Pas afrimit Trump–Xi, një luftë e ashpër spiunazhi vazhdon në prapaskenë

Dyshimet e Shteteve të Bashkuara se drejtuesi i Nvidia-s ishte shënjestër e spiunazhit kinez nxjerrin në pah mosbesimin e thellë mes dy fuqive, edhe teksa udhëheqësit e tyre përpiqen të stabilizojnë marrëdhëniet.

Nga David Pierson

Raporton nga Hong-Kongu

11 nëntor 2026

Ndërsa presidenti Donald Trump dhe udhëheqësi i Kinës, Xi Jinping, përgatiten të takohen javën e ardhshme për të zgjatur një armëpushim të brishtë tregtar, një skandal i ri spiunazhi ka treguar se pas diplomacisë së tyre fshihet një rivalitet i ashpër mes shërbimeve të inteligjencës.

Në qendër të tij është Jensen Huang, drejtuesi i Nvidia-s dhe një aleat me ndikim i Trumpit, i cili ka pranuar se ka pasur një marrëdhënie jashtëmartesore me një biznesmene kineze, për të cilën zyrtarët amerikanë të inteligjencës dyshojnë se ka spiunuar për Pekinin. Kina i ka mohuar akuzat për spiunazh.

Nën udhëheqjen e Xi-së, Partia Komuniste Kineze ka ndërtuar një shërbim spiunazhi më të sofistikuar dhe më agresiv, i cili thekson vazhdimisht rëndësinë e sigurisë teknologjike dhe kërcënimet që vijnë nga Shtetet e Bashkuara. Në të njëjtën kohë, Agjencia Qendrore e Inteligjencës (CIA) ka deklaruar se kompanitë kineze janë objektiva legjitime të spiunazhit në fusha si inteligjenca artificiale, gjysmëpërçuesit dhe bioteknologjia.

Çipat kompjuterikë të Nvidia-s fuqizojnë zhvillimin e vrullshëm global të inteligjencës artificiale dhe ndodhen në qendër të përpjekjeve të Uashingtonit për ta mbajtur këtë teknologji larg duarve të Kinës. Sipas analistëve, kjo e bën Huangun, i cili ka lobuar pranë Trumpit për lehtësimin e kufizimeve mbi eksportin e çipave të avancuar drejt Kinës, një objektiv të rëndësishëm.

“Nuk është aspak për t’u habitur që dikush si ai të jetë një nga objektivat kryesore të mbledhjes së informacioneve nga inteligjenca kineze, duke pasur parasysh rolin qendror të Nvidia-s në konkurrencën teknologjike mes SHBA-së dhe Kinës, si dhe rëndësinë e konkurrencës teknologjike në rivalitetin e përgjithshëm mes dy vendeve”, tha Sheena Chestnut Greitens, eksperte e sigurisë kineze në Universitetin e Teksasit në Austin.

Agjencitë amerikane arritën në përfundimin se biznesmenia kineze, e njohur me emrin Alice Huang, ishte një person që vepronte në shërbim të Ministrisë së Sigurisë së Shtetit të Kinës. Nvidia ka deklaruar se po zhvillon një hetim të brendshëm. Alice Huang nuk u është përgjigjur kërkesave për koment.

“Është një veprim i pafytyrë, por megjithatë nuk mendoj se duhet të habitemi aspak”, tha Christopher K. Johnson, ish-zyrtar i inteligjencës së qeverisë amerikane, i cili tani është president i China Strategies Group, një kompani konsulence për rreziqet.

“Sa herë që kinezët shpallin diçka si përparësi strategjike kombëtare që kërkon angazhimin e gjithë shoqërisë, siç kanë bërë me çipat dhe inteligjencën artificiale, kjo nënkupton se do të përdorin çdo mjet që kanë në dispozicion për ta arritur atë synim, qoftë përmes punës, blerjes apo vjedhjes.”

