Në një intervistë për The New York Times, presidenti i Koresë së Jugut paraqiti një propozim të guximshëm se si mund të frenohet programi bërthamor i Koresë së Veriut.
Nga Katrin Bennhold
27 shtator 2026
Unë jam drejtuesja e “The World”.
Sapo një vend zotëron armë bërthamore, ai papritur fiton një potencial shumë më të madh për t’u bërë rrezik për botën. Në të njëjtën kohë, bota ka shumë më pak mundësi për t’u përballur me atë vend. Për shembull, ka pak gjasa që Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli të kishin sulmuar një Iran të armatosur me armë bërthamore.
Kjo është arsyeja pse Koreja e Veriut është shndërruar në një problem kaq të madh. Armët e saj bërthamore e kanë mbrojtur nga sulmet ushtarake, duke e bërë atë një shembull për vendet e tjera që synojnë të sigurojnë bomba të tyre. Dhe të gjitha përpjekjet për ta detyruar ose bindur që të heqë dorë nga programi i saj bërthamor, praktikisht nuk kanë dhënë asnjë rezultat; përkundrazi, ajo e ka zgjeruar vazhdimisht arsenalin e saj. Sot, kolegu im Choe Sang-hun shkruan se përse mund të ketë ardhur koha të provohet diçka e re me Korenë e Veriut.
Pa alternativa
Nga Choe Sang-hun
Kur u ula për një intervistë me presidentin e Koresë së Jugut, Lee Jae Myung, në fillim të këtij muaji, ai hodhi një propozim të guximshëm, të cilin nuk e ka artikuluar asnjë udhëheqës tjetër i rëndësishëm botëror — jashtë Pekinit dhe Moskës. Bota, tha ai, duhet t’i heqë ose t’i lehtësojë sanksionet e ashpra ekonomike ndaj Koresë së Veriut, në këmbim të ndalimit të programit të saj të armëve bërthamore.
Ideja sfidon politikën zyrtare amerikane të ndjekur prej dekadash, e cila mbështetet te ushtrimi i presionit ndaj Phenianit derisa ai të heqë dorë nga armët bërthamore. Megjithatë, Lee ia paraqiti këtë strategji drejtpërdrejt presidentit Trump, i cili po kërkon të rifillojë diplomacinë personale me udhëheqësin e Koresë së Veriut, Kim Jong-un.
Argumenti kryesor i Lee ishte i thjeshtë: Çfarë alternative tjetër realiste kanë në të vërtetë Shtetet e Bashkuara?
Merrni parasysh faktet në terren.
Dekada sanksionesh nuk kanë arritur ta pengojnë Korenë e Veriut të bëhet de facto një shtet me armë bërthamore; përkundrazi, ato vetëm sa e kanë forcuar vendosmërinë e saj për të zgjeruar arsenalin.
Pheniani refuzon të negociojë nëse Uashingtoni vazhdon të këmbëngulë për denuklearizim të menjëhershëm.
Kina dhe Rusia tani po e ndihmojnë në mënyrë aktive Korenë e Veriut t’u shmanget këtyre masave ndëshkuese.
Ndërkohë, stoku i saj i kokave bërthamore dhe raketave po rritet.
Lee argumenton se bota duhet ta trajtojë denuklearizimin si një objektiv afatgjatë, por se përparësia e menjëhershme duhet të jetë krijimi i stimujve që Koreja e Veriut të ngrijë zhvillimin aktual të armëve të saj. Vazhdimi i presionit maksimal, ndërkohë që kërkohet denuklearizim i plotë, është një qasje “idealiste”, gjithçka ose asgjë, e cila vetëm sa do ta përkeqësojë krizën, tha ai.
Lee është një nga udhëheqësit e parë botërorë që e thotë këtë hapur. Por argumenti që ai paraqiti po fiton gjithnjë e më shumë mbështetje: Ka ardhur koha të provohet diçka e re me Korenë e Veriut.
Sanksionet kundrejt denuklearizimit
Sanksionet amerikane kundër Koresë së Veriut janë pothuajse po aq të vjetra sa edhe marrëdhëniet e trazuara mes dy vendeve.
Uashingtoni i vendosi ato për herë të parë në vitin 1950, pasi hyri në Luftën e Koresë në anën e Koresë së Jugut. Kanë kaluar pothuajse tetë dekada, por Koreja e Veriut ende nuk është dorëzuar përballë presionit. Përkundrazi, ndaj asaj që e quante “armiqësi amerikane”, ajo u përgjigj duke kryer gjashtë prova bërthamore nga viti 2006 deri në vitin 2017.
Nën udhëheqjen amerikane, Kombet e Bashkuara e shtuan presionin në vitin 2017, duke ndaluar eksportet kryesore të Koresë së Veriut, përfshirë qymyrin, tekstilet dhe fuqinë punëtore.
