
Deri tani, presidenti Trump ka lënë të kuptohet se nuk planifikon t’i kërkojë llogari udhëheqësit kinez për konstatimet e inteligjencës amerikane se një spiune kineze kishte vënë në shënjestër Jensen Huang.
Nga Katie Rogers
Në momente të rëndësishme të mandatit të tij të dytë, presidenti Donald Trump, gjatë një fjalimi ekonomik apo një darke diplomatike, ka ngritur sytë dhe ka bërë një variant të së njëjtës pyetje: “Ku është Jensen?”
Jensen Huang zakonisht ka qenë aty, diku në sallë.
Huang, i cili deri të enjten ishte drejtori ekzekutiv i Nvidia-s, një prej kompanive më të mëdha në botë, i njohur për xhaketën e tij prej lëkure, i kishte bërë përshtypje presidentit me suksesin, pasurinë dhe argumentin e tij se mbajtja e Kinës të varur nga çipat gjysmëpërçues dhe teknologjia amerikane mund t’i ndihmonte Shtetet e Bashkuara të ruanin epërsinë ndaj Pekinit.
PIKAT KRYESORE
- Trump dhe Xi Jinping pritet të takohen në Shenzhen, ndërsa pasojat e skandalit të Nvidia-s rëndojnë mbi marrëdhëniet SHBA–Kinë.
- Jensen Huang, ish-drejtori ekzekutiv i Nvidia-s, dha dorëheqjen pas zbulimeve për marrëdhënie jashtëmartesore, përfshirë atë me Alice Huang.
- Inteligjenca amerikane beson se Alice Huang është bashkëpunëtore e inteligjencës kineze. Pekini i ka hedhur poshtë këto përfundime si shpifje.
- Marco Rubio e kishte informuar Trumpin në maj për të dhënat e ndjeshme të inteligjencës, sipas The New York Times.
- Scott Bessent fajësoi Departamentin e Tregtisë për moskufizimin e shitjes së teknologjisë së avancuar të Nvidia-s te kompania Megaspeed.
- Huang dhe Howard Lutnick janë ftuar të dëshmojnë në dhjetor përpara Komisionit Bankar të Senatit.
- Kontrollet e eksporteve drejt Kinës mund të ashpërsohen si pasojë e presionit politik dypartiak në Uashington, megjithëse vendimi mbetet i pasigurt.
Trump ishte kujdesur që drejtuesi i kompanisë teknologjike të ishte pranë tij gjatë takimeve vendimtare mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës këtë vit. Presidenti e ftoi të shkonte në Kinë në maj, kur udhëtoi për t’u takuar me Xi Jinping, udhëheqësin e Kinës, duke bërë një ndalesë në Alaskë, ku Huang iu bashkua në momentin e fundit në avionin presidencial Air Force One. Huang ishte gjithashtu në tryezën kryesore me presidentin kur Trump organizoi një darkë shtetërore për Xi-në në Shtëpinë e Bardhë, në shtator.
Por kur Trump të udhëtojë këtë javë në Kinë për një tjetër takim me Xi-në, në kuadër të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC) në Shenzhen, Huang, njeriu që ka pasur ndikim në formësimin e pikëpamjeve të presidentit për konkurrencën teknologjike me Kinën, nuk pritet të jetë në krah të tij.
Javën e kaluar, Huang dha dorëheqjen nga posti i tij në Nvidia pas zbulimeve se kishte pasur marrëdhënie jashtëmartesore, përfshirë një marrëdhënie me Alice Huang, një grua që zyrtarët e inteligjencës amerikane besojnë se është bashkëpunëtore e Pekinit.
Rënia e papritur e Huang dhe konstatimi amerikan se ai ishte vënë në shënjestër nga inteligjenca kineze nuk duket se e kanë ndryshuar vlerësimin e Trumpit për ish-drejtuesin e Nvidia-s, as qasjen e tij ndaj homologut kinez në takimin e kësaj jave. (Pekini i ka cilësuar përfundimet e inteligjencës amerikane si “shpifje dhe përbaltje”.)
