Ta bëjmë luftën kundër hipertensionit arterial një “Çështje të Madhe Kombëtare”, nga prof. Antoine Flahault

Nga prof. Antoine Flahault

Në shumë vende të botës, dhe veçanërisht në Francë, hipertensioni arterial (tensioni i lartë i gjakut) mbetet shkaku kryesor i vdekshmërisë. Rreth 30% e të rriturve francezë vuajnë nga hipertensioni, gjysma e tyre nuk janë të vetëdijshëm për këtë, ndërsa 50% e personave të diagnostikuar me hipertension arterial nuk ndiqen dhe nuk trajtohen siç duhet: tensioni i tyre i gjakut mbetet i lartë për shkak të një trajtimi të papërshtatshëm ose të pakontrolluar mjaftueshëm.

Për më tepër, afro 60% e personave tek të cilët është zbuluar hipertensioni deklarojnë se gjatë vitit nuk kanë marrë nga mjeku i tyre këshilla lidhur me mënyrën e jetesës (aktivitetin fizik, ushqyerjen, pirjen e duhanit dhe konsumimin e alkoolit). Është vërtet një problem serioz i shëndetit publik të mendosh se edhe sot ndodhemi në këtë gjendje në Francë, një vend ku tensioni i gjakut mund të matet te mjeku ose farmacisti, ku 60% e personave me hipertension kanë aparatin e tyre për matjen e tensionit në shtëpi dhe ku barnat janë lehtësisht të disponueshme dhe me kosto të ulët.

Për diagnostikimin e tij nuk nevojiten ekzaminime të ndërlikuara. Trajtimet janë të njohura, efikase dhe tolerohen mirë. Atëherë, përse nuk kemi arritur ta zbresim hipertensionin arterial nga vendi i parë në renditjen e shkaqeve të vdekshmërisë?

Tensioni i gjakut, një sistem qarkullimi që ka nevojë për ekuilibrin e duhur

Tensioni normal i gjakut është nën 135/85 – disa shoqata shkencore mjekësore rekomandojnë madje vlerën 120/80. Numri i parë përfaqëson presionin arterial sistolik, ndërsa i dyti presionin arterial diastolik, që të dy të shprehur në milimetra shtyllë merkuri (mmHg). Duke qenë se zemra është një pompë që shtyn gjakun nëpër arterie, presioni është më i lartë gjatë tkurrjes së zemrës (presioni sistolik) dhe më i ulët gjatë relaksimit të saj (presioni diastolik).

Nëse njëra nga dy vlerat e tensionit tejkalon pragun përkatës prej 140/90, gjatë tri matjeve të njëpasnjëshme të kryera në gjendje qetësie te mjeku, atëherë flasim për hipertension arterial. Mund të kontrollojmë nëse tensioni ynë është normal edhe te farmacisti, por është e rëndësishme që diagnoza të konfirmohet nga mjeku, i cili, sipas rastit, fillimisht do të propozojë ndryshimin e disa zakoneve të jetesës.

Nëse tensioni është vetëm pak mbi pragun e përcaktuar, kjo mund të jetë e mjaftueshme, por duhet të kontrollohet. Nëse vetëm masat që lidhen me mënyrën e jetesës dhe ushqyerjen nuk mjaftojnë për ta rikthyer tensionin e gjakut brenda kufijve normalë, mjeku do të përshkruajë edhe një trajtim antihipertensiv, të përbërë nga një ose, më shpesh, dy substanca aktive, zakonisht të kombinuara në një tabletë të vetme, e cila, në rastin më të mirë, merret në mbrëmje, para gjumit.

Më pas, pacienti duhet të kontrollojë çdo tre deri në gjashtë muaj nëse tensioni i gjakut mbetet normal, duke e matur te farmacisti, te mjeku ose, edhe më mirë, duke e matur vetë në shtëpi për tri ditë radhazi, në pozicion ulur dhe në gjendje qetësie. Duhet të kryhen tri matje të njëpasnjëshme, me një minutë interval ndërmjet tyre, në mëngjes para mëngjesit dhe më pas në mbrëmje para gjumit.

Disa zakone të thjeshta jetese që ulin tensionin e gjakut

Pavarësisht nëse mjeku përshkruan ose jo barna antihipertensive, siç e pamë, trajtimi duhet të shoqërohet me disa ndryshime të mënyrës së jetesës, të cilat ndihmojnë në mënyrë efikase për të kufizuar pasojat dhe rreziqet e hipertensionit arterial.

