Nga Stephan Finsterbusch
Me shkarkimin e Jensen Huang, drejtuesit të Nvidia-s, industria ka humbur figurën e saj qendrore. Ndërkohë, sidomos në Amerikë, të gjithë ofruesit e mëdhenj të teknologjisë së informacionit, nga Amazon te Meta, kanë synuar të bëhen të pavarur përmes zhvillimit të çipave të tyre. Një pasqyrë e zhvillimeve.
PIKAT KRYESORE
- Industria e gjysmëpërçuesve pritet të arrijë rreth 1.500 miliardë dollarë të ardhura në vitin 2026, pothuajse dyfishin e vitit të kaluar.
- Shkarkimi i Jensen Huang nga Nvidia shënon një kthesë për industrinë, ndërsa gjigantët amerikanë zhvillojnë çipat e tyre.
- Amazon realizon rreth 25 miliardë dollarë në vit nga divizioni i çipave, me familjet Nitro, Graviton, Inferentia dhe Trainium.
- Google ka 100 klientë për çipat TPU dhe mund t’i dhjetëfishojë të ardhurat nga shitja e tyre brenda dy vjetësh.
- AMD dhe Intel po forcojnë pozicionet e tyre në tregun e çipave për inteligjencën artificiale, me platforma dhe teknologji të reja.
- Cerebras Systems po konkurron me Nvidia-n përmes çipave që shfrytëzojnë një pllakë të tërë gjysmëpërçuese, duke synuar efikasitet më të lartë.
- Microsoft dhe Meta po zhvillojnë gjenerata të reja çipash, ndërsa Meta synon që MTIA-500, në vitin 2027, të ketë fuqi përllogaritëse 20 herë më të madhe se gjenerata aktuale.
Industria e gjysmëpërçuesve po kalon një periudhë ndryshimesh të mëdha. Në vitin 2026, të ardhurat e sektorit pritet të dyfishohen pothuajse në krahasim me vitin e kaluar, duke arritur rreth 1.500 miliardë dollarë. Revolucioni i inteligjencës artificiale po shtrihet gjerësisht falë modeleve të reja dhe të fuqishme të çipave. Ndërkohë, lideri i industrisë, Nvidia, sapo ka shkarkuar strategun e saj kryesor, Jensen Huang. Kjo do të ketë pasoja. Sepse themeluesi dhe drejtuesi shumëvjeçar i koncernit jo vetëm që e kishte ndërtuar kompaninë sipas vizionit të tij personal, por kishte formësuar edhe të gjithë industrinë.
Ajo që është zhvilluar gjatë dhjetë viteve të fundit në industrinë amerikane të gjysmëpërçuesve, nën hijen e Nvidia-s, mund të krahasohet më së shumti me revolucionin e kompjuterëve personalë në vitet 1980 dhe me entuziazmin e madh rreth internetit në fund të viteve 1990. Ndërsa prodhuesit aziatikë me kontratë, si TSMC, UMC dhe Samsung, me fabrikat e tyre përbëjnë shtyllën prodhuese të kësaj industrie që kërkon investime të mëdha kapitale, gjigantët amerikanë të teknologjisë po projektojnë të gjithë çipat e tyre të personalizuar.
Guximtari që merr rreziqe: Amazon
Amazon mbështetet prej më shumë se dhjetë vjetësh në zhvillimet e veta në fushën e çipave. Në këtë mënyrë, kompania është bërë e pavarur nga prodhues si Nvidia apo Intel dhe ka ruajtur kontrollin mbi të gjithë komponentët në qendrat e saj të të dhënave. Fillimi i këtij zhvillimi u bë në Dresden. Atje, në vitin 2009, prodhuesi i çipave AMD kishte ndarë fabrikat e tij nga koncerni, duke krijuar kompaninë Globalfoundries. Deri në vitin 2013, Amazon kishte formuar një ekip të vogël zhvilluesish nga qendra e kërkimit për sistemet operative e AMD-së në Dresden. Themelet ishin hedhur.
Në vitin 2015, Amazon ndërmori një hap të madh. Kompania shpenzoi 350 milionë dollarë, bleu sipërmarrjen e re izraelite Annapurna Labs dhe në vitin 2017 prezantoi komponentët e parë elektronikë të zhvilluar vetë. Çipi AWS Nitro ishte projektuar si një çip i specializuar që, në sfondin e një kompjuteri të rrjetit me përmasat e një dollapi të madh, merr përsipër të gjitha detyrat e administrimit, rrjetit dhe sigurisë. Në këtë mënyrë, ai i çliron njësitë qendrore të përpunimit të kompjuterit, duke u mundësuar të përqendrohen te përllogaritjet kryesore.