Deri tani, presidenti nuk i ka kërkuar llogari Xi-së për përpjekjet e spiunazhit të vendit të tij dhe as ka ndërhyrë për të zgjidhur debatin e ashpër brenda administratës së tij mbi ashpërsimin e kontrolleve të eksportit të teknologjisë së inteligjencës artificiale dhe të disa llojeve të çipave drejt Kinës. Howard Lutnick, sekretari i Tregtisë, i cili ka mbështetur kufizime më pak të rrepta për eksportet e çipave drejt Azisë, pritet ta shoqërojë presidentin gjatë udhëtimit. Në Shenzhen, Trump do të marrë pjesë në një takim me Xi-në dhe, më vonë, në një takim me Xi-në dhe presidentin rus Vladimir V. Putin, në takimin e parë të këtij lloji mes tre udhëheqësve.
“Epo, çështja kryesore është: A ishte gruaja spiune?”, tha Trump në një intervistë të enjten me podkasterin dhe komentatorin sportiv Stephen A. Smith, kur u pyet nëse mendonte se Huang duhej të kishte dhënë dorëheqjen. “Dhe nuk e di nëse kjo është përcaktuar ende, por nëse gruaja ishte spiune, po. Nëse gruaja nuk ishte spiune, ndoshta do të ishte ndryshe. Por mund t’ju them këtë: Në një mënyrë apo tjetër, ai do të arrijë të rimëkëmbet. Dua të them, unë e njoh. E njoh mjaft mirë. Gjithmonë e kam konsideruar një njeri të mirë.”
Trump tha javën e kaluar se nuk planifikonte ta ngrinte çështjen e Nvidia-s me Xi-në, por sugjeroi se udhëheqësi kinez mund ta hapte vetë këtë temë me të.
Presidenti tha gjithashtu se nuk i kujtohej të ishte informuar se Huang kishte një marrëdhënie të ngushtë me Alice Huang, një drejtuese kineze që Shtetet e Bashkuara besojnë se është bashkëpunëtore e inteligjencës kineze.
Por sekretari i Shtetit Marco Rubio e informoi Trumpin në maj, në bordin e Air Force One, gjatë udhëtimit drejt Kinës, për informacionet e ndjeshme të inteligjencës që tregonin se drejtori ekzekutiv i Nvidia-s ishte në një marrëdhënie me gruan dhe se ajo dyshohej të ishte spiune kineze, raportoi javën e kaluar The New York Times. Sipas gazetës, kjo ishte të paktën hera e dytë që presidenti informohej për këto të dhëna të inteligjencës.
Trump ka vazhduar ta mbrojë Huang, duke e quajtur “njeri të ndershëm” dhe duke vënë në dyshim raportimet se ishte informuar për konstatimet e inteligjencës qeveritare.
“Do të më duhej ta kontrolloja”, u tha ai gazetarëve javën e kaluar, në përgjigje të një pyetjeje se kur kishte mësuar për herë të parë për këtë çështje. “Sigurisht që do të pyesja njerëzit e inteligjencës. Mund të jenë përmendur. Sigurisht, kjo nuk më ka lënë ndonjë përshtypje të madhe.”
Reagimi indiferent i presidentit ndaj akuzave për spiunazh, të cilat kanë tronditur një prej kompanive më të mëdha në botë, është në kontrast me stuhinë ekonomike dhe politike të shkaktuar nga zbulimet për sjelljen e Huang. Ai ngre gjithashtu pikëpyetje se si do të sillet Trump gjatë takimit me Xi-në, një udhëheqës autoritar, miqësinë dhe admirimin e të cilit presidenti është përpjekur t’i fitojë.
“Trump e ka mbështetur Huang personalisht dhe, sipas interpretimit tim, ai e sheh spiunazhin si diçka që fuqitë e mëdha thjesht ia bëjnë njëra-tjetrës”, tha Craig Singleton, ekspert për Kinën në Foundation for Defense of Democracies, një institut kërkimor jopartiak, gjatë një informimi javën e kaluar. “Ai dëshiron një takim shumë të suksesshëm dhe të tregojë se mund ta menaxhojë marrëdhënien me Xi Jinping.”
Në të vërtetë, Trump ka thënë se spiunazhi është çmimi që duhet paguar kur ke të bësh me një kundërshtar të fuqishëm. “E dini çfarë thonë? Se Kina na spiunon. Unë them se keni të drejtë, dhe ne i spiunojmë edhe ata”, tha ai në shtator.
Zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë thanë të premten se çështja e Nvidia-s ishte një problem i sigurisë kombëtare dhe se nuk prisnin që presidenti ta diskutonte atë me Xi-në gjatë takimit të tyre.