Së pari, duhet të zvogëlohet sasia e kripës në ushqim. Ushqimet e prodhuara industrialisht, produktet ultra të përpunuara dhe buka përbëjnë më shumë se 80% të sasisë së kripës në ushqyerjen tonë. Francezët konsumojnë mesatarisht 9 gramë kripë në ditë, pothuajse dyfishin e sasisë së rekomanduar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), që është 5 gramë në ditë.

Ndërprerja e pirjes së duhanit rekomandohet fuqimisht dhe cigaret mund të zëvendësohen në mënyrë të përshtatshme me alternativa pa djegie të duhanit, si cigaret elektronike, të cilat janë shumë më pak të dëmshme për shëndetin. Duhet të merret parasysh edhe ulja e konsumimit të alkoolit: ai mund të zëvendësohet me birra, verëra dhe pije të forta nga të cilat është hequr alkooli, pa sheqerna të shtuara dhe cilësitë e shijes së të cilave po përmirësohen dita-ditës.

Elementi më i rëndësishëm për uljen e tensionit të gjakut mbetet aktiviteti i rregullt fizik. Ecja për të paktën gjysmë ore në ditë, çiklizmi ose noti, si dhe ngjitja në këmbë e disa kateve me shkallë, të gjitha këto ndihmojnë jashtëzakonisht shumë në luftën kundër jetesës sedentare dhe sjellin përfitime të mëdha për arteriet dhe tensionin tonë të gjakut.

Hipertensioni arterial, një vrasës serial i frikshëm

Hipertensioni arterial është një armik që, në shumicën e rasteve, vepron në heshtje: pa e matur tensionin, është e pamundur të kuptojmë se vuajmë prej tij. Shumë njerëz shkojnë te mjeku vetëm kur shfaqin simptoma. Ata ngurrojnë gjithashtu të marrin barna çdo ditë, përderisa nuk ndihen të sëmurë.

Megjithatë, personi me hipertension është vërtet një i sëmurë që nuk e di se është i tillë, i prekur nga një sëmundje që, megjithëse në shumicën e rasteve është pa simptoma, mund të shkaktojë vdekje gradualisht.

Hipertensioni është shkaktar i goditjes në tru, infarktit të miokardit, insuficiencës kardiake, insuficiencës renale, sëmundjeve inflamatore të arterieve të gjymtyrëve të poshtme, verbërisë dhe madje edhe demencës senile të tipit Alzheimer.

Asgjë nga këto nuk është aspak inkurajuese, ndërkohë që një pjesë e madhe e këtyre pasojave mund të shmangej nëpërmjet zbulimit të hershëm të hipertensionit arterial dhe trajtimit të duhur të tij, duke kombinuar ndryshimet e mënyrës së jetesës me një trajtim të përshtatshëm, efektiviteti i të cilit kontrollohet rregullisht.

Mjeku ynë, farmacisti ose ne vetë duhet të sigurohemi që vlerat e tensionit të jenë kthyer në normale. Në fakt, brenda më pak se pesë vjetësh, hipertensioni arterial i pakontrolluar rrezikon të dëmtojë enët e gjakut dhe të shkaktojë trashjen e murit të barkushes së majtë të zemrës.

Brenda dhjetë vjetësh mund të shfaqen dëmtimet e para të veshkave, të cilat manifestohen me proteinuri (prani të proteinave në urinë), e më pas shenja të insuficiencës kardiake dhe ndryshime të retinës, të dukshme gjatë ekzaminimit të fundusit të syrit.

Pas njëzet vjetësh, hipertensioni arterial i kontrolluar keq krijon terren për zhvillimin e sëmundjeve kardiovaskulare, cerebrovaskulare dhe renale, të cilat renditen ndër shkaqet kryesore të vdekshmërisë te francezët.

Fatkeqësisht, sa më gjatë të neglizhohet hipertensioni arterial, aq më shpejt dhe më rëndë do të shfaqen ndërlikimet e tij.

Për më tepër, nëse bashkohen edhe faktorë të tjerë rreziku, si mungesa e theksuar e aktivitetit fizik, konsumimi i duhanit dhe alkoolit, diabeti i pakontrolluar, hiperkolesterolemia dhe obeziteti, i gjithë ky proces përshpejtohet dhe përkeqësohet edhe më shumë.

