Një ekspert në Universitetin e Kopenhagës tha se ekipi i tij kishte ndarë kërkimet e veta me modelin e inteligjencës artificiale të kompanisë, Claude, dhe se gjetja e re e modelit përputhej me punën e tyre.
Kur Anthropic, gjiganti i inteligjencës artificiale, bëri publike javën e kaluar gjetjet nga laboratori i saj i ri i biologjisë, shkencëtarët e kompanisë pretenduan se kishin përdorur agjentë të IA-së për të zbuluar enzima të reja me potencial për përdorime në bioteknologji.
Disa shkencëtarë vunë shpejt në dyshim këtë arritje. Më pas, Mario Rodríguez Mestre, biolog kompjuterik, tha këtë fundjavë se ai dhe kolegët e tij i kishin studiuar prej katër vjetësh këto enzima dhe molekulat e lidhura me to — të cilat Anthropic i quan ART.
Dr. Mestre dhe kolegët e tij ende nuk i kanë publikuar gjetjet e tyre. Por gjatë tre viteve të fundit, ata kanë përdorur rregullisht modelet e IA-së të Anthropic ndërsa shkruanin kod, hartonin dorëshkrime shkencore dhe kryenin detyra të tjera.
Gjatë këtij procesi, tha Dr. Mestre, ai dhe kolegët e tij ndanë me Anthropic gjetje kyçe rreth këtyre enzimave.
“Pra, për mua, pyetja më e rëndësishme nuk është: ‘A njiheshin tashmë ART-të?’ Po, njiheshin”, tha Dr. Mestre në një intervistë. Çështja, shtoi ai, është nëse IA-ja e Anthropic arriti vërtet te rezultatet përmes arsyetimit të vet apo nëse u orientua drejt tyre duke u mbështetur pjesërisht në punën e tij.
“Shqetësimi im është se ky informacion është përdorur për të trajnuar versionet e ardhshme të modeleve”, tha Dr. Mestre për kërkimin e tij. “Mendoj se është e rëndësishme ta ngremë këtë mundësi.”
Në një deklaratë të dielën, Anthropic tha: “Nuk jemi në dijeni të ndonjë pune të publikuar më parë që përshkruan sistemin ART që gjetëm së fundmi. Claude gjithashtu nuk është trajnuar me transkriptet e bisedave të përdoruesve dhe as ekipi ynë i biologjisë molekulare nuk ka qasje në to.”
Anthropic tha se kontributi kryesor i Claude ishte identifikimi, brenda një sistemi, i një vargu molekulash ARN-je dhe i një proteine të lidhur me transkriptazën e kundërt. Por Dr. Mestre tha se ai dhe kolegët e tij e kishin bërë këtë zbulim më shumë se një vit më parë.
Shqetësime të ngjashme u shfaqën së fundmi kur studiuesit e OpenAI pretenduan se kishin zgjidhur një problem të kahershëm matematikor. Një matematikan i njohur vuri në dukje se prej njëfarë kohe kishte përdorur IA-në e kompanisë në përpjekjet për të arritur te një zgjidhje.
Anthropic, e cila pritet të dalë në bursë me një vlerësim që potencialisht mund të arrijë deri në 2 trilionë dollarë, e ka paraqitur kërkimin biologjik si një pjesë qendrore të misionit të saj.
“Ne besojmë se ky lloj aplikimi do të përshpejtohet me shpejtësi në vitet e ardhshme dhe se në të ardhmen e afërt mund të bëjmë përparim të jashtëzakonshëm ndaj sëmundjeve që e kanë munduar njerëzimin për mijëvjeçarë”, tha Dario Amodei, drejtori ekzekutiv i Anthropic, në një fjalim në Kombet e Bashkuara të mërkurën.
Në raportin e tyre të javës së kaluar, studiuesit e Anthropic thanë se i kishin udhëzuar agjentët e IA-së të kërkonin në baza të dhënash që përmbajnë miliarda sekuenca gjenesh. Shkencëtarët nuk i përshkruan saktësisht promptet — udhëzimet që i ishin dhënë IA-së — që kishin përdorur.
Bazat e të dhënave përmbajnë ADN të mbledhur nga oqeani, toka dhe habitate të tjera. Gjenet u përkasin kryesisht mikrobeve dhe viruseve; shkencëtarët kanë përcaktuar funksionin vetëm të një pjese të vogël të tyre.
