Nga Erwan Bruckert – L’Express, 10 nëntor 2026
Nëse brezi i Albert Camus-së ishte i destinuar, siç deklaroi ai gjatë marrjes së Çmimit Nobel për Letërsi në vitin 1957, «të pengonte shpërbërjen e botës», çfarë mund të themi për brezin që po vjen? Për atë brez që sot jep provimin e maturës dhe hyn në tregun e punës, pasi ka përjetuar vera me temperatura përvëluese, vetminë e mësimeve përmes videokonferencave dhe mbrëmjet e kaluara në izolim gjatë krizës së Covid-it, rikthimin e luftës në territorin evropian dhe, së shpejti, inteligjencën artificiale…
Për atë brez që, gjithashtu, herë pas here na huton, na lë të shtangur, madje na dëshpëron.
Ju që po lexoni këto rreshta, me siguri keni dëgjuar, lexuar, ndoshta edhe keni shprehur vetë, le ta pranojmë, disa pikëpamje katastrofike për këtë gjeneratë të famshme Z.
Thuhet se ajo e sheh botën përmes ekranit të telefonave inteligjentë dhe algoritmeve të manipuluara (për më të keqen) të rrjeteve sociale. Se e urren disiplinën, ka humbur dëshirën për përpjekje dhe respektin ndaj autoritetit.
Kjo nuk është krejtësisht e pavërtetë… Por as krejtësisht e vërtetë.
Kjo rini na jep arsye për të shpresuar. Madje, edhe më shumë: për t’i besuar asaj. Le ta vëmë bastin mbi këtë brez, duke u mbështetur në shifra.
Një brez i përkushtuar ndaj shëndetit?
Gjenerata Z ka plot vese. Dhe, të jemi të sinqertë, do ta kishim shumë të vështirë – dhe mbi të gjitha do të tregoheshim tepër hipokritë – po ta gjykonim për këtë.
Sidomos kur është krejtësisht e mundshme që brezat më të rinj, në të ardhmen, t’i kushtojnë sistemit të sigurimeve shoqërore më pak sesa paraardhësit e tyre.
Nëse kaloni pranë portave të shkollave të mesme apo në kampuset universitare, do të vini re se këta të rinj, vërtet, e mbajnë pothuajse vazhdimisht telefonin celular në dorë, por shumë më rrallë një cigare mes gishtit tregues dhe atij të mesit.
Misioni Ndërministror për Luftën kundër Drogave dhe Sjelljeve që Krijojnë Varësi (MILDECA) flet madje për një brez që është në rrugën drejt «çlirimit nga duhani», falë, ndër të tjera, politikave të vendosura publike të dekadave të fundit.
Sipas barometrit të vitit 2024 të Santé publique France dhe anketës ESCAPAD të vitit 2023, te të rinjtë e moshës 18–29 vjeç, përqindja e duhanpirësve të përditshëm ka rënë nga 29% në 18% ndërmjet viteve 2021 dhe 2024.
Edhe më qetësues është fakti se vetëm 15,6% e 17-vjeçarëve në vitin 2022 pinin duhan çdo ditë, ndërkohë që dhjetë vjet më parë kjo përqindje ishte rreth 32%.
Ky fenomen shtrihet edhe te konsumimi i rregullt i kanabisit, i cili në vitin 2022 arriti nivelin më të ulët në këtë grupmoshë: 3,8%, krahasuar me 9,2% në vitin 2014.
Megjithatë, anketat japin një tablo më të nuancuar sa i përket konsumimit të alkoolit, edhe pse të rinjtë e moshës 17–29 vjeç ndjekin prirjen e përgjithshme të francezëve drejt një largimi gradual nga alkooli.
Në fund të fundit, rinia duhet ta jetojë rininë e saj, dhe këtë po e bën me më shumë maturi.
Në punë, gjenerata «Zzzz»?
A duhet të shqetësohemi për prodhimin tonë të brendshëm bruto? Për rritjen e produktivitetit? Pa dyshim.
Por a duhet që të rinjtë njëzetvjeçarë, të cilët i shohim duke hyrë në kompanitë tona, duke kaluar pragun e zyrave me hapësira të përbashkëta dhe duke ndërruar praktikat profesionale me kontratat e punës me afat të caktuar, të jenë mishërimi i këtyre shqetësimeve?
Kjo është një çështje tjetër. Një tjetër fantazi.
Jo, në vendin e punës, gjenerata Z nuk është gjenerata «Zzzzz», që supozohet se është dembele dhe e painteresuar për mjedisin profesional.
Të paktën, ajo nuk e konsideron veten të tillë.
Studime të ndryshme tregojnë se, për sa i përket motivimit dhe rëndësisë që i kushtohet punës, nuk ekziston një hendek brezash, aq më pak një përçarje, edhe pse brezat e ndryshëm kanë prirjen ta shohin njëri-tjetrin me mosbesim.