Presioni i shtuar ndihmoi që Kim të ulej në bisedime me Trumpin. Dyshja u takua tri herë midis viteve 2018 dhe 2019. Koreja e Veriut kërkonte lehtësimin e sanksioneve; Uashingtoni kërkonte denuklearizimin. Por bisedimet dështuan për shkak të mosmarrëveshjes rreth kohës së zbatimit. Pheniani kërkonte lehtësim të hershëm të sanksioneve, ndërsa Shtetet e Bashkuara nuk ishin të gatshme të hiqnin dorë nga leva e tyre më e fuqishme e presionit.
Kim u kthye në vend i zhgënjyer. Por lufta në Ukrainë krijoi një hapësirë të re strategjike. Pheniani furnizoi Rusinë me trupa dhe armë; Rusia forcoi lidhjet e saj ekonomike dhe ushtarake me Korenë e Veriut. Kina, e shqetësuar se mund të humbiste ndikimin e saj në Phenian, zgjeroi tregtinë e vet me Mbretërinë Hermite.
Një nga viktimat e këtyre ndryshimeve gjeopolitike ka qenë efektiviteti i sanksioneve ndërkombëtare. Rusia dhe Kina punuan për shpërbërjen e një paneli kyç monitorues të Kombeve të Bashkuara, ndërsa zgjerimi i tregtisë i ka siguruar Koresë së Veriut kapital të ri.
Koreja e Veriut tani përballet me më pak kufizime dhe zotëron më shumë burime për të avancuar programin e saj bërthamor. Ajo vazhdon të prodhojë plutonium nga karburanti i përdorur i reaktorëve, ka shtuar një impiant të dytë për pasurimin e uraniumit në kompleksin e saj kryesor bërthamor në Yongbyon dhe ka zgjeruar një tjetër jashtë Phenianit. Që nga viti 2019, Koreja e Veriut ka zhvilluar dhe testuar gjithashtu një sërë raketash të afta për të bartur armë bërthamore.
Ndërkohë, tha Lee, “të dyja palët mbajnë objektiva të paarritshëm dhe nuk bëjnë asgjë”.
Çfarë tani?
Gjatë javëve të fundit kam marrë pjesë në disa forume, ku analistë dhe ish-negociatorë janë përpjekur të gjejnë një zgjidhje për enigmën e Koresë së Veriut.
Pothuajse askush nuk beson se Koreja e Veriut do të heqë dorë nga arsenali i saj bërthamor me një hap të vetëm. Në vend të kësaj, ekspertët parashikojnë një proces të gjatë dhe me faza: fillimisht ngrirjen e programit, pastaj reduktimin gradual të tij, derisa vendi përfundimisht të jetë pa armë bërthamore. Gjatë këtij procesi, Uashingtoni dhe aleatët e tij do të ofronin stimuj ekonomikë dhe diplomatikë, duke punuar drejt një traktati të përhershëm paqeje dhe, në fund, drejt vendosjes së marrëdhënieve zyrtare diplomatike.
Por rruga përpara është e mbushur me pengesa. Çdo raund i mëparshëm bisedimesh — dhe çdo marrëveshje jetëshkurtër, e hartuar me formulime të paqarta — ka përfunduar me akuza të ndërsjella për hollësi të tilla si mënyra se si duhet verifikuar ngrirja e programit. Zyrtarë të frustruar amerikanë e kanë krahasuar negocimin me Korenë e Veriut me “blerjen dy herë të të njëjtit kalë”. Negociatorët koreano-veriorë i kanë krahasuar homologët e tyre amerikanë me “banditë” që përpiqen t’i detyrojnë ata ta ulin armën të parët.
Edhe nëse bisedimet mes Trumpit dhe Kimit rifillojnë, Koreja e Veriut do të ulej në tryezën e negociatave shumë më e fuqishme sesa gjatë mandatit të parë të Trumpit. Arsenali i saj është rritur dhe tani ajo mund të mbështetet te Kina dhe Rusia nëse bisedimet dështojnë. Me ose pa marrëveshje, paralajmërojnë analistët, objektivi i vërtetë përfundimtar i Phenianit është ta bëjë botën t’i pranojë armët e tij bërthamore si një fakt të kryer, duke ndjekur në thelb rrugën e Indisë dhe Pakistanit drejt klubit bërthamor.
Studiuesit e të drejtave të njeriut paralajmërojnë se heqja e sanksioneve do t’i jepte regjimit të Kimit më shumë hapësirë për të shfrytëzuar punën e detyruar për eksporte të tilla si qymyri. Të tjerë shqetësohen se Trumpi do të joshet më shumë nga spektakli — për shembull, një udhëtim i papritur në Phenian — sesa nga puna e vështirë për hartimin e një udhërrëfyesi të mirëfilltë drejt denuklearizimit.
Megjithatë, shumica pajtohen se nuk ekziston ndonjë alternativë reale përveçse të provohet sërish diplomacia, dhe sa më shpejt. Sepse, në këtë pikë, Koreja e Veriut po shton çdo vit më shumë armë në arsenalin e saj. Çmimi që bota do të duhet të paguajë për një Kore të Veriut pa armë bërthamore vetëm sa do të vazhdojë të rritet./NYT
