Nga Prof. Alain Fischer
Në vitin 1978, Kina prodhonte vetëm 0,02% të publikimeve shkencore në botë, ndërsa sot kjo përqindje i kalon 30%! Edhe cilësia e publikimeve të saj është përmirësuar ndjeshëm. Për shembull, më shumë se 20% e artikujve shkencorë të botuar gjatë dy javëve të fundit në revistat Nature dhe Science vijnë nga Kina, gjysma e tyre në fushën e biologjisë.
PIKAT KRYESORE
- Kina ka kaluar nga 0,02% e publikimeve shkencore botërore në vitin 1978 në mbi 30% sot.
- Shpenzimet për kërkim dhe zhvillim janë rritur 100 herë në 30 vjet, ndërsa financimi arrin në 2,8% të PBB-së.
- Kina po forcon pozitat në inteligjencën artificiale, biomjekësi, bioteknologji dhe zhvillimin e barnave të reja.
- Suksesi mbështetet në planifikimin afatgjatë, universitetet e fuqishme, pagat konkurruese dhe lidhjen e kërkimit me industrinë.
- Financimi i kërkimeve biomjekësore po rritet me 11% në vit në Kinë, kundrejt 0% në Francë, sipas profesorit Alain Fischer.
- Mungesa e lirisë akademike, presioni për publikime dhe problemet e integritetit shkencor mbeten dobësi të rëndësishme.
- Profesori Alain Fischer vlerëson se Franca duhet të ndërthurë lirinë akademike me një politikë më ambicioze për shkencën dhe inovacionin.
Shpenzimet e Kinës për kërkim dhe zhvillim janë rritur 100 herë gjatë 30 viteve. Pjesa e Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) që i kushtohet kërkimit shkencor arrin në 2,8%, pra më shumë se mesatarja e vendeve të OECD-së dhe më shumë se në Francë (2,17%)! Pjesa që mbulohet nga industria (77%) është më e lartë se në vendet e tjera.
Fillimisht, planifikimi kinez u dha përparësi sektorëve të materialeve, kimisë dhe elektronikës, e më pas inteligjencës artificiale, duke shënuar suksese të bujshme. Sot, përpjekjet po orientohen gjithnjë e më shumë edhe drejt biomjekësisë dhe bioteknologjisë. Numri i provave klinike është pothuajse i barabartë me atë të Shteteve të Bashkuara.
Një hap gjigant përpara, falë vizionit afatgjatë dhe zhvillimit të universiteteve të fuqishme
Kërkimet në onkologji, imunoterapi, terapi qelizore dhe terapi gjenike janë shumë konkurruese. Kina po zhvillon barna të reja me një ritëm që mbetet ende më i ulët se ai i Shteteve të Bashkuara, por i krahasueshëm me Evropën.
Financimi i këtyre kërkimeve po rritet me 11% në vit (0% në Francë). Prandaj, mund të pritet që pjesa e barnave të reja me origjinë kineze të rritet gjatë viteve të ardhshme.
Cilit faktor i detyrohet ky përparim i jashtëzakonshëm? Zbatimit të një politike me vizion afatgjatë, e cila përfshin zhvillimin e universiteteve të fuqishme, krijimin e vendeve tërheqëse të punës për studiuesit dhe rritjen e shpenzimeve me rreth 7–10% në vit.
Me të njëjtin nivel kualifikimi dhe përvoje, paga e studiuesve kinezë është më e lartë se ajo e studiuesve francezë, edhe pse niveli i jetesës në Kinë është më i ulët!
Kina ka zbatuar një politikë tërheqëse për kthimin e studiuesve kinezë që kanë shkuar të specializohen jashtë vendit dhe mbështet fuqishëm lidhjen ndërmjet kërkimit akademik dhe zhvillimit industrial.
Është e qartë se Kina e konsideron kërkimin shkencor dhe inovacionin si instrumente të sovranitetit, por edhe të fuqisë ekonomike dhe gjeopolitike. Kështu, pas një periudhe të gjatë përpjekjesh për të kapur ritmin e vendeve të zhvilluara, ajo është shndërruar në një nga udhëheqëset botërore të kërkimit shkencor dhe po zgjeron praninë e saj në sektorin biomjekësor.
Kjo i mundëson Kinës të ushtrojë ndikim në shkallë botërore. Mjafton të mendojmë për ndikimin e Renditjes së Shangait të universiteteve, apo për observatorin e ri të politikave shkencore botërore të Universitetit të Wuhanit.
Në përgjithësi, ky sukses duhet t’i atribuohet afërsisë së universiteteve, shkencëtarëve dhe inxhinierëve me pushtetin politik kinez, në kontrast të thellë me situatën në Francë!
Mungesa e lirisë akademike dhe presioni për publikime ngrenë pikëpyetje
Por jo gjithçka është rozë në Kinë. Kërkimi shkencor themelor, i cili në planin afatgjatë është vendimtar për inovacionin, mbështetet më pak se sektorët e tjerë të kërkimit shkencor, me një nivel financimi dy herë më të ulët se në Shtetet e Bashkuara.
Mbi të gjitha, konteksti politik, me mungesën e demokracisë dhe, rrjedhimisht, të mekanizmave të kontrollit e të balancimit të pushtetit, qofshin politikë, gjyqësorë apo mediatikë, e zbeh seriozisht këtë sukses.
Liria akademike dhe, ndër të tjera, liria e kërkimit shkencor janë, për të thënë më të paktën, shumë të kufizuara, çka ka ndikim të madh në shkencat humane dhe shoqërore.
Presioni për të publikuar është jashtëzakonisht i madh, sepse prej publikimeve varet sigurimi i fondeve për kërkime shkencore. Si pasojë, kemi një shtim të vrullshëm të artikujve shkencorë… por edhe të tërheqjeve të tyre nga botimi, të cilat janë tregues të cenimeve serioze të integritetit shkencor.
Edhe etika mund të pësojë, siç tregoi një skandal i kohëve të fundit, i lidhur me një provë të terapisë gjenike që përfundoi me vdekjen e një fëmije.
Natyrisht, nuk duhet të përgjithësojmë: Shumë kërkime janë të besueshme dhe zhvillohen në kushte të kënaqshme etike. Megjithatë, mungesa e transparencës nuk e forcon besimin.
Mungesa e bashkëpunimit nga ana e Kinës në kërkimet mbi origjinën e virusit SARS-CoV-2 e ilustron këtë mangësi.
Çfarë përfundimi mund të nxjerrim nga e gjithë kjo?
A mund të ëndërrojmë që një vend demokratik, i pajisur me liri akademike dhe me rregulla të qarta për integritetin shkencor, deontologjinë dhe etikën, të krijojë një kulturë që nxit kërkimin shkencor dhe inovacionin, të mbështetur në marrëdhënie të forta ndërmjet shkencëtarëve dhe vendimmarrësve politikë?
Një sfidë e bukur për Francën!
Alain Fischer është profesor emeritus në Collège de France dhe bashkëthemelues i Institutit të Sëmundjeve Gjenetike (Imagine).(L’Express)
