Nga Baptiste Langlois
A mund të jesh njëkohësisht mushkëria e gjelbër e Evropës dhe sistemi i saj i qarkullimit të gjakut, që e mban të varur nga furnizimi me lëndë djegëse fosile? Me sa duket, po! E pasur me burime hidroenergjetike, naftë