Një sëmundje e varfërisë

Është e vërtetë se hipertensioni arterial prek si të varfrit, ashtu edhe të pasurit, por përhapja e tij është më e ulët te personat me gjendje të mirë ekonomike dhe me arsimim të lartë (20%, kundrejt 45% te personat me të ardhura të ulëta dhe nivel të ulët arsimor).

Në një studim të kryer në Guadelupë, me pjesëmarrjen e 2.420 personave në gjendje të pasigurt ekonomike, të moshës 18 deri në 65 vjeç, përhapja e hipertensionit arterial ishte 18% tek ata që mendonin se gjendja e tyre materiale do të përmirësohej në të ardhmen, 28% tek ata që mendonin se do të mbetej e pandryshuar dhe 43% tek ata që mendonin se do të përkeqësohej.

Shtresat më të favorizuara të popullsisë përfitojnë nga një zbulim më i mirë i hipertensionit dhe nga një respektim më i madh i trajtimit, e rrjedhimisht edhe nga një kontroll më i mirë i tensionit të gjakut.

Nga ana tjetër, varfëria favorizon një ushqyerje më pak të shëndetshme, më të pasur me kripë, sheqerna të shtuara dhe yndyrna të ngopura. Personat më të varfër konsumojnë gjithashtu më shumë ushqime ultra të përpunuara, të cilat janë më të lira se produktet e freskëta.

Një pabarazi e theksuar sociale vërehet edhe te faktorët e rrezikut që i shtojnë rreziqet e lidhura me hipertensionin: obeziteti, diabeti, duhanpirja, mungesa e aktivitetit fizik, konsumimi i alkoolit dhe drogave, stresi, pasiguria dhe kushtet johigjienike të banimit, ndotja e ajrit dhe rreziqet profesionale.

Personat me të ardhura modeste heqin dorë më shpesh nga kontrollet shëndetësore, kujdesi mjekësor dhe ndjekja e trajtimit, veçanërisht për shkak të shpenzimeve që duhet t’i paguajnë vetë dhe që rëndojnë së tepërmi mbi burimet e tyre financiare.

Arsimimi ndihmon gjithashtu për të kuptuar më mirë dhe për të ndjekur udhëzimet parandaluese.

Politikat publike që nuk arrijnë ta vlerësojnë siç duhet përmasën e problemit

Franca i kishte dhënë një sinjal shumë negativ politikës së saj të shëndetit publik kur, në vitin 2011, një shkurtim i shpenzimeve shëndetësore hoqi njohjen e hipertensionit arterial të rëndë si “sëmundje afatgjatë” (ALD).

Kështu, prej pesëmbëdhjetë vjetësh, vendi ka humbur një mekanizëm që u mundësonte personave me të ardhura më të ulëta të kryenin kontrollet për zbulimin e hipertensionit arterial dhe të ndiqnin trajtimin antihipertensiv pa shpenzime shtesë nga xhepi i tyre.

Kjo është ndoshta një nga masat më kundërproduktive që janë marrë në fushën e shëndetit publik dhe mbrojtjes sociale gjatë viteve të fundit.

Ndryshe nga Gjermania ose Mbretëria e Bashkuar, ku zbulimi dhe trajtimi i hipertensionit arterial kanë shënuar përparime të konsiderueshme gjatë viteve të fundit dhe ku tashmë po shihen përfitimet shëndetësore dhe ekonomike, Franca nuk e ka përmirësuar gjendjen përballë asaj që, le ta përsërisim, mbetet shkaku i saj kryesor i vdekshmërisë.

Personat që jetojnë në kushte të pasigurta ekonomike dhe nuk kanë sigurim shëndetësor plotësues heqin dorë më shpesh nga kujdesi mjekësor për të cilin kanë nevojë. Fatkeqësisht, në këtë ndikon edhe detyrimi për të paguar vetë 30% të shpenzimeve mjekësore, përfshirë konsultat dhe barnat, që nuk mbulohen në mungesë të statusit ALD dhe sigurimit shëndetësor plotësues.

