Magali Rangin
Pavarësisht polemikës rreth Thélyson Orélien, i dyshuar se ka përdorur inteligjencën artificiale për të shkruar librin e tij, C’était ça ou mourir, klientët vazhdojnë të dynden në librari për ta blerë.
“Njerëzit vazhdojnë ta blejnë.” Një javë pas akuzave ndaj librit të Thélyson Orélien, C’était ça ou mourir, i dyshuar se është shkruar me ndihmën e IA-së, shitjet po vazhdojnë në të njëjtin ritëm dhe madje po thyejnë rekorde. Kjo konfirmon statusin e tij si fenomen letrar i sezonit të ri botues.
Romani, i botuar nga Grasset, arriti në 18.254 kopje të shitura fizikisht nga 21 deri më 27 shtator – 20.000 sipas Grasset, nëse përfshihen platformat dhe, rrjedhimisht, shitjet në Belgjikë, Zvicër dhe Luksemburg – krahasuar me 12.506 një javë më parë, sipas renditjes së librave më të shitur NielsenIQ BookData/Livres Hebdo, të cituar nga AFP.
Kështu, libri zë vendin e parë në kategorinë e romaneve, përpara veprave të Agnès Martin-Lugand dhe Marc Levy, të botuara së fundmi.
C’était ça ou mourir është shitur në rreth 65.000 kopje që nga dalja më 19 gusht, një shifër veçanërisht e lartë për romanin e parë të një shkrimtari të huaj, deri atëherë të panjohur.
Lexuesit “duan ta konstatojnë vetë”
Edhe pse botuesi kanadez i Thélyson Orélien, Boréal, e ka pezulluar turneun e tij promovues për të “garantuar mirëqenien” e autorit, ndërsa Académie Goncourt e ka përjashtuar nga përzgjedhja e saj, në librari suksesi i C’était ça ou mourir nuk po zbehet. Përkundrazi.
Është e vërtetë se herë pas here vërshojnë pyetjet e klientëve dhe libri nxit diskutime, por lexuesit “duan ta konstatojnë vetë”, na thotë një librashitës parizian, i cili vazhdon ta ekspozojë dukshëm veprën, ashtu si të gjitha libraritë e pavarura që kemi kontaktuar.
“Ne nuk kemi pse të reagojmë po aq shpejt sa Académie Goncourt”, shton ky librashitës, i cili pret që kjo çështje të ketë ende “mjaft zhvillime të reja” dhe arrin në përfundimin se “duhet treguar kujdes”.
Edhe në një librari të madhe në Bordeaux nuk bëhet fjalë për ta hequr librin. Atje vlerësojnë se çështja Thélyson Orélien është “një problem i botuesit, jo i librashitësit” dhe se “vetëm drejtësia mund të vendosë për tërheqjen e një libri, askush tjetër”. “Nëse njerëzit duan ta lexojnë, e lexojnë; ne nuk kemi asgjë për të thënë.”
“Është libri letrar më i shitur i këtij sezoni të ri botues”, konfirmon një tjetër librashitës në Paris, i cili thotë se ka pasur “disa shkëmbime mendimesh me klientët”. “Është një libër që i ka prekur shumë lexuesit dhe një pjesë e klientelës vjen natyrshëm në mbrojtje të tij.”
“Një libër që na ka pëlqyer jashtëzakonisht shumë”
Pavarësisht disa komenteve negative, vëren gjithashtu ky librashitës, shumica dërrmuese e reagimeve janë mjaft entuziaste. Për të, libri “i bërë enkas për Goncourt des lycéens” është “një libër që ka fituar jashtëzakonisht shumë zemrat e librashitësve dhe lexuesve”. “Presim të shohim se çfarë do të ndodhë me çmimet e tjera”, shton ai.
Edhe ky librashitës nga Marseille është në pritje të zhvillimeve dhe vëren se “raporti me librin ka ndryshuar” për lexuesit, ndonëse kjo “nuk i ka ngadalësuar shitjet”. “Pas kësaj historie e porositëm më pak për ta rimbushur stokun dhe më pas mbetëm pa kopje”, shton ai, duke vërejtur se është “pak herët për ta tërhequr”. Romani i Thélyson Orélien, i cili “kristalizon shumë çështje”, ndodhet në pikëtakimin e pikëpyetjeve rreth inteligjencës artificiale, por edhe rreth racizmit në letërsi, dhe gjithashtu po nxit shumë diskutime në librari.
“Njerëzit janë shumë në siklet dhe pyesin veten: ‘A jam mashtruar? A jam emocionuar nga një algoritëm?’”
“Ky është një moment i rëndësishëm për botimet dhe letërsinë”, vlerëson ai.
Académie Goncourt ishte e para që reagoi ndaj polemikës. Sipas Eric-Emmanuel Schmitt, i pyetur në emisionin Quelle époque në France 2, në fakt, “kishte shumë gjasa që ai të ishte zgjedhja e nxënësve të shkollave të mesme”. Akademia, vazhdon ai, deshi kështu të shmangte “që nxënësit e shkollave të mesme të zgjidhnin pikërisht këtë libër dhe që, pas një hetimi, të zbulohej se vërtet kishte pasur një proces të dyshimtë krijimi”.
Deri tani, vetëm Goncourt e ka hequr librin nga përzgjedhja e tij. C’était ça ou mourir, fitues i çmimit Fnac, vazhdon të jetë në listat për çmimet Médicis, Renaudot dhe Fémina.
Por akuza të tjera, këtë herë për plagjiaturë, që lidhen me tekste të botuara në Kanada, ku Thélyson Orélien jeton që nga viti 2010, e rëndojnë edhe më shumë çështjen e autorit.
Për këtë autor, i katapultuar në statusin e fenomenit të sezonit të ri letrar, gjithçka ndryshoi më 21 shtator, menjëherë pas shpalljes së çmimit Fnac. Akuza për përdorimin e IA-së u bë fillimisht në X nga një llogari anonime e quajtur “Balance ton Claude”.
Deri atëherë pak e njohur, llogaria e administruar nga një kolektiv – pjesë e të cilit është edhe editorialisti i Le Figaro, Samuel Fitoussi – pretendoi se romani ishte shkruar “pothuajse tërësisht” nga inteligjenca artificiale. Për ta mbështetur pretendimin, kolektivi thotë se për analizimin e fragmenteve ka përdorur programin amerikan të zbulimit të teksteve të gjeneruara nga IA, Pangram, besueshmërinë e të cilit e vlerëson lart./BFM
