Nga Thomas Gutschker, Stefan Locke, Friedrich Schmidt dhe Majid Sattar | Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), 16 nëntor 2026
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky thotë se Shtetet e Bashkuara i kanë ofruar Ukrainës perspektivën e anëtarësimit në NATO, nëse ajo heq dorë nga Donbasi. Çfarë fshihet pas këtij propozimi?
Gjatë bisedimeve të javës së kaluar për përfundimin e luftës në Ukrainë, negociatorët amerikanë kanë hedhur në diskutim mundësinë që Ukraina të heqë dorë nga Donbasi, në këmbim të anëtarësimit në NATO. Këtë e raportuan gjatë fundjavës disa media ukrainase, në mënyrë të njëtrajtshme, duke iu referuar presidentit Volodymyr Zelensky.
Çfarë tha saktësisht Zelensky?
Presidenti ukrainas foli para mediave për bisedimet e tij të fundit me negociatorët amerikanë Steve Witkoff dhe Jared Kushner në Dublin.
«Amerikanët shtruan pyetjen: “Po sikur Ukraina të anëtarësohej në NATO? A do të tërhiqej atëherë Ukraina nga Donbasi?”», citoi portalin Kyiv Independent fjalët e Zelenskyt.
Sipas tij, kjo ishte hera e parë që ishte ngritur një çështje e tillë. Pyetja ishte shtruar gjatë negociatave për një paketë gjithëpërfshirëse sigurie për Ukrainën. Bëhet fjalë për garanci sigurie për Ukrainën pas përfundimit të luftës, ndër të tjera nga NATO-ja dhe Bashkimi Evropian, për një ushtri ukrainase të aftë për mbrojtje, si dhe për një plan rindërtimi së bashku me financimin e tij.
Megjithatë, sipas Zelenskyt, shumë gjëra mbeten të paqarta.
«Na duhen hollësi dhe ende nuk i kemi. E gjithë kjo vazhdon të diskutohet.»
Ai kishte kërkuar që garancitë e sigurisë të mbështeteshin në nenin 5 të Traktatit të NATO-s. Uashingtoni ishte përgjigjur se mund të bëhej fjalë për diçka të ngjashme me nenet 4 dhe 5.
Neni 4 parashikon konsultime në rast kërcënimi ndaj një vendi anëtar, ndërsa neni 5 përcakton detyrimin për t’i ardhur në ndihmë një vendi anëtar në rast sulmi.
Për cilat territore bëhet fjalë?
Kjo nuk është specifikuar. Me shumë gjasë, bëhet fjalë për atë pjesë të Donbasit, në rajonin e Donetskut në Ukrainën lindore, të cilën Rusia po përpiqet pa sukses ta pushtojë që nga viti 2014.
Sipas analistëve të pavarur të Institutit për Studimin e Luftës (Institute for the Study of War – ISW), Ukraina kontrollon ende pak më shumë se 20 për qind të këtij rajoni, përfshirë të ashtuquajturin brez të fortifikimeve përgjatë rrugës kombëtare H-20, me qytetet Slovjansk, Kramatorsk dhe Kostjantynivka.
Ky brez përbëhet nga një ndërthurje e terrenit me lartësi natyrore dhe fortifikimeve të mëdha ushtarake, ndër të tjera për mbrojtjen kundër sulmeve me tanke.
Nëse ky brez mbrojtës do të thyhej, trupave ruse do t’u hapej rruga drejt ultësirës që shtrihet pas tij dhe, rrjedhimisht, drejt Ukrainës qendrore, deri në Dnipro dhe Kiev.
Megjithë përpjekjet e shumta për ta çarë mbrojtjen, Rusia ka ngecur në këtë zonë dhe gjatë këtij viti pothuajse nuk ka arritur asnjë përparim.
Sipas analistëve ushtarakë, heqja dorë nga ky territor do të nënkuptonte një dobësim të konsiderueshëm të aftësive mbrojtëse të Ukrainës dhe, pas një përfundimi të mundshëm të luftës, do t’i hapte rrugën një sulmi të ri rus.
Siç dihet, synimi i deklaruar i sundimtarit rus Vladimir Putin është vendosja e gjithë Ukrainës nën kontrollin e Rusisë.
Çfarë thotë Rusia për anëtarësimin e Ukrainës në NATO?