Në vitin 2018, Amazon prezantoi edhe tri modele të tjera çipash. Së pari, procesorin AWS Graviton. Së dyti, çipin Inferentia, për aplikimet e inteligjencës artificiale. Dhe së treti, çipin Trainium, për trajnimin e inteligjencës artificiale. Sot, secili prej këtyre tri modeleve ka rreth gjashtë gjenerata. Këta çipa janë instaluar në qendrat e të dhënave të Amazon-it krahas komponentëve të Nvidia-s, ose u janë shitur apo dhënë me qira klientëve të jashtëm. Kështu, të ardhurat e divizionit të çipave të Amazon-it tashmë arrijnë rreth 25 miliardë dollarë në vit.
Revolucionari i madh: Google
Në të njëjtën periudhë me Amazon-in, edhe Google nisi zhvillimin e çipave të vet. Në vitin 2013, koncerni i internetit punësoi Amir Salek, një inxhinier të Nvidia-s, i cili, së bashku me një ekip të vogël të Google-it, zhvilloi brenda 15 muajve një qark elektronik në një laborator të izoluar. Ai ishte optimizuar për shumëzimin e matricave, kishte një arkitekturë sistolike përllogaritëse dhe mbështetej në mënyrën e funksionimit të trurit. Kjo Tensor Processing Unit (TPU) ishte veçanërisht e përshtatshme për mësimin makinerik. Kjo qasje u bë model për zhvillime të mëtejshme.
Fillimisht, Google i kishte mbajtur të fshehtë këta çipa TPU. Më pas, ata u bënë jashtëzakonisht të njohur. Pikërisht mbi ta funksiononte programi i Google-it që, në vitin 2016, mundi kampionin e botës Lee Sedol në lojën kineze të tavolinës Go. Gjatë viteve, inxhinierët rritën fuqinë përllogaritëse të çipave. Deri më sot, ata kanë projektuar më shumë se gjashtë gjenerata modelesh, kanë zgjeruar gamën me të ashtuquajturit çipa SoC dhe çipa sigurie dhe ua kanë besuar prodhimin fabrikave të prodhuesit tajvanez me kontratë TSMC. Për dhjetë vjet, Google mbulonte në këtë mënyrë vetëm nevojat e veta.
Sot, koncerni ua shet TPU-të edhe kompanive të tjera. Aktualisht, divizioni i çipave numëron 100 klientë. Ata vijnë nga shkenca dhe ekonomia dhe kërkojnë alternativa ndaj liderit të tregut, Nvidia. Kështu, Anthropic dhe OpenAI do t’i zhvillojnë në të ardhmen modelet e tyre bazë të inteligjencës artificiale mbi çipat e Google-it. Oracle dëshiron të vendosë kompjuterë me TPU të Google-it në qendrat e veta të të dhënave. Edhe Apple dhe Meta po tregojnë interes. Google pritet të realizojë këtë vit rreth 12 miliardë dollarë të ardhura vetëm nga shitja e çipave. Brenda dy vjetësh, kjo shifër mund të dhjetëfishohet.
Njeriu i veprimit: Apple
Apple ka qenë gjithmonë disi ndryshe nga të tjerët. Pajisjet e veta, softueri i vet, platforma e vet. Por, sa u përket çipave, kompania fillimisht përdorte teknologjinë e të tjerëve. Në fillim përdori komponentët e MOS Technology dhe Motorola, më pas edhe ata të IBM dhe, në fund, të Intel. Që në vitin 1990, Apple nisi të ndiqte rrugën e vet. Kompania mori pjesë në themelimin e zhvilluesit britanik të gjysmëpërçuesve Advanced Risc Machines (Arm), por deri në vitin 1999 i shiti plotësisht aksionet e saj në bursë.
