Të mbyllësh rubinetin e eksportuesit më të madh të naftës në botë, pikërisht në një kohë kur tregu po përballet me mungesë të theksuar të këtij karburanti: ky është skenari me pasoja potencialisht shpërthyese që Donald Trump po shqyrton në përpjekje për të ulur çmimet në Shtetet e Bashkuara.
Të martën, më 22 shtator, gjatë një takimi në Nju Jork me Presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky, Presidenti amerikan tha se ua kishte propozuar këtë mundësi bashkëpunëtorëve të tij.
„U thashë: ‘Të mos e shesim naftën tonë jashtë vendit’. Ne prodhojmë shumë naftë“, deklaroi ai, duke premtuar se një vendim do të merrej „shpejt“.
Në një artikull të publikuar të nesërmen, Politico, duke cituar pesë persona të njohur me diskutimet, raportoi se administrata amerikane po punonte për një projekt që parashikonte ndalimin e eksporteve të naftës për 90 ditë.
Shtëpia e Bardhë e mohoi menjëherë këtë. Sekretari i Energjisë, Chris Wright, deklaroi se „askush“ nuk po shqyrtonte një ndalim të plotë dhe se një masë e tillë „nuk funksionon aspak“.
Megjithatë, ky skenar nuk është përjashtuar përfundimisht. Sipas vlerësimeve të Washington Post, Shtetet e Bashkuara eksportojnë aktualisht nga 1,4 deri në 1,6 milion fuçi naftë në ditë, kryesisht drejt Amerikës Latine dhe Evropës. Ndërkohë, Shtëpia e Bardhë prej muajsh po kërkon një zgjidhje për rritjen e fortë të çmimeve, vetëm pak javë para zgjedhjeve të mesmandatit.
Çmimi mesatar kombëtar i një galloni naftë arriti këtë javë nivelin rekord prej 6,53 dollarësh. Një gallon është i barabartë me 3,78 litra, çka përkthehet në rreth 1,50 euro për litër. Kjo shumë mund të duket e ulët krahasuar me rreth 2,30 euro për litër që paguhet aktualisht në Francë, por është shumë më e lartë se 3,50 dollarët për gallon, ose rreth 78 centë për litër, që paguheshin në Shtetet e Bashkuara para luftës në Iran, të nisur më 28 shkurt nga SHBA-ja dhe Izraeli.
Synimi i Uashingtonit është, pra, i thjeshtë: të mbajë më shumë karburant brenda vendit, me qëllim që çmimet të ulen përkohësisht.
Pasoja të rënda në pikat e karburantit në Evropë dhe SHBA
Përballë shqetësimeve të shprehura menjëherë nga drejtues të industrisë së naftës, Chris Wright kontaktoi të martën në mbrëmje drejtuesit e disa kompanive amerikane për t’i informuar se parapëlqente një masë më pak radikale sesa ndalimi i plotë, raportoi Wall Street Journal, duke cituar persona të afërt me industrinë.
Një ditë më vonë, gjatë disa daljeve publike, ai foli disa herë për kufizime të eksporteve që do të zbatoheshin „më shumë në mënyrë krejtësisht vullnetare“ nga kompanitë amerikane.
Por, sipas shumë vëzhguesve, pavarësisht formës që mund të zgjedhë administrata, masa rrezikon mbi të gjitha ta përkeqësojë mungesën që Donald Trump thotë se synon ta luftojë.
Në fakt, Shtetet e Bashkuara nuk vuajnë nga mungesa e naftës në kuptimin e mirëfilltë të fjalës. Rafineritë amerikane prodhojnë shumë më tepër sesa konsumohet brenda vendit dhe një pjesë të madhe të prodhimit e eksportojnë. Rritja e çmimeve lidhet kryesisht me faktin se edhe SHBA-ja është pjesë e një tregu botëror nën trysni të madhe për shkak të ndërprerjeve të furnizimit në Lindjen e Mesme dhe Rusi.
Bllokimi i eksporteve mund t’i ulte çmimet në afat të shkurtër, por vetëm përkohësisht. Pa tregje ku ta shesin prodhimin, rafineritë do të detyroheshin përfundimisht ta ulnin atë.
Problemi është se nafta, benzina dhe karburanti i avionëve prodhohen në të njëjtat procese të rafinimit. Ulja e prodhimit të naftës do të zvogëlonte, për rrjedhojë, edhe ofertën e karburanteve të tjera, duke krijuar rrezikun që çmimet e tyre të fillonin sërish të rriteshin.
Jashtë Shteteve të Bashkuara, goditja do të ishte edhe më e fortë.
Evropa është bërë më e varur nga nafta amerikane që kur importet nga Arabia Saudite kanë rënë me 30 për qind që nga fillimi i luftës në Lindjen e Mesme, ndërsa edhe furnizimet nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Katari janë zvogëluar ndjeshëm.
Rusia, ndërkohë, i ka ndërprerë eksportet pas sulmeve ukrainase ndaj rafinerive të saj.
Në këto rrethana, rritja e çmimeve mund të ishte shumë e ndjeshme dhe disa vende evropiane mund të detyroheshin të përdornin rezervat e tyre emergjente, madje edhe të përballeshin me mungesa.
Franca do të ishte veçanërisht e ekspozuar: ajo importon më shumë se gjysmën e naftës që konsumon.
Industria amerikane e naftës ngrihet kundër planit
Për ta shmangur këtë skenar, industria amerikane e naftës u mobilizua me një shpejtësi të pazakontë për ta ndalur projektin që në fillesë, raporton Wall Street Journal.
Vetëm disa orë pas deklaratave të Donald Trumpit, Mike Sommers, drejtues i American Petroleum Institute (API), paralajmëroi se kufizimi i eksporteve vetëm sa do ta „përkeqësonte problemin“ dhe do të shkaktonte çrregullime si në tregjet amerikane, ashtu edhe në ato ndërkombëtare.
Sipas informacioneve të Wall Street Journal, drejtuesit e Chevron dhe Phillips 66, si dhe përfaqësues të ExxonMobil dhe Valero, kontaktuan drejtpërdrejt personat e tyre të kontaktit brenda administratës amerikane.
Më shumë se 30 organizata që përfaqësojnë sektorët e energjisë, industrisë dhe biznesit i dërguan më pas, të mërkurën, një letër Donald Trumpit, duke i kërkuar të hiqte dorë nga plani.
Ato propozuan alternativa të tjera: lehtësimin e përjashtimeve nga Jones Act, për të mundësuar transportimin e sasive më të mëdha të karburantit ndërmjet porteve amerikane; bindjen e Kinës për të rritur eksportet e saj; ose pezullimin e përkohshëm të taksës federale mbi karburantet.
Për industrinë, çështja shkon shumë përtej çmimit të naftës. Bllokimi i eksporteve mund të krijonte mbingarkesë në të gjithë zinxhirin amerikan të rafinimit dhe t’i kushtonte sektorit disa miliardë dollarë./L’Express
