Sondazhet tregojnë se presidenti i majtë në detyrë, Lula, po e ngushton diferencën ndaj rivalit të djathtë, Flavio Bolsonaro, përpara raundit të dytë të votimit.
Nga Brian Osgood
Zgjedhësit në Brazil do t’u drejtohen kutive të votimit për herë të dytë brenda një muaji, ndërsa senatori Flavio Bolsonaro dhe presidenti Luiz Inacio Lula da Silva përballen në balotazh për të vendosur se kush do ta mbajë presidencën për katër vitet e ardhshme.
Bolsonaro i tejkaloi pritshmëritë në raundin e parë të votimit, më 4 tetor, kur e mposhti Lulën me më pak se dy pikë përqindjeje, por nuk arriti shumicën e nevojshme për të shmangur balotazhin. Që atëherë, presidenti i majtë është përpjekur të mobilizojë mbështetësit e tij përpara raundit të dytë.
Votimi i së dielës do të përcaktojë nëse Brazili do t’i bashkohet një numri në rritje vendesh në Amerikën Latine që u kanë dhënë fitore kandidatëve të së djathtës ekstreme, të cilët premtojnë lidhje më të ngushta me Shtetet e Bashkuara, një qasje më të ashpër ndaj krimit dhe pasigurisë, si dhe politika ekonomike më miqësore ndaj tregut.
Brazili nën drejtimin e Lulës është shndërruar në një nga kundërpeshat kryesore ndaj kësaj prirjeje dhe një fitore e Bolsonaros të dielën do t’u jepte shtysë konservatorëve në rajon që synojnë ta shtrijnë vargun e fitoreve të tyre edhe në vendin më të madh të Amerikës Latine.
Kur zhvillohet raundi i dytë?
Balotazhi do të zhvillohet më 25 tetor 2026.
Çfarë ndodhi në raundin e parë?
Në raundin e parë të 4 tetorit, Bolsonaro mori 47 për qind të votave, kundrejt pak më shumë se 45 për qind për Lulën. Pjesa tjetër e votave u nda mes disa kandidatëve, kryesisht konservatorë, të cilët nuk u kualifikuan për raundin e dytë.
Shumica e sondazheve kishin parashikuar një garë të ngushtë që do të përfundonte në balotazh, por Lula konsiderohej lehtësisht favorit për të dalë i pari në raundin e parë. Megjithëse epërsia e Bolsonaros ishte e vogël, rezultati i tij më i mirë nga sa pritej tregoi se e djathta politike ruan një mbështetje të konsiderueshme, gjë që zuri në befasi shumë përkrahës të Lulës.
Suksesi i Bolsonaros erdhi në një kohë kur babai i tij, ish-presidenti i ekstremit të djathtë Jair Bolsonaro, po vuan një dënim me 27 vjet burg për përfshirjen e tij në një komplot për grusht shteti pas humbjes ndaj Lulës në vitin 2022. Kandidatët e djathtë shënuan gjithashtu fitore në zgjedhjet legjislative në mbarë vendin.
Kush është Lula?
Luiz Inacio Lula da Silva, i njohur thjesht si Lula, është presidenti në detyrë dhe kandidati i Partisë së Punëtorëve, PT.
Periudha e tij në pushtet është karakterizuar nga përpjekja për të ndërthurur demokracinë politike me përmirësimin material të jetës së shtresave të varfra, si edhe nga përpjekjet për të forcuar lidhjet mes vendeve në zhvillim dhe shteteve joperëndimore në skenën globale.
80-vjeçari synon një mandat të katërt, jo të njëpasnjëshëm, duke shpresuar se popullariteti i tij dhe mbështetja për programet sociale, të cilave përkrahësit u atribuojnë transformimin e vendit, do ta ndihmojnë të shmangë një fitore të Bolsonaros.
Lula fitoi mandatin e tij të tretë në vitin 2022, duke shënuar një rikthim të jashtëzakonshëm pas një periudhe në burg për akuza korrupsioni, të cilat më vonë u rrëzuan pas zbulimeve për parregullsi në veprimtarinë e prokurorisë.
Megjithatë, peizazhi politik tejet i polarizuar e ka penguar Lulën të zbatojë reforma ambicioze dhe gjithëpërfshirëse gjatë mandatit të tij të tretë.
Arritje të rëndësishme, si rënia e ndjeshme e papunësisë dhe varfërisë, si dhe përpjekjet kundër shpyllëzimit të Amazonës, janë zbehur nga rritja e borxheve të familjeve, të cilat kanë ushtruar presion mbi ekonomitë familjare.
Një skandal korrupsioni i përqendruar te bankieri i diskredituar Daniel Vorcaro ka përfshirë gjithashtu figura dhe institucione të fuqishme në të gjithë spektrin politik, përfshirë edhe vetë Bolsonaron, si dhe disa anëtarë të Gjykatës së Lartë të vendit. Kjo gjykatë është prej kohësh objekt kritikash nga e djathta për shkak të dënimit dhe burgosjes së Bolsonaro-s së vjetër.
Kush është Flavio Bolsonaro?
Senatori Flavio Bolsonaro kandidon si përfaqësues i Partisë Liberale të krahut të djathtë.
45-vjeçari është shndërruar në udhëheqësin de facto të së djathtës politike në vend, duke marrë rolin që më parë mbahej nga babai i tij, përpara dënimit të këtij të fundit për një komplot që synonte ta mbante në pushtet pavarësisht humbjes ndaj Lulës në vitin 2022.