Në vitin 2008 nisi përpjekja e dytë. Apple bleu për 280 milionë dollarë kompaninë projektuese P.A. Semi; jo për asetet e saj, por për punonjësit. Ekipi i drejtuar nga Daniel Dobberpuhl projektoi komponentë me performancë të lartë dhe i zhvilloi vazhdimisht, derisa në vitin 2010 u përdorën si procesorë të serisë A në iPhone dhe, në vitin 2020, si çipa M1 në kompjuterët e parë Mac të pajisur me këta procesorë. Çipat projektohen nga divizioni Apple Silicon, prodhohen nga kompani të kontraktuara dhe më pas përdoren ekskluzivisht në pajisjet e Apple-it.
Prej të paktën dy vjetësh, kompania po punon gjithashtu në zhvillimin e procesorëve për kompjuterët e rrjetit në qendrat e të dhënave të inteligjencës artificiale. Projekti quhet ACDC (Apple Chips for Data Centers) dhe përfshin prodhuesin tajvanez me kontratë TSMC. Në garën për kreun e inteligjencës artificiale, Apple deri tani ka qëndruar e rezervuar. Megjithëse i ka pajisur seritë e çipave A dhe M me module për funksionalitete të inteligjencës artificiale, kompania duket se po punon edhe mbi variante M-Ultra. Megjithatë, ajo ende nuk ka arritur nivelin e Nvidia-s, AMD-së apo Google-it.
I dyti i përhershëm: AMD
AMD është një emër i vjetër në biznesin e çipave. Në epokën e kompjuterëve personalë, Advanced Micro Devices me procesorët e saj qëndronte gjithmonë pas liderit të industrisë, Intel. Sot, AMD është numri dy në biznesin e çipave për inteligjencën artificiale, pas Nvidia-s. Gjatë dy dekadave të fundit, koncerni ka kaluar nëpër një proces të dhimbshëm ristrukturimi, është ndarë nga të gjitha fabrikat e tij dhe e ka rishpikur veten si kompani projektuese çipash. Në aspektin e pastër të pajisjeve fizike, AMD mund të konkurrojë me Nvidia-n, por ende jo në softuer dhe në ekosistem.
Megjithatë, drejtuesja e AMD-së, Lisa Su, konsiderohet “mbretëresha e industrisë së çipave”. Ajo mori drejtimin e koncernit në vitin 2014, zgjeroi ofertën, riorganizoi divizionet dhe i rriti të ardhurat nga 3,9 miliardë euro në atë kohë në 34 miliardë euro aktualisht. Çmimi i aksionit u rrit nga dy dollarë në pothuajse 600 dollarë. Kjo e bëri Su-në, krahas themeluesit të Nvidia-s, Jensen Huang, i cili sapo është shkarkuar, një nga drejtuesit më të suksesshëm të industrisë së çipave. Huang dhe Su janë gjithashtu të afërm: ai është xhaxhai i saj i shkallës së dytë.
Ashtu si Nvidia, edhe AMD zhvillon për klientët e saj çipa me performancë të lartë për zhvillimin dhe trajnimin e modeleve të inteligjencës artificiale. Ashtu si Nvidia, edhe AMD ka një rrjet partnerësh. Ajo që për Nvidia-n është infrastruktura softuerike CUDA, për AMD-në është platforma e saj ROCm. Ndryshe nga Nvidia, AMD mbështetet në një sistem të hapur. Krahas përshpejtuesve të inteligjencës artificiale, kompania ofron edhe procesorë për serverë, sisteme gjigante përllogaritëse të inteligjencës artificiale dhe kompjuterë të vegjël personalë me inteligjencë artificiale. Përveç kësaj, ajo shet çipa që klientët mund t’i programojnë vetë.
Ish-lideri i rrëzuar: Intel
Pasi ish-lideri Intel u rrëzua nga froni i industrisë dy vjet më parë, humbjet e tij të mëdha po e çonin drejt kolapsit. Por drejtori i përgjithshëm i sapoemëruar, Lip-Bu Tan, arriti ta kthente drejtimin e kompanisë. Ai shkurtoi 20.000 vende pune, përfshiu shtetin si aksionar dhe hapi fabrikat për prodhim me kontratë. Me të ardhura tremujore prej 16 miliardë dollarësh së fundmi, Intel mbetet ende një gjigant i industrisë. Përmes një plani të gjerë zhvillimi, Tan synon që kompania të arrijë sërish në krye edhe nga pikëpamja teknologjike.