Shkencëtarët e Anthropic i ngarkuan IA-së detyrën të gjente gjene që përcaktojnë prodhimin e enzimave të quajtura transkriptaza të kundërta. Këto enzima lexojnë sekuencën e një molekule ARN-je dhe sintetizojnë ADN-në përkatëse duke përdorur ARN-në si kallëp.
Bakteret përdorin disa transkriptaza të kundërta për të zbuluar viruset që i infektojnë. Disa viruse, nga ana tjetër, përdorin transkriptazat e kundërta si armë kundër viruseve të tjera.
Shkencëtarët e Anthropic i dhanë IA-së pesë shembuj transkriptazash të kundërta. Agjentët shkruan vetë programe kompjuterike për të eksploruar bazat e të dhënave në kërkim të gjeneve të ngjashme dhe për të analizuar nga afër kandidatët premtues.
Agjentët identifikuan gjene për transkriptaza të mundshme të kundërta te viruset që infektojnë bakteret, të njohura si bakteriofagë gjigantë (jumbo phages). Secila prej këtyre sekuencave ndodhej pranë një vargu gjenesh për molekula ARN-je, të cilat mund t’i ndihmojnë enzimat të kryejnë funksionin e tyre.
Shkencëtarët e Anthropic i quajtën enzimat “array-associated reverse transcriptases”, ose ART — transkriptaza të kundërta të asociuara me vargje. Në një raport të publikuar në faqen e tyre të internetit, ata thanë se IA-ja e tyre kishte ndërmarrë “hapat e parë të një zbulimi biologjik në mënyrë të pavarur”.
Të dielën, Dr. Mestre e kundërshtoi këtë pretendim. “Janë të njëjtat sisteme që ne kemi studiuar prej vitesh”, tha ai. Dhe, sipas tij, janë të njëjtat enzima që ai ia kishte përshkruar IA-së së Anthropic.
Dr. Mestre i hasi për herë të parë këto enzima te bakteriofagët gjigantë në vitin 2022, ndërsa kërkonte transkriptaza të reja të kundërta. Ai punoi për një periudhë të shkurtër si konsulent për ReNAgade Therapeutics, e cila në vitin 2023 paraqiti një kërkesë për patentë për një numër transkriptazash të kundërta, përfshirë ato që kishte gjetur Dr. Mestre. Ai figuron si bashkë-shpikës në kërkesën për patentë.
Pas punës për ReNAgade, Dr. Mestre iu bashkua Universitetit të Kopenhagës për t’i studiuar më hollësisht transkriptazat e kundërta, përfshirë ato që kishte gjetur te bakteriofagët gjigantë. Ai dhe kolegët e tij i quajtën joformalisht “jumbotrons”.
Anthropic e publikoi Claude në vitin 2023, një vit pasi Dr. Mestre kishte nisur kërkimet mbi jumbotrons. Ashtu si shumë shkencëtarë të tjerë, ai e pa Claude të dobishëm për një sërë detyrash.
“E ndryshova plotësisht mënyrën se si bëj shkencë”, tha ai.
Gjatë bisedave të tij me Claude, Dr. Mestre ndau një draft të disertacionit të tij, si edhe një dorëshkrim shkencor që përshkruante jumbotrons. Ai dhe kolegët e tij ngarkuan hollësi të tjera ndërsa përdornin Claude për të kryer detyra të ndryshme administrative.
The New York Times shqyrtoi mesazhe në Slack, figura dhe materiale të tjera të prodhuara nga Dr. Mestre, të cilat dokumentojnë kërkimet e tij dhe bisedat me Claude gjatë disa viteve të fundit. Ato duket se tregojnë se IA-ja ishte e përfshirë gjerësisht në punën e tij kërkimore.
Seth Shipman, bioinxhinier në Gladstone Institutes dhe University of California, San Francisco (UCSF), tha se ishte i njohur me punën e Dr. Mestre.
“Kemi vite që flasim me të për këto”, tha ai. “Shumë prej nesh i njohin këto sisteme.”
Dr. Mestre tha se nuk mund të ishte i sigurt se Anthropic ishte mbështetur në punën e tij për të kërkuar jumbotrons. Por, tha ai, ishte skeptik se agjentët e IA-së mund të kishin arritur t’i gjenin ato kaq shpejt.
Jumbotrons janë të rralla dhe gjenet e tyre të ARN-së janë të vështira për t’u dalluar nga sekuencat gjenetike të rastësishme. Dr. Mestre gjeti gjithashtu disa përputhje të habitshme midis punës së tij dhe asaj të paraqitur nga shkencëtarët e Anthropic.