Bolsonaro i ri është përpjekur të projektojë një imazh më të përmbajtur dhe më të rafinuar se ai i babait të tij, ndërkohë që premton vazhdimësi në shumë prej bindjeve dhe prioriteteve të tij politike dhe zotimin se, nëse zgjidhet, do të luftojë për lirimin e tij nga burgu.
Ai ka premtuar një qasje të militarizuar ndaj krimit dhe pasigurisë që lidhet me bandat e organizuara, në bashkëpunim të ngushtë me administratën e presidentit amerikan Donald Trump. Trump ka synuar ta zgjerojë përfshirjen ushtarake të SHBA-së në Amerikën Latine përmes lidhjeve me aleatë të djathtë, në emër të luftës kundër krimit.
Bolsonaro ka premtuar gjithashtu të frenojë inflacionin dhe shpenzimet qeveritare, ndërsa një këshilltar i tij ka deklaruar se, në rast fitoreje, ai do të vendoste një tavan për borxhin publik.
Në ditët pas raundit të parë, Bolsonaro ka deklaruar se do ta “ridemokratizojë” Brazilin përmes reformimit të kushtetutës. Kushtetuta aktuale u miratua pas rikthimit të Brazilit në demokraci në vitet 1980, ndërsa babai i Bolsonaros ka shprehur prej kohësh nostalgji të hapur për periudhën e diktaturës.
Ka shumë spekulime se Bolsonaro mund të synojë reformimin e sistemit gjyqësor, pas problemeve ligjore të babait të tij. Ai ka premtuar gjithashtu rikthimin e lehtësimeve tatimore për sektorin e eventeve.
Çfarë ka ndodhur që nga raundi i parë?
Ndërsa shumë anëtarë të PT-së u demoralizuan pas fitores së Bolsonaros në raundin e parë, Lula u bëri menjëherë thirrje mbështetësve të mobilizoheshin për balotazhin dhe u hodh intensivisht në fushatë.
Ai ka marrë gjithashtu meritat për ndryshimin kushtetues të kërkuar prej kohësh nga partia e tij për shkurtimin e javës gjashtëditore të punës dhe ka premtuar transport publik falas gjatë fundjavave.
Demonstratat në mbështetje të Lulës në qytete në të gjithë vendin kanë tërhequr miliona njerëz, duke ndihmuar në mobilizimin e elektoratit të presidentit dhe në ngushtimin e avantazhit të Bolsonaros. Edhe Bolsonaro ka zhvilluar tubime të tijat, me synimin për të shfrytëzuar vrullin e raundit të parë dhe për të konsoliduar mbështetjen e partive të tjera konservatore.
Dy kandidatët zhvilluan një debat të ashpër më 18 tetor, gjatë të cilit shkëmbyen fyerje dhe akuza për korrupsion.
Çështja e ndërhyrjes së jashtme është bërë gjithashtu temë e ditëve të fundit të fushatës. Gjiganti amerikan i rrjeteve sociale Meta po përballet me akuza se ka kufizuar aktivitetin në mbështetje të Lulës në internet, me synimin e pretenduar për të favorizuar Bolsonaron.
Shqetësimet për ndërhyrje të huaj, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara, kanë qenë të pranishme gjatë gjithë fushatës.
Administrata Trump është përpjekur vazhdimisht të ndikojë në politikën braziliane, duke vendosur më parë tarifa të larta dhe masa ndëshkuese ndaj zyrtarëve të drejtësisë, në përpjekje për të çuar në rrëzimin e çështjes kundër Bolsonaro-s së vjetër, si dhe duke përdorur retorikë të ngjashme me atë të së djathtës braziliane për të vënë në dyshim besueshmërinë e sistemit zgjedhor të vendit.
Vetë Trump ka përdorur pretendime të rreme për mashtrime të përhapura zgjedhore për të refuzuar rezultate të pafavorshme për të dhe vëzhguesit kanë shprehur shqetësimin se SHBA-ja mund të mbështesë Bolsonaron mbi bazën e pretendimeve të tilla edhe nëse ai do ta humbiste garën.
Çfarë tregojnë sondazhet?
Pas fitores në raundin e parë, Bolsonaro u shfaq si favoriti de facto i garës. Megjithatë, sondazhet vazhdojnë të tregojnë një garë të ngushtë, me Lulën që po e zvogëlon avantazhin e rivalit, ndonëse vazhdon të jetë prapa brenda marzhit të gabimit.
Parashikimet se Bolsonaro mund të shkëputej ndjeshëm pas raundit të parë, për shkak se kandidatët e tjerë konservatorë nuk kaluan në balotazh, deri tani nuk janë konfirmuar nga sondazhet e reja.
Një sondazh i Nexus-it, i publikuar të hënën, e nxirrte Bolsonaron me 46,5 për qind të votave në raundin e dytë, kundrejt 45,9 për qind për Lulën. Një sondazh i javës së mëparshme e nxirrte Bolsonaron me 47,9 për qind dhe Lulën me 45,1 për qind.
Një tjetër sondazh nga AtlasIntel dhe Bloomberg, i publikuar po të hënën, e nxirrte Bolsonaron me 49,8 për qind, kundrejt 47,6 për qind për Lulën. Në një sondazh të 9 tetorit, Bolsonaro kishte 51,1 për qind dhe Lula 45,7 për qind.
Një sondazh i Quaest-it, i publikuar më 21 tetor, tregonte se epërsia e Bolsonaros vazhdonte të zvogëlohej: Lula kishte 44 për qind, ndërsa Bolsonaro 45 për qind.