Në këtë proces, inteligjenca artificiale konsiderohet përparësi. Nga njëra anë, Intel ofron çipa për kompjuterë personalë me inteligjencë artificiale dhe, nga ana tjetër, komponentë përllogaritës për qendrat e të dhënave. Për këtë qëllim, koncerni po përshpejton zhvillimin e proceseve të veta komplekse të prodhimit. Ashtu si Nvidia dhe AMD, edhe Intel i ka pajisur çipat me një infrastrukturë të vetën softuerike API, në dobi të klientëve. Kompania bleu për 17 miliardë dollarë një specialist të çipave të konfigurueshëm dhe, që atëherë, u ofron klientëve komponentë harduerikë që mund të programohen nga përdoruesit.
Përveç kësaj, ish-gjiganti i industrisë kishte në ofertë që nga viti 2019 familjen e çipave Gaudi, e cila, ashtu si sistemet e çipave të Nvidia-s dhe AMD-së, është e orientuar drejt zhvillimit dhe trajnimit të modeleve të inteligjencës artificiale. Tani kjo familje pritet të zgjerohet. Për këtë qëllim, Tan sapo ka paraqitur planin e zhvillimit deri në vitin 2028. Ai synon të nxjerrë në treg një procesor të familjes Lake, i cili mund të kryejë 700 bilionë operacione në sekondë (TOPS). Sistemi më i fuqishëm i Nvidia-s arrin që sot në 5.000 TOPS, ndërsa ai i AMD-së në 120 TOPS.
Revolucionari i vogël: Cerebras Systems
Çipi është aq i madh sa një picë, përmban një milion bërthama përllogaritëse dhe 4.000 miliardë transistorë. Një komponent i një klase të veçantë. Ai është projektuar në Amerikë dhe prodhuar në Tajvan. Objektivi: të konkurrojë me Nvidia-n. Deri tani, me sukses të kufizuar. Por ditën kur konkurrenti i madh shkarkoi drejtuesin e tij, çmimi i aksioneve të Cerebras u rrit me 15 për qind. Në të njëjtën kohë, drejtuesit e kompanisë, me Andrew Feldman në krye, rritën parashikimin për të ardhurat vjetore në një miliard dollarë. Nvidia e realizon këtë shumë brenda një dite.
Megjithatë, ajo mbi të cilën po punon Cerebras është pothuajse ideale. Sistemet e zakonshme të inteligjencës artificiale përbëhen nga shumë çipa të vegjël silikoni, ndërsa Cerebras e përqendron gjithçka në një pllakë të vetme. Në vend që të vendosë qindra çipa të veçantë mbi një pllakë gjysmëpërçuese (wafer) dhe më pas t’i presë, Cerebras e shndërron të gjithë pllakën në një çip të vetëm. Kjo ka disa disavantazhe, por edhe shumë përparësi. Nuk ka përllogaritje të shpërndara, nuk ka shkëmbim të ndërlikuar të të dhënave, vonesa është minimale dhe efikasiteti maksimal. Kur Feldman flet për çipin e tij, ai flet për makina të përmasave të një pllake të tërë gjysmëpërçuese (Wafer-Scale), të cilat i krahason me makina garash.
Vendosja e një motori Ferrari në një Volkswagen nuk e shndërron atë në një makinë të Formula 1. Sepse çdo pjesë, nga rrotat deri te rezervuari, duhet të optimizohet për makinën e garave. Pikërisht kështu ndodh edhe me çipin e Cerebras. Ai është përshtatur për një lloj të veçantë të algjebrës lineare, që përbën bazën e rrjeteve neurale të inteligjencës artificiale. Nuk ka njësi përllogaritëse 64-bitëshe, nuk ka shaders, nuk ka hierarki klasike të memories dhe nuk ka njësi rasterizimi. Gjithçka është optimizuar për fuqi përllogaritëse. Kjo ka tërhequr interesin e klientëve: AWS, Microsoft, OpenAI dhe Meta janë tashmë klientë.
Kompania që transformohet: Microsoft
Me përhapjen e shërbimeve cloud, koncerni i Windows-it është transformuar nga një ofrues i specializuar programesh në një kompani të plotë të teknologjisë së informacionit: softuer, harduer dhe qendra të dhënash. Në botën e vjetër të kompjuterëve personalë, Microsoft dhe Intel përbënin dyshen kryesore të industrisë. Njëri prodhonte çipat, tjetri softuerin dhe së bashku kishin krijuar një monopol. Me shfaqjen e inteligjencës artificiale, kjo ndryshoi. Pas disa muajsh përgatitjesh të fshehta, pak para Krishtlindjes së vitit 2020 u bë e ditur se Microsoft po punonte në zhvillimin e çipave të vet.