Në dy takimet e mëparshme të këtij viti me udhëheqësin kinez, Trump kishte treguar pak interes për të siguruar lëshime nga Kina.
Trump mbajti një ton pajtues me Xi-në gjatë vizitës së tij në Pekin në maj, duke vënë theksin te marrëdhënia e tyre personale. Dhe kur Xi vizitoi Uashingtonin në vjeshtë, disa javë pasi Trump kishte denoncuar atë që ai e cilësonte si ndërhyrje të Pekinit në zgjedhjet e vitit 2020, presidenti u përqendrua te ceremonia madhështore e vizitës. Vizita shtetërore solli pak njoftime konkrete politike për çështjet që krijojnë tension mes dy vendeve — inteligjencën artificiale, tregtinë apo luftën në Iran.
Por ndërsa Trump përgatitet të udhëtojë sërish drejt Kinës, Singleton vuri në dukje se “dinamika politike në Uashington po lëviz në një drejtim krejt tjetër”.
Administrata Trump tani po përballet me pyetje dhe kritika nëse zyrtarët kanë mbikëqyrur siç duhet shitjen e çipave drejt Kinës. Të premten, sekretari i Thesarit Scott Bessent fajësoi publikisht Departamentin e Tregtisë se nuk kishte arritur të kufizonte shitjen e teknologjisë së avancuar të Nvidia-s për kompaninë nga Singapori Megaspeed, e cila e kishte të punësuar Alice Huang dhe kishte ndërtuar qendra të të dhënave që u ofrojnë fuqi përpunuese kompanive kineze.
“Duhet t’i pyesni ata për procedurat e tyre të brendshme”, tha ai për Departamentin e Tregtisë, duke shtuar se institucioni që drejtonte kishte mbështetur një qasje më të ashpër. “Thesari dhe zëvendësi im e kanë shtyrë përpara këtë çështje prej muajsh, në nivelin e zëvendësve.”
Bessent ka udhëhequr përpjekjet e administratës për të zgjatur armëpushimin tregtar me Pekinin, i cili skadon në janar. Pavarësisht negociatave të vazhdueshme dhe pezullimit të luftës tregtare me masa hakmarrëse të ndërsjella, zyrtarët e administratës mbeten të pakënaqur me kufizimet kineze mbi eksportet e metaleve të rralla të rëndësishme dhe magneteve të prodhuara prej tyre. Trump pritet ta ngrejë këtë çështje me Xi-në në Shenzhen.
Ndërsa zyrtarët e administratës thonë se presidenti do t’i përqendrojë takimet e tij tek eksportet e metaleve të rralla, përhapja e armëve bërthamore dhe lufta me Iranin, republikanët dhe demokratët në Uashington po kërkojnë përgjigje për Nvidia-n nga Huang dhe Lutnick, të cilëve u është kërkuar të dëshmojnë përpara Komisionit Bankar të Senatit në dhjetor.
“Nëse Pekini po përpiqej të siguronte vazhdimin e furnizimit me çipa amerikanë, mund të ketë ndihmuar në krijimin e argumentit dypartiak për t’ia ndërprerë këtë qasje”, tha Singleton.
Mbetet për t’u parë nëse ky presion politik do ta detyrojë Trumpin të vendosë kufizime të reja mbi eksportet e teknologjisë ose të ndërmarrë ndonjë veprim tjetër që mund ta kufizojë Kinën.
Kenton Thibaut, studiuese e lartë për Kinën në Atlantic Council, tha se skandali i Nvidia-s ishte një skenar “i mjerueshëm” për kinezët, synimi diplomatik i të cilëve me Trumpin është ta qetësojnë atë dhe ta mbajnë të qëndrueshme marrëdhënien konkurruese, ndërkohë që zvogëlojnë varësinë nga pikat kyçe të presionit ekonomik që kontrollohen nga amerikanët.
“Ata donin ta ruanin këtë gjendje të pandryshuar në marrëdhëniet SHBA–Kinë, të parandalonin vendosjen e kontrolleve të tjera të eksportit, të silleshin mirë me Trumpin dhe të mos shkaktonin trazira në asnjë mënyrë”, tha Thibaut. “Dhe kjo është pothuajse një katastrofë për ta.”/The New York Times





























