detyrimeve për sigurimin e banesave me çmime të përballueshme. Ky konflikt, pa dashje, krijoi kushtet për krizën e sotme kibernetike.
Pasi hoqën dorë nga ideja e shpronësimit të tokave bujqësore, autoritetet vendore kaluan te një plan tjetër, që parashikonte blerjen e një prone tjetër për 26 milionë dollarë, me fonde të siguruara përmes emetimit të obligacioneve.
Pikërisht këto para u devijuan nga kriminelët më 28 shtator.
Dyshime për përllogaritje politike
Në mbledhjen e së hënës, zyrtarët nuk dhanë hollësi konkrete për mënyrën se si ishte kryer krimi, duke iu referuar hetimeve që vazhdojnë nga disa agjenci.
Megjithatë, shefi i policisë DeChiara filloi t’ua shpjegonte banorëve kronologjinë e ngjarjes.
Ai tha se komuna kishte marrë «udhëzime mashtruese për transferimin bankar» përpara se të dërgonte paratë.
Brenda pak minutash pasi ishte njoftuar për mundësinë e mashtrimit, ekipi i tij kishte mbërritur në ndërtesën e administratës komunale, ndërsa ai kishte kontaktuar Byronë Federale të Hetimeve (FBI).
Sa i përket heshtjes fillestare, DeChiara tha se kishte urdhëruar punonjësit dhe zyrtarët komunalë të mos flisnin publikisht për rastin. Ai kishte refuzuar vazhdimisht kërkesat e Knierimit dhe katër anëtarëve të tjerë të komitetit për ta bërë ngjarjen publike.
«Nëse do t’ua zbulonim shumë herët se e kishim kuptuar mashtrimin, ata mund t’i kishin tërhequr dhe zhvendosur të gjitha paratë», tha DeChiara, duke iu referuar autorëve të vjedhjes.
Sipas tij, me kalimin e kohës, mundësia për rikuperimin e parave u zvogëlua. Të premten, më 6 nëntor, komuna e Cranburyt publikoi më në fund një deklaratë zyrtare.
Megjithatë, disa banorë dyshuan se pas kohës së zgjedhur për publikimin e lajmit fshihej një motiv tjetër: Komiteti, i përbërë tërësisht nga demokratë, nuk dëshironte që lajmi negativ të dëmtonte shanset e kandidatit demokrat në zgjedhjet e 3 nëntorit.
«Nga ne pritet të besojmë se është rastësi që papritur u ndjetë të lirë ta publikonit këtë informacion të premten e kaluar, në orën 15:00, menjëherë pas zgjedhjeve, apo jo?», pyeti Carol Haring gjatë fjalës së saj në mikrofon.
Haring, e cila ishte kandidatja republikane në ato zgjedhje, kishte humbur me një diferencë prej 27 pikësh përqindjeje, një rezultat që, sipas disa banorëve, tregonte se gara nuk kishte qenë kurrë e ngushtë.
Edhe banori Fran McGovern vuri në dyshim rrjedhën e ngjarjeve, duke sugjeruar njëkohësisht paaftësi të administratës vendore dhe duke e përshkruar Cranburyn si një komunitet të qetë, të papërgatitur për sfidat e botës moderne.
«Ndoshta bota është bërë tepër e sofistikuar për Mayberryn», tha ai, duke iu referuar qytetit imagjinar nga një serial televiziv amerikan.
DeChiara hodhi poshtë çdo pretendim për motive politike.
«Po jua them që tani: Kjo nuk kishte absolutisht asnjë lidhje me zgjedhjet», deklaroi ai.
«Paksa absurde»
Gjatë gjithë fundjavës, lajmi tronditës mbizotëroi bisedat në këtë komunitet, ku të ardhurat mesatare vjetore të një familjeje janë 217.000 dollarë.
Ngjarja ishte tema kryesore e diskutimeve në vende si restoranti Cranbury Pizza, në rrugën kryesore të qytetit.
«Frika dhe ankthi – këto janë dy ndjenjat më të forta», tha Jay Taylor, ish-kryetar i komunës, paraardhësit e të cilit ishin vendosur në këtë zonë në vitet 1700, kur emri i vendbanimit shkruhej ende Cranberry.
Duke parashikuar pjesëmarrje të madhe, zyrtarët e zhvendosën mbledhjen e së hënës nga ndërtesa e komunës në bibliotekë.
Disa banorë e ndoqën mbledhjen përmes një ekrani televiziv në një sallë ndihmëse, megjithëse një varg problemesh teknike ndërprenë transmetimin si atje, ashtu edhe në kanalin e komunës së Cranburyt në YouTube.
«Atje jashtë nuk dëgjojmë asgjë. Nuk shohim asgjë», iu ankua komitetit një burrë.
«Kështu që, dua të them, tani e kuptoj se si mund të jenë vjedhur paratë.»
Vjedhja ka vënë gjithashtu nën shqyrtim praktikën e kahershme të administratës komunale për t’ia besuar një personi të vetëm tri funksione njëkohësisht: Drejtor financiar, drejtues i sektorit të financave dhe administrator i komunës.
Knierim njoftoi gjatë mbledhjes se ky punonjës do të dalë në pension, ndërsa komiteti ndërmori hapin e parë për krijimin e dy pozicioneve të reja.
Komuna ka angazhuar gjithashtu një kompani kontabiliteti.
Pas përfundimit të mbledhjes, banorët vazhduan të qëndronin aty, duke u përpjekur të kuptonin se si kishte qenë e mundur një dështim i tillë.
Catherine Colaizzo, një kiropraktike 66-vjeçare, e pranoi shpjegimin e shefit të policisë për vonesën në njoftimin e publikut, por mbeti e habitur nga vetë mënyra se si ishte kryer vjedhja.
«Unë nuk mund të hyj as në llogarinë time iCloud pa verifikim me dy faktorë», argumentoi ajo.
«Nuk e kuptoj se si mund të transferohen 26 milionë dollarë. Kjo duket paksa absurde.»
Tom Beatty, një tjetër banor, 55 vjeç, i cili punon në sektorin bankar, fajësoi drejtimin e komitetit.
«Besoj se drejtuesit i kishte zënë gjumi në timon dhe ishin bërë të pakujdesshëm», tha ai.
Knierim, e cila ishte zgjedhur kryetare e komunës nga vetë komiteti, tha se humbja e besimit të miqve dhe fqinjëve e kishte lënduar, por se nuk kishte ndër mend të tërhiqej.
«Nuk po fshihem në shtëpinë time», tha ajo gjatë një interviste të martën.
«Jam e gatshme të takohem individualisht me çdo banor. Dhe nëse duhet ta kaloj pjesën tjetër të këtij viti dhe të vazhdoj edhe vitin e ardhshëm duke e bërë këtë si anëtare e komitetit, atëherë do ta bëj.»(The Wall Street Journal)