Tre vjet më vonë, koncerni do të prezantonte dy çipa të specializuar: Maia-100 për sistemet e inteligjencës artificiale dhe Cobalt-100 për detyrat e thjeshta kompjuterike. Çipi Maia synonte të konkurronte me Nvidia-n, ndërsa Cobalt me Intel dhe AMD. Të dy komponentët e rikthyen Microsoft-in në të njëjtin nivel me konkurrentët AWS dhe Google në biznesin cloud, që po përjetonte një lulëzim të madh. Me çipat e tyre, këta tre operatorë gjigantë të shërbimeve cloud (hyperscalers) synonin të ruanin kontrollin mbi zhvillimet e veta dhe t’i mbanin më fort nën kontroll kostot që po rriteshin me shpejtësi.
Në fund të vitit 2025, drejtuesja e divizionit të çipave të Microsoft-it, Rani Borkar, prezantoi gjeneratën e dytë të Cobalt, ndërsa në fillim të vitit 2026 gjeneratën e dytë të çipit Maia-200. Ky i fundit është i specializuar për proceset e inteligjencës artificiale dhe është instaluar në qendrat e të dhënave të Microsoft-it. Atje, klientë si OpenAI dhe Anthropic trajnojnë sistemet e tyre të inteligjencës artificiale. Pavarësisht zhvillimeve të veta, Microsoft nuk mund të shmangë përdorimin e çipave të Nvidia-s. Megjithatë, Borkar tashmë po përgatit gjeneratën e tretë të komponentëve Maia, me të cilën Microsoft mund t’i afrohet disi më shumë liderit të industrisë në aspektin teknologjik.
I ardhuri me vonesë: Meta
Në vitin 2014, Mark Zuckerberg bleu për 2,3 miliardë dollarë kompaninë e re Oculus, së bashku me syzet e saj të realitetit virtual. Për të përshpejtuar zhvillimin e tyre, ai i kërkoi drejtuesit të Oculus Research, Michael Abrash, të krijonte një ekip për zhvillimin e çipave. Ky ekip mori pjesë në vitin 2017 në projektimin e çipit të inteligjencës artificiale Nervana të Intel-it, punësoi në vitin 2018 Shahari Rabii nga Google, bashkëpunoi me koncernin e gjysmëpërçuesve Broadcom dhe, nga viti 2020, krahas procesorëve për syze, nisi të zhvillonte edhe çipat e parë të inteligjencës artificiale. Oculus Research u shndërrua në Meta Reality Labs, ndërsa çipat e Facebook-ut u bënë përshpejtuesit MTIA.
Si atëherë, ashtu edhe sot, Meta i zhvillon komponentët e saj vetëm për nevojat e veta, të cilat janë jashtëzakonisht të mëdha për shkak të ndërtimit të qendrave gjigante të të dhënave. Në vitin 2023, Meta prezantoi çipin e parë të inferencës për modelet e renditjes. Në prill të vitit 2024 pasoi çipi i dytë për modelet e rekomandimit. Që nga fillimi i vitit 2026, është në përdorim gjenerata e tretë, e zhvilluar gjithashtu në bashkëpunim me Broadcom. Me gjeneratat e katërt deri në të gjashtën, të paralajmëruara në mars, Meta synon të bëjë kalimin drejt çipave për zhvillimin e sistemeve të mëdha të inteligjencës artificiale gjenerative.
Si modelin e saj më të avancuar, kompania ka prezantuar tashmë parametrat e çipit MTIA-500. Ai pritet të vihet në përdorim në qendrat e saj të të dhënave në mesin e vitit 2027, të arrijë atje një fuqi përllogaritëse 20 herë më të madhe se gjenerata e tretë aktuale dhe kështu të paktën t’u afrohet modeleve më të fuqishme të sotme të Nvidia-s. Kjo po e çon zhvillimin teknologjik në nivele shumë të larta. Ndërsa çipi MTIA-2 i gjeneratës së dytë kishte një fuqi termike të shpërndarë prej 90 vatësh, MTIA-500 vështirë se do të mund të funksionojë me më pak se 1.700 vatë./FAZ.net



