Shkencëtarët pretenduan se IA-ja e tyre kishte marrë në mënyrë të pavarur të dhënat e papërpunuara nga një eksperiment i vitit 2022, në të cilin studiuesit kishin regjistruar të gjitha molekulat virale të ARN-së të prodhuara nga një mikrob i infektuar nga bakteriofagë gjigantë.
IA-ja e Anthropic raportoi se mikrobet prodhonin sasi të mëdha të molekulave të ARN-së që bëjnë pjesë në sistemet ART. Shkencëtarët argumentojnë se kjo provë mbështet hipotezën e tyre se transkriptazat e kundërta, të cilat pretendojnë se i kanë zbuluar, mbështeten te këto molekula ARN-je për të kryer një funksion biologjik për bakteriofagët gjigantë.
Dr. Mestre tha se ai dhe kolegët e tij i kishin analizuar të njëjtat të dhëna një vit më parë, gjë që i kishte ndihmuar të identifikonin gjenet e ARN-së të lidhura me jumbotrons. Ata e ndanë këtë informacion të papublikuar me Claude.
“Ngjashmëria ishte e habitshme për ne”, tha Dr. Mestre.
Pa një shqyrtim më të hollësishëm të asaj që kishte bërë në të vërtetë IA-ja e Anthropic, tha Dr. Mestre, do të ishte e pamundur të përcaktohej me siguri nëse ajo ishte orientuar nga kërkimi i tij.
“Dua të them, rastësitë ndodhin”, tha ai. “Të gjithë në këtë fushë bëjnë pak a shumë të njëjtat gjëra. Por ne ishim në dijeni të këtyre vargjeve të përsëritura më shumë se një vit më parë.”
Dr. Mestre vuri në dukje se kompanitë e IA-së janë akuzuar gjithashtu për trajnimin e modeleve me veprat e artistëve dhe shkrimtarëve pa lejen e mbajtësve të të drejtave të autorit. “Kjo ka ndodhur tashmë”, tha ai.
Dr. Shipman, nga UCSF, tha se edhe ai dhe kolegët e tij janë mbështetur shumë në mjetet e Anthropic për kërkimet e tyre. “Edhe ne po u tregojmë se me çfarë po punojmë”, tha ai.
Njoftimi i kompanisë javën e kaluar ngriti shqetësime serioze mes shkencëtarëve që studiojnë këto enzima, shtoi ai.
“Kam dëgjuar nga shumë njerëz të fushës sonë që thonë: ‘Uh-oh, a po i trajnojnë modelet me promptet e mia?’”, tha Dr. Shipman. “Nuk mund të mos mendojmë për këtë.”
Polemika rreth jumbotrons i bën jehonë një konflikti tjetër shkencor që u zhvillua në fillim të këtij muaji. Një tjetër kompani fillestare e inteligjencës artificiale, OpenAI, pretendoi se kishte zgjidhur një problem të rëndësishëm matematikor që kishte mbetur i paprovuar.
Por matematikani i New York University, Tristan Buckmaster, i cili po punonte me një koleg për zgjidhjen e tyre, tha se ata kishin përdorur modelet e OpenAI në punën e tyre.
Në një deklaratë, Dr. Buckmaster ngriti mundësinë që OpenAI të kishte përfituar nga puna e tyre. “A është etike të përdorësh të dhënat e klientit për t’ia paraprirë vetë klientit me publikimin e rezultatit?”, pyeti ai më vonë në rrjetet sociale.
OpenAI më pas mohoi se modelet e saj ishin trajnuar me bisedat e Dr. Buckmaster. (The New York Times ka paditur OpenAI dhe Microsoft, duke pretenduar shkelje të të drejtave të autorit mbi përmbajtjen e lajmeve në lidhje me sistemet e IA-së. Të dyja kompanitë i kanë mohuar këto pretendime.)
Dr. Mestre ishte bërë gjithnjë e më entuziast për përdorimin e IA-së në punën e tij shkencore. Vetëm muajin e kaluar, ai filloi të përdorte Claude Science, një mjet të ri të IA-së nga Anthropic, të përshtatur posaçërisht për studiuesit.
Por pas njoftimit të Anthropic javën e kaluar, ai po i mbyll gradualisht projektet e tij me Claude dhe po kalon te modele të tjera.
“Po i mbyll të gjitha”, tha ai.
Carl Zimmer mbulon lajmet shkencore për The Times dhe shkruan rubrikën Origins./The New York Times
