Në shtetin amerikan Kentucky, Delsia Bare dhe nëna e saj Ida Huddleston kanë refuzuar një ofertë totale prej 26,48 milionë dollarësh për tokën bujqësore që familja e tyre e zotëron prej afro 200 vjetësh. Projekti për një qendër gjigante të të dhënave me kapacitet 2,2 gigavat, i planifikuar pranë Maysville, ka shkaktuar debate të mëdha në zonë, ndërsa regjistrat publikë dhe dokumentet e lidhura me projektin tregojnë se investimi mund të jetë i lidhur me Meta-n. Kompania, megjithatë, thotë se ende nuk është marrë një vendim përfundimtar për investimin në këtë zonë.
Gara mes kompanive teknologjike për ndërtimin e qendrave të të dhënave, e nxitur nga zgjerimi i investimeve në inteligjencën artificiale në SHBA, ka shkaktuar një përplasje serioze rreth së ardhmes së tokave bujqësore në Mason County të Kentucky-t.
Në qendër të debatit janë 54-vjeçarja Delsia Bare dhe nëna e saj 82-vjeçare, Ida Huddleston. Nënë e bijë morën një ofertë totale prej 26,48 milionë dollarësh për shitjen e pjesës më të madhe të tokës bujqësore që familja e tyre e ka punuar prej brezash.
Sipas të dhënave të publikuara nga “The Wall Street Journal”, për rreth 463 acre tokë të Bare u ofruan 48.000 dollarë për acre, ndërsa për rreth 71 acre të Huddleston oferta arriti në 60.000 dollarë për acre. Vlera e përgjithshme e ofertës ishte rreth 26,484 milionë dollarë.
Vlera e zakonshme e tokës bujqësore në atë zonë vlerësohet në rreth 6.000 dollarë për acre. Kjo do të thotë se Bare iu ofrua afërsisht tetëfishi i çmimit të tregut, ndërsa Huddleston deri në dhjetëfishin e tij.
Fillimisht pranuan, më pas hoqën dorë nga shitja
Procesi mori hov në pranverën e vitit 2025, kur ndërmjetës të pasurive të paluajtshme nisën të blejnë sipërfaqe të mëdha toke në Mason County.
Bare dhe Huddleston fillimisht ishin të gatshme ta pranonin marrëveshjen. Por pasi mësuan se toka do të përdorej për një qendër të të dhënave në shkallë shumë të madhe, me nevojë potenciale për rreth 2,2 gigavat energji elektrike, ato vendosën të tërhiqeshin nga shitja.
Toka e familjes së tyre përdoret për bujqësi prej afro dy shekujsh.
Huddleston ka thënë se ato janë përballur edhe me qëndrime përçmuese për shkak se janë fermere të moshuara, ndërsa ka mbrojtur të drejtën e fermerëve për të pasur fjalën e tyre për të ardhmen e zonës.
Maysville ndahet nga debati për qendrën e të dhënave
Projekti, i njohur me emrin “Project Crisham”, ka ndezur një debat të fortë në Maysville dhe rrethinë mes zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së tokës bujqësore.
Zyrtarët lokalë dhe disa pronarë tokash që e mbështesin projektin argumentojnë se investimi mund të krijojë vende të reja pune, të rrisë të ardhurat nga taksat dhe të ndihmojë në modernizimin e infrastrukturës.
Në anën tjetër, fermerët dhe banorët që e kundërshtojnë projektin paralajmërojnë se shndërrimi i mijëra acre tokë bujqësore në zona industriale dhe qendra të të dhënave mund të ketë pasoja të pakthyeshme.
Kundërshtarët kanë ngritur gjithashtu shqetësime për konsumin e energjisë elektrike, përdorimin e ujit, zhurmën, ndikimin në mjedis dhe ndryshimin e karakterit rural të zonës.
Beteja ligjore vazhdon
Projekti nuk ka sjellë vetëm përplasje politike dhe shoqërore, por edhe procese gjyqësore.
Grupi kundërshtar “We Are Mason County” ngriti në mars të vitit 2026 një padi kundër Mason County Fiscal Court dhe autoriteteve lokale të planifikimit, duke kundërshtuar procedurat e zonimit dhe planifikimit.
Autoritetet lokale më pas miratuan ndryshimet e zonimit që i hapnin rrugë projektit.
Sipas raportimit të “The Wall Street Journal” në gusht 2026, Bare dhe kundërshtarë të tjerë të projektit ngritën edhe dy padi të reja në korrik.
Pasiguria juridike ka ndikuar edhe te pronarët që kishin pranuar t’i shisnin tokat e tyre, pasi pagesat e pritshme prej miliona dollarësh janë vonuar.
Më 14 gusht 2026, një gjykatës hodhi poshtë njërën prej këtyre padive, ndërsa procesi tjetër gjyqësor vazhdon.
Për këtë arsye, mosmarrëveshja nuk është më vetëm mes kompanive teknologjike dhe fermerëve, por ka krijuar tensione edhe mes fqinjëve që duan t’i shesin tokat dhe atyre që përpiqen ta ndalojnë projektin.
Gjurmët e “Project Crisham” çojnë te Meta
Një nga çështjet më të debatueshme ka qenë fakti që identiteti i investitorit u mbajt për një kohë të gjatë larg publikut.
Edhe pse ishin bërë oferta për blerjen e tokave, ishin proceduar ndryshime të zonimit dhe po diskutohej një investim potencialisht me vlerë miliarda dollarë, emri i kompanisë teknologjike që qëndronte pas projektit nuk ishte bërë publik.
Regjistrat publikë dhe dokumentet e shqyrtuara nga “The Wall Street Journal” tregojnë lidhje të forta mes “Project Crisham” dhe Meta-s.
Sipas raportimit, një nga personat e lidhur me projektin, Pamela Gregorski, ka qenë e përfshirë më parë në projekte të tjera qendrash të të dhënave në shtete të ndryshme, të cilat fillimisht ishin zhvilluar përmes kompanive me emra të tjerë dhe më vonë rezultuan se ishin investime të Meta-s.
Këto lidhje kanë forcuar dyshimet se edhe projekti në Maysville po përgatitet për Meta-n.
Megjithatë, Meta deri tani nuk ka deklaruar zyrtarisht se “Project Crisham” është projekt i saj.
Një zëdhënës i kompanisë i ka thënë “The Wall Street Journal” se Meta ende nuk ka marrë vendim përfundimtar nëse do të investojë në zonën e Maysville.
Për këtë arsye, të dhënat aktuale tregojnë se gjurmët e projektit çojnë fuqishëm te Meta, por ende nuk mund të thuhet se investimi është konfirmuar përfundimisht apo se kompania e ka marrë zyrtarisht përsipër projektin.
Refuzuan 26,48 milionë dollarë për të mos hequr dorë nga toka
Vendimi i Bare dhe Huddleston është kthyer në një nga shembujt më të spikatur të debatit gjithnjë e më të madh në SHBA për ndikimin që infrastruktura e inteligjencës artificiale mund të ketë mbi tokat bujqësore dhe komunitetet rurale.
Në njërën anë janë ofertat prej miliona dollarësh, vendet potenciale të punës dhe të ardhurat nga taksat. Në anën tjetër është frika nga humbja e tokave të punuara prej brezash dhe ndryshimi i mënyrës tradicionale të jetesës.
Se si do të përfundojë debati në Maysville do të varet si nga proceset gjyqësore që vazhdojnë, ashtu edhe nga vendimi përfundimtar i Meta-s për një investim të mundshëm në këtë zonë.