Deri tani, skandali duket se nuk i ka penguar planet e Trumpit dhe Xi-së për t’u takuar javën e ardhshme në qytetin Shenzhen, në jug të Kinës. Trump deklaroi të hënën se nuk kishte ndërmend ta ngrinte këtë çështje me Xi-në. Ai vazhdimisht e ka minimizuar rëndësinë e raportimeve për spiunazhin kinez dhe sulmet kibernetike kundër Shteteve të Bashkuara, duke argumentuar se Uashingtoni bën të njëjtën gjë.

Kjo qasje ndryshon nga ajo e administratës së Joe Bidenit, e cila u përball me Kinën në fillim të vitit 2023 për shkak të një balone spiunazhi që u pa duke fluturuar mbi territorin kontinental të Shteteve të Bashkuara. Marrëdhëniet zyrtare mes dy vendeve mbetën të ngrira për muaj të tërë.

Qasja e Trumpit mund ta inkurajojë Kinën të ndërmarrë rreziqe edhe më të mëdha, tha Dennis Wilder, ish-analist amerikan i inteligjencës për Kinën dhe studiues i lartë në Universitetin Georgetown.

“Qëndrimi krejtësisht liberal i presidentit ndaj spiunazhit e siguron Pekinin se pasojat politike të operacioneve të spiunazhit do të jenë shumë të menaxhueshme”, tha ai.

Deri vonë, edhe Huang pritej të udhëtonte drejt Shenzhenit. Kur Xi vizitoi Shtetet e Bashkuara në shtator, drejtuesi i kompanisë teknologjike ishte i ftuar në darkën shtetërore në Shtëpinë e Bardhë. Ai kishte marrë pjesë gjithashtu në një udhëtim presidencial në Pekin, në maj, me ftesë të Trumpit.

“Presidenti e ka shpërfillur vazhdimisht spiunazhin kinez duke thënë se të gjithë e bëjnë”, tha Wilder. “Problemi është se askush tjetër nuk e bën me pasoja aq të dëmshme sa mund ta bëjnë dhe e bëjnë kinezët.”

Vitet e fundit, spiunët kinezë janë akuzuar se kanë vënë në shënjestër telefonat e kandidatëve presidencialë amerikanë, kanë rekrutuar marinarë të Marinës së SHBA-së, kanë kultivuar lidhje me ndihmës politikë dhe kanë vendosur kode keqdashëse në rrjetet elektrike dhe sistemet e furnizimit me ujë, nga të cilat varen çdo ditë amerikanët.

Pekini ka gjithashtu një histori operacionesh të pamëshirshme kundërzbulimi. Nga viti 2010 deri në vitin 2012, qeveria kineze vrau ose burgosi 18 deri në 20 burime të CIA-s në Kinë, duke e dëmtuar rëndë veprimtarinë e spiunazhit amerikan në atë vend për vite të tëra, siç raportoi The New York Times në vitin 2017.

Spiunazhi i ka tensionuar vazhdimisht marrëdhëniet, duke shkaktuar herë pas here kriza diplomatike. Një rast i tillë ndodhi në vitin 2001, kur një avion amerikan i mbikëqyrjes detare u përplas me një avion luftarak kinez pranë ishullit Hainan të Kinës, duke shkaktuar vdekjen e pilotit kinez. Pekini e dënoi Uashingtonin për spiunazh dhe mbajti të ndaluar 24 anëtarët amerikanë të ekuipazhit për 11 ditë.

Një agjenci spiunazhi më e sofistikuar

Agjencia kryesore e inteligjencës së Kinës, Ministria e Sigurisë së Shtetit, është shndërruar nga një shërbim që mbështetej në mbledhjen e thashethemeve gjatë darkave në ambasada në një organizatë të sofistikuar spiunazhi, të aftë të përballet në mënyrë të barabartë me CIA-n, falë buxheteve më të mëdha dhe mjeteve moderne si inteligjenca artificiale.

Është rritur edhe pesha e saj politike. Në vitin 2022, Xi e ngriti drejtuesin e atëhershëm të ministrisë, Chen Wenqing, në Byronë Politike të Partisë Komuniste, një organ që përbëhet nga 24 udhëheqësit më të lartë të vendit. Ai ishte drejtuesi i parë i shërbimit të spiunazhit pas disa dekadash që arrinte në këtë organ.