Një studim i kryer në vitin 2024 nga Shoqata për Punësimin e Kuadrove Drejtuese (APEC) dhe instituti Terra Nova, me një kampion të konsiderueshëm prej 3.000 të rinjsh të punësuar dhe, për krahasim, 2.000 personash të punësuar të moshës 30–65 vjeç, është veçanërisht domethënës.
Asgjë nuk tregon se gjenerata Z ndihet më pak e angazhuar në punë sesa brezat e mëparshëm: 47% e personave nën 30 vjeç konsiderojnë se veprimtaria e tyre profesionale është po aq e rëndësishme sa aspektet e tjera të jetës, kundrejt 36% të personave të moshës 45 vjeç e lart.
Sa i përket ambicies, të rinjtë nuk kanë asgjë për t’u pasur zili paraardhësve të tyre, pasi 69% e tyre deklarojnë se dëshirojnë më shumë përgjegjësi profesionale (kundrejt 42% të personave mbi 45 vjeç), ndërsa gjysma synojnë të bëhen drejtues të një ekipi (kundrejt 21%).
Objektiva vërtet të mëdha për disa dembelë, apo jo?
Kjo prirje konfirmohet edhe nga disa anketa të tjera të kohëve të fundit, veçanërisht ajo e institutit Ipsos për shkollën e inxhinierisë CESI, sipas së cilës 85% e të rinjve të moshës 18–28 vjeç e konsiderojnë suksesin profesional «një objektiv thelbësor» të ekzistencës së tyre.
Megjithatë, nëse mbështetemi në studimin e gjerë të Institutit Montaigne, të drejtuar nga akademikët Yann Algand, Olivier Galland dhe Marc Lazar, Të rinjtë dhe puna: aspiratat dhe zhgënjimet e 16–30-vjeçarëve, me një kampion prej 6.000 personash, «pothuajse një e treta e të rinjve vlerësojnë se kompania e tyre nuk bën përpjekjet e nevojshme për cilësinë e jetës në punë», ndërkohë që 90% e tyre pohojnë se e pranojnë pa rezerva autoritetin hierarkik.
Drejtori i institutit Ifop, Frédéric Dabi, autor i librit Përçarja: Si po shkëputet rinia e sotme, kërkon ta zbusë kuptimin e titullit të veprës së tij:
«Mbi të gjitha, duhet të shmangim një lexim sipërfaqësor. Ka fusha, si puna, ku gjenerata Z ka qenë pioniere dhe ka ndikuar në përhapjen e ndryshimeve: vlerat e saj janë përhapur edhe te grupmoshat e tjera.»
A është individualiste gjenerata Z?
Ndërsa financat publike po përkeqësohen në të gjitha nivelet e vendit, rrjeti i shoqatave dhe i organizatave vullnetare, aty ku vazhdon të ekzistojë dhe ku subvencionet nuk janë zhdukur, po merr gjithnjë e më shpesh përsipër detyra që u përkasin shërbimeve publike në territoret e harruara të republikës.
Megjithatë, në fatkeqësinë tonë kolektive, kemi një fat të mirë: mund të mbështetemi te rinia jonë. Dhe, për më tepër, pa pagesë.
Nëse gjenerata Z është tërhequr gradualisht nga politika në kuptimin e ngushtë të fjalës, qoftë nga aktivizmi partiak apo pjesëmarrja në zgjedhjet e ndryshme të viteve të fundit, ajo është, përkundrazi, veçanërisht aktive në veprimtaritë e shoqatave.
Kjo mjafton për të vënë të paktën në pikëpyetje akuzën e zakonshme për individualizëm, madje edhe për indiferencë të plotë, që i bëhet këtij brezi.
Sipas barometrit të realizuar nga France Bénévolat dhe Ifop në vitin 2025, 23% e personave të moshës 15–34 vjeç angazhohen si vullnetarë në një shoqatë, krahasuar me 16% në vitin 2010.
Kjo grupmoshë shënon rritje, ndërkohë që numri i përgjithshëm i vullnetarëve në Francë ka rënë nga 21 milionë në 19 milionë ndërmjet viteve 2013 dhe 2025.
Përqindja arrin madje në 28% për të rinjtë e moshës 15–30 vjeç, sipas një ankete tjetër të vitit 2025, të realizuar nga Qendra e Kërkimit për Studimin dhe Vëzhgimin e Kushteve të Jetesës (CRÉDOC), me pjesëmarrjen e më shumë se 4.500 të rinjve.
Natyrisht, këto rezultate duhen relativizuar: më të angazhuarit mbeten të rinjtë me nivelin më të lartë të arsimimit dhe me burimet më të mëdha ekonomike.
Po kështu, gjenerata Z përfshin dallime, realitete dhe ndarje ekonomike e shoqërore po aq të mëdha sa ato të brezave të mëparshëm.
Por, duke u nisur nga këta shembuj, le të shmangim gjykimet e nxituara dhe të ashpra dhe, siç këndonte Orelsan në këngën L’Odeur de l’essence, të mos bëhemi «nostalgjikë për një epokë kur të tjerët ishin tashmë nostalgjikë për një epokë kur të tjerët ishin tashmë nostalgjikë…»./ L’Express.fr