Franca sapo ka miratuar dhe shpallur, në korrikun e kaluar, ligjin e quajtur “Neuder”, i cili synon t’i sigurojë vendit një strategji kombëtare për luftën kundër sëmundjeve kardiovaskulare dhe cerebrovaskulare.

Ky ligj synon të zgjerojë dhe të forcojë qasjen në diagnostikimin e hershëm, parandalimin dhe trajtimin e hipertensionit arterial.

Strategjia kombëtare synon të zvogëlojë pabarazitë sociale dhe territoriale, duke përfshirë kontrollin për zbulimin e sëmundjeve kardiovaskulare dhe cerebrovaskulare gjatë “konsultave parandaluese”.

Ajo parashikon masa parandaluese që nga shkolla fillore, si dhe mobilizimin e aktorëve të shëndetësisë në nivel lokal.

Objektivat e këtij ligji janë padyshim të lavdërueshme, por mbetet për t’u parë se si dhe kur do të zbatohet konkretisht, veçanërisht përmes cilave akte nënligjore për zbatimin e tij.

Një vlerësim i parë është planifikuar tashmë për vitin 2029.

Megjithatë, pa njohjen e hipertensionit arterial si sëmundje afatgjatë (ALD), duke lënë kështu një pjesë të konsiderueshme të shpenzimeve në ngarkim të personave në gjendje të vështirë ekonomike, është e vështirë të besohet se situata do të përmirësohet ndjeshëm për ata që sot vuajnë më shumë nga mungesa e qasjes në parandalim dhe kujdes shëndetësor.

Madje rrezikohet që pabarazia sociale lidhur me hipertensionin arterial në vend të thellohet edhe më shumë.

Ligji për parandalimin e rreziqeve kardiovaskulare dhe cerebrovaskulare nuk shkon mjaftueshëm larg

Hipertensioni arterial prek 17 milionë francezë dhe vazhdon të shkaktojë 55.000 vdekje në vit në vend, duke i hequr popullsisë afro 500.000 vite jetë dhe duke shkaktuar 400.000 shtrime në spital çdo vit për shkak të ndërlikimeve të tij.

Politikat publike të pesëmbëdhjetë viteve të fundit mbajnë një përgjegjësi të madhe, duke e lënë hipertensionin arterial në vendin e parë të kësaj renditjeje tragjike të shkaqeve të vdekshmërisë në Francë.

Kjo sëmundje e heshtur dëmton gradualisht arteriet dhe organet tona dhe vazhdon të shkurtojë vitet e jetës sonë me shëndet të mirë, edhe pse zbulohet lehtësisht, nuk kërkon ekzaminime të dhimbshme, të kushtueshme apo invazive dhe trajtohet lehtësisht me një numër të madh barnash të disponueshme.

Por jo të gjithë ata që kanë nevojë për një kujdes të tillë kanë sot qasje të barabartë në të.

Ligji i shpallur më 26 korrik 2026 synon të parandalojë rreziqet kardiovaskulare dhe cerebrovaskulare që nga fëmijëria, në mënyrë që francezët e së nesërmes të jetojnë të çliruar nga hipertensioni arterial i pakontrolluar dhe pasojat e tij, ashtu siç janë sot të çliruar nga difteria, fruthi apo poliomieliti.

Por, pa u përpjekur të eliminohen shpenzimet që duhet t’i mbulojnë vetë shtresat më të pafavorizuara të popullsisë, ky ligj nuk do të mund ta ndërpresë rrethin vicioz në të cilin është ngërthyer vendi.

Në fakt, nuk do të arrijmë të zbulojmë hipertensionin te një numër i madh francezësh që ende nuk e dinë se vuajnë prej tij, as të trajtojmë në mënyrë efikase të gjithë ata që kanë nevojë për trajtim, kryesisht për arsye ekonomike.

Atë që e kemi kuptuar mirë dhe e kemi zbatuar me sukses që nga periudha e pasluftës kundër sëmundjeve të parandalueshme përmes vaksinimit, duhet ta bëjmë sot edhe për hipertensionin arterial dhe sëmundjet kronike e vdekjeprurëse që ai shkakton.

Nga kjo do të përfitonin si gjendja shëndetësore e popullsisë, ashtu edhe financat e sistemit të mbrojtjes sociale të vendit.

Prof. Antoine Flahault, Université Paris Cité, Inserm UMR 1137, Hôpital Bichat – Claude-Bernard

/L’Express.fr