I pyetur për idenë e pretenduar amerikane, zëdhënësi i Putinit deklaroi të hënën se nuk do të ishte «e dobishme» të bëheshin publike hollësitë e bisedimeve.
Ky ishte një qëndrim i diktuar nga konsideratat diplomatike: Rusia e kundërshton kategorikisht çdo formë të anëtarësimit në NATO të asaj pjese të Ukrainës që do të mbetej pas aneksimeve territoriale nga Moska.
Vetëm të dielën, ministri i Jashtëm rus Sergej Lavrov rikujtoi kushtet që Putini kishte paraqitur në qershor të vitit 2024 për përfundimin e luftës.
Ukraina duhej të merrte një «status neutral, jashtë blloqeve ushtarake dhe pa armë bërthamore», si dhe të «çmilitarizohej dhe denazifikohej», kishte deklaruar atëherë Putini, duke ripohuar kështu objektivat e tij të luftës të vitit 2022.
Një nga pretendimet me të cilat Putini ishte përpjekur të justifikonte pushtimin ishte se Perëndimi po kryente një «përvetësim të hapur ushtarak të Ukrainës».
Në të vërtetë, nuk kishte pasur shenja se në pjesët e vendit fqinj që nuk ishin të pushtuara nga Rusia do të vendoseshin trupa të NATO-s ose forca ushtarake amerikane.
Putini kundërshton çdo prani trupash të huaja që mund të garantonin zbatimin e një marrëveshjeje hipotetike paqeje ndërmjet Kievit dhe Moskës.
Pas këtij qëndrimi qëndron pretendimi i tij për të përvetësuar të gjitha territoret që dikur kanë qenë nën sundimin rus.
Këtë e tregojnë edhe raportimet mediatike për kërkesat ruse që Republika e Moldavisë të federalizohet dhe që, në rast të anëtarësimit të saj në Bashkimin Evropian, rajonet proruse të Gagauzisë dhe Transnistrisë të votojnë në referendum për pavarësinë.
Në të njëjtën kohë, Moska thuhet se do të ofronte tërheqjen e trupave të saj nga Transnistria, nëse Moldavia do të mbetej «jashtë blloqeve ushtarake».
Si pasojë e së njëjtës mendësi neoimperiale, kërkesat e Putinit të fundit të vitit 2021, të cilat tani janë rikthyer në negociatat me amerikanët në Abu Dhabi dhe Moskë, nuk kufizohen vetëm te Ukraina.
Sipas këtyre kërkesave, të gjitha zgjerimet e NATO-s që nga viti 1997 do të duhej të zhbëheshin, duke lënë pa mbrojtje 16 nga 32 vendet anëtare evropiane.
Pse anëtarësimi i Ukrainës është i diskutueshëm edhe brenda NATO-s?
Aleanca i kishte premtuar Ukrainës, ashtu si edhe Gjeorgjisë, perspektivën e anëtarësimit që në vitin 2008, por pa përcaktuar një datë konkrete. Që atëherë, pak gjëra kanë ndryshuar.
Në samitin e Uashingtonit të vitit 2024 u fol për një «rrugë të pakthyeshme» të Ukrainës drejt «integrimit të plotë euroatlantik», por aleatët nuk arritën një marrëveshje për t’i dërguar vendit një ftesë konkrete për anëtarësim.
Kundër kësaj ishin Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat në atë kohë drejtoheshin nga presidenti Joe Biden.
Donald Trump e ka vazhduar këtë qëndrim kundërshtues, prandaj çështja e anëtarësimit të Ukrainës nuk është përmendur më as në deklaratat përfundimtare të dy samiteve të fundit.
Për më tepër, menjëherë pas marrjes së detyrës nga Trump, sekretari i tij i Mbrojtjes, Pete Hegseth, ua bëri të qartë partnerëve se anëtarësimi i Ukrainës në NATO nuk do të ishte një rezultat realist i një zgjidhjeje të negociuar me Rusinë.
Edhe shumë vende të tjera aleate ndajnë këtë pikëpamje.
Kancelari gjerman Friedrich Merz deklaroi në vitin 2025 se anëtarësimi i Kievit në NATO nuk ishte në rendin e ditës.
Ai e arsyetoi këtë me faktin se NATO-ja nuk pranon vende që janë aktualisht të përfshira në një luftë në territorin e tyre.
Megjithatë, Aleanca ka interes jashtëzakonisht të madh që Ukraina të mbetet «e qasshme» për të, në mënyrë që NATO-ja të mund t’i përgjigjej një sulmi rus që në territorin ukrainas.
