Rabati dhe SHBA-ja bashkojnë qëndrimet përballë Algjerisë dhe Rusisë në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, pas përfundimit të misionit MINURSO. Fronti Polisario shpall “gjendjen e mobilizimit të përgjithshëm”.
Nga Juan Carlos Sanz
Rabat, 10 nëntor 2026
Dhjetë ditë pasi vetot e ndërsjella të Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara i dhanë fund në Këshillin e Sigurimit misionit të Kombeve të Bashkuara në Saharanë Perëndimore, pas 35 vjetësh pranie, dy fuqitë janë përballur sërish këtë të martë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, përpara kamerave të UN Web TV. Që nga viti 1963, forumi më i lartë i organizatës e ka përcaktuar ish-koloninë spanjolle si një “territor joautonom, në pritje të dekolonizimit”. Megjithatë, përfaqësuesi i përhershëm i Marokut në OKB, Omar Hilale, paralajmëroi se debati historik mbi këtë çështje nuk ka më kuptim, pasi Sahara Perëndimore do të mbetet nën sovranitetin e Rabatit “deri në fund të kohërave”, sipas transkripteve të fjalimit të tij të cituara nga shtypi maroken.
Hilale e bëri drejtpërdrejt përgjegjëse Algjerinë për “përjetësimin” e këtij konflikti rajonal, si edhe për “dramën humanitare” që përfaqëson mërgimi, që nga viti 1975, i mijëra saharauive në kampet e refugjatëve në Tinduf, në jugperëndim të Algjerisë. Në të njëjtën linjë, ambasadori amerikan Mike Waltz argumentoi përpara Asamblesë së Përgjithshme se, përballë qëndrimeve “iluzore” dhe “të pazbatueshme”, plani maroken i autonomisë mbetet e vetmja zgjidhje e realizueshme për mosmarrëveshjen mbi Saharanë. Për këtë arsye, sipas tij, vetoja e vendosur nga Moska në Këshillin e Sigurimit përbënte “një hap prapa”.
Rusia ishte e detyruar të justifikonte bllokimin e 30 tetorit, gjë që hapi rrugën për ta zhvendosur në Asamblenë e Përgjithshme një debat që, për momentin, është mbyllur në Këshillin e Sigurimit. Rezoluta e bllokuar me veto, e hartuar nga Shtetet e Bashkuara, sipas vlerësimit të Moskës, impononte që plani i autonomisë i ofruar nga Rabati për Saharanë të përcaktohej si kornizë e dialogut, pa marrë parasysh propozime të tjera, si pavarësia përmes një referendumi vetëvendosjeje, për të cilën angazhohet Fronti Polisario. Rusia u përpoq ta zgjaste edhe për një vit mandatin e Misionit të Kombeve të Bashkuara për Referendumin në Saharanë Perëndimore (MINURSO), por u përball me veton reciproke të Uashingtonit.
Zëvendëspërfaqësuesja e Rusisë në OKB, Anna Evstigneeva, paralajmëroi këtë të martë në Asamblenë e Përgjithshme se Shtetet e Bashkuara synonin t’ia mohonin popullit saharaui “pretendimet historike”. Algjeria, vend aleat i Rusisë, theksoi përmes përfaqësuesit të saj diplomatik, Amar Bendjama, se Sahara duhet të vazhdojë të jetë “një çështje dekolonizimi”, në të cilën populli i saj të mund të vendosë lirisht për të ardhmen e vet. Të dyja palët këmbëngulën që OKB-ja duhet të vazhdojë ndërmjetësimin deri në arritjen e një zgjidhjeje të konfliktit.
PIKAT KRYESORE
- Maroku deklaron në OKB se Sahara Perëndimore do të mbetet nën sovranitetin e tij “deri në fund të kohërave”.
- SHBA-ja mbështet planin maroken të autonomisë, duke e cilësuar si të vetmen zgjidhje të realizueshme.
- Rusia dhe Algjeria kundërshtojnë përjashtimin e mundësisë së vetëvendosjes së popullit saharaui.
- MINURSO, misioni i OKB-së për referendumin në Saharanë Perëndimore, ka përfunduar pas 35 vjetësh, si pasojë e vetove të ndërsjella në Këshillin e Sigurimit.
- Fronti Polisario shpall gjendjen e mobilizimit të përgjithshëm, duke shtuar tensionet rreth konfliktit.
- Maroku synon të sigurojë mbështetjen e shumicës së 193 shteteve të OKB-së për heqjen e Saharasë Perëndimore nga lista e territoreve joautonome.
- Spanja ende nuk ka shprehur qëndrim të qartë për përfundimin e MINURSO-s dhe thekson se zgjidhja duhet të gjendet në kuadër të Kombeve të Bashkuara.
Udhëheqësi i Frontit Polisario, Brahim Ghali, shpalli pasditen e kësaj të marte “gjendjen e mobilizimit të përgjithshëm”. Lëvizja për pavarësi e prishi në vitin 2020 armëpushimin që kishte qenë në fuqi me Marokun që nga viti 1991, pasi ushtria marokene ndërhyri në pikën kryesore kufitare ndërmjet Mauritanisë dhe Saharasë.
Maroku duhet të bindë shumicën e 193 shteteve të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së se Sahara nuk është më një territor kolonial, në mënyrë që ta heqë atë nga lista ku figuron, ndër të tjera, edhe enklava britanike e Gjibraltarit. Kreu i diplomacisë marokene, Naser Burita, ka paralajmëruar tashmë se në Komitetin e Katërt të Asamblesë së Përgjithshme, i ngarkuar me çështjet politike dhe të dekolonizimit, “nuk ekziston e drejta e vetos”, siç ndodh në Këshillin e Sigurimit.
Në të njëjtën listë me Gjibraltarin
Më 15 tetor, ky forum i OKB-së rikonfirmoi përfshirjen e Saharasë në listën e territoreve “joautonome”, edhe me votën pro të Marokut, pasi teksti përfshinte një referencë ndaj Rezolutës 2797 të Këshillit të Sigurimit, e cila një vit më parë kishte mbështetur planin e autonomisë së Rabatit si pikënisje për negociatat.
Ekzistojnë shumë pak precedentë të heqjes së territoreve koloniale nga lista e OKB-së, si rasti i Porto Rikos, i nxitur nga Shtetet e Bashkuara në vitin 1953, apo ai i Hong-Kongut, i negociuar në vitin 1972 ndërmjet Mbretërisë së Bashkuar dhe Kinës. Këto tri vende janë anëtare të përhershme të Këshillit të Sigurimit, me të drejtë vetoje.
Spanja, anëtare e të ashtuquajturit Grupi i Miqve të Saharasë, së bashku me SHBA-në, Rusinë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, ende nuk është shprehur në mënyrë të qartë për përfundimin e misionit MINURSO. Në një intervistë të fundit për EL PAÍS, ministri i Jashtëm, José Manuel Albares, u kufizua të pranonte se nuk ishte “një lajm i mirë” fakti që Këshilli i Sigurimit nuk kishte arritur marrëveshje për rinovimin e mandatit të misionit, pasi “zgjidhja [e mosmarrëveshjes mbi Saharanë Perëndimore] duhet të gjendet në Kombet e Bashkuara”./EL PAÍS