Ministria, e cila dikur vepronte në hije, ka dalë gjithashtu në skenën publike, duke publikuar vazhdimisht paralajmërime për spiunët e huaj në llogarinë e saj në rrjetin social WeChat. Ajo ka bërë publike raste të shtetasve kinezë që punonin për qeverinë dhe për një kontraktor ushtarak në Tokio dhe Romë, të cilët ishin rekrutuar nga oficerë të CIA-s për të dhënë informacione mbi qeverinë ose ushtrinë.

Në të njëjtën kohë, Shtetet e Bashkuara e kanë zgjeruar mbledhjen e informacioneve të inteligjencës, duke përfshirë jo vetëm objektiva ushtarake dhe qeveritare, por edhe kompani private kineze, deklaroi këtë vit zëvendësdrejtori i CIA-s, Michael Ellis, gjatë një konference për sigurinë kibernetike.

Krahasuar me rivalët gjeopolitikë të së kaluarës, Kina “paraqet për ne një kërcënim thelbësisht të ndryshëm, sepse konkurrenca është ekonomike”, tha Ellis.

CIA ka ndërmarrë gjithashtu një hap të pazakontë, duke zhvilluar rekrutimin publikisht përmes një serie videosh në gjuhën mandarine, në të cilat u bën thirrje zyrtarëve kinezë të pakënaqur të ndajnë sekrete me Shtetet e Bashkuara.

(Llogaria e Ministrisë së Sigurisë së Shtetit në WeChat i përqeshi videot si “të pagdhendura”, “farsë” dhe shenjë të “paaftësisë së pashpjegueshme” të CIA-s.)

Kina i kundërshton akuzat

Në Kinë, rasti ka nxitur mohime zyrtare dhe pyetje lidhur me atë se çfarë do të përfitonte Pekini.

Alice Huang kishte qenë drejtuese në një kompani me seli në Singapor, të quajtur Megaspeed, e cila blen çipa të avancuar të Nvidia-s.

Shtetet e Bashkuara filluan të kufizonin shitjet e drejtpërdrejta të çipave të avancuar drejt Kinës në fund të vitit 2022. Megjithatë, kompanitë kineze mund të marrin me qira kapacitete kompjuterike nga qendrat e të dhënave në Azinë Juglindore që përdorin këta çipa, si ato që operon Megaspeed.

Në të njëjtën kohë, Kina i ka inkurajuar kompanitë vendase të përdorin çipa më pak të fuqishëm të prodhuar brenda vendit, me qëllim nxitjen e një vetëmbështetjeje më të madhe kombëtare. Kjo ka bërë që disa analistë të vënë në pikëpyetje rëndësinë e rastit të Nvidia-s.

“Kina nuk dëshiron të importojë kaq shumë çipa Nvidia”, tha Shen Dingli, studiues i marrëdhënieve ndërkombëtare në Shangai. “Ata po përpiqen t’i detyrojnë kompanitë kineze të përdorin çipa kinezë nga Huawei.”

Ministria e Jashtme kineze i ka hedhur poshtë akuzat për spiunazh që lidhen me Alice Huang, duke i cilësuar ato si “asgjë tjetër veçse një përpjekje për të njollosur Kinën”.

Në platformat kineze të rrjeteve sociale, të cilat i nënshtrohen censurës së rreptë, komentet për Huangun janë përqendruar te marrëdhënia e tij jashtëmartesore.

Komentuesit nacionalistë në Kinë e kanë përshkruar skandalin si një përpjekje për të bashkuar kundërshtarët amerikanë të Kinës, të Trumpit dhe të inteligjencës artificiale.

Ren Yi, një bloger kinez i shkolluar në Harvard, i cili shkruan me pseudonimin “Chairman Rabbit”, shkroi:

“Edhe një herë, politika kundër Kinës i ndërthur kauzat e ndryshme politike të Amerikës.”

Berry Wang kontribuoi në hulumtimin për këtë artikull.

David Pierson mbulon politikën e jashtme kineze dhe angazhimin ekonomik e kulturor të Kinës me botën. Ai punon si gazetar prej më shumë se dy dekadash.

(The New York Times)