Zelensky flet për një referendum. A do të ishte ai i mundur dhe çfarë mendojnë ukrainasit?
«Nëse pala amerikane, së bashku me partnerët e tjerë të NATO-s, na e konfirmon pikërisht këtë, unë do ta pyes shoqërinë tonë ukrainase se çfarë mendon: A e pranojmë këtë apo jo?», deklaroi Zelensky.
«Unë nuk kam të drejtë ta marr i vetëm këtë vendim.»
Kushtetuta e Ukrainës përcakton se lëshimi i territoreve mund të bëhet vetëm përmes referendumit.
Presidenti ukrainas tha se, në një rast të tillë, do të hynte në një «dialog të hapur» me qytetarët, por shtoi se çdo marrëveshje duhet të arrihet «pa asnjë lloj njohjeje të territoreve të pushtuara si ruse».
Kështu, pala ukrainase mbetet në qëndrimin e saj se, nëse do të hiqte dorë nga territore, kjo mund të bëhej vetëm përkohësisht dhe në asnjë mënyrë nuk do t’i njihte ato de jure si territore ruse.
Mbajtja e një referendumi nën gjendjen e luftës, ashtu si edhe organizimi i zgjedhjeve, paraqet disa vështirësi.
Për këtë do të nevojitej një armëpushim, të cilin Rusia deri tani e ka refuzuar.
Përveç kësaj, do të duhej të sqarohej nëse dhe në çfarë mënyre popullsia ukrainase në territoret e pushtuara nga Rusia do të mund të merrte pjesë në referendum.
Qëndrimi i ukrainasve ndaj një lëshimi të mundshëm të Donbasit në këmbim të garancive të sigurisë është shumë i qartë dhe shumë i qëndrueshëm.
Instituti Ndërkombëtar i Sociologjisë në Kiev (KIIS) e mat rregullisht këtë qëndrim përmes sondazheve përfaqësuese, të cilat, për shkak të rrethanave, zhvillohen vetëm në territoret e papushtuara të vendit.
Në tetor, 61 për qind e ukrainasve e cilësuan një kusht të tillë si «absolutisht të papranueshëm».
Kjo përqindje është rritur me shtatë pikë përqindjeje që nga fillimi i vitit.
28 për qind e ukrainasve u përgjigjën se kjo do të ishte një zgjidhje e vështirë, por në përgjithësi e pranueshme, ndërsa 7 për qind u shprehën në favor të saj pa asnjë rezervë.
Një shkëmbim i mundshëm i tillë kundërshtohet nga shumica në të gjitha rajonet e papushtuara të vendit, edhe pse numri i mbështetësve është më i madh në lindje të Ukrainës, e cila është prekur shumë më rëndë nga lufta, sesa në perëndim.
Në kryeqytetin Kiev, të cilin Rusia e sulmon nga ajri pothuajse pa ndërprerje që nga fillimi i vjeshtës, përqindja e kundërshtarëve të lëshimit të Donbasit në këmbim të garancive të sigurisë është rritur në 66 për qind.
Cili është qëndrimi i Trumpit përpara samitit trepalësh në Shenzhen?
Trump është përpjekur disa herë ta përgatisë Zelenskyn për lëshime territoriale.
Vetëm ditët e fundit, ai deklaroi sërish se Ukraina ndoshta do të ketë «një formë paksa tjetër» kur lufta të përfundojë.
Deri tani, Trump e ka kundërshtuar anëtarësimin e Ukrainës në NATO, edhe në këmbim të lëshimeve territoriale.
Ai ka qenë i gatshëm vetëm t’i lejojë të dërguarit e tij të negociojnë për garanci sigurie që nuk arrijnë deri te anëtarësimi në Aleancën Perëndimore.
Samiti trepalësh me Putinin dhe presidentin kinez Xi Jinping, që do të mbahet të enjten gjatë samitit të APEC-ut në Shenzhen, është pikërisht sipas dëshirës së Trumpit.
Edhe pse tema kryesore pritet të jetë çarmatimi bërthamor, fuqitë e mëdha do të diskutojnë edhe çështje të tjera.
(Burimi: Frankfurter Allgemeine Zeitung – F.A.Z., 16 nëntor 2026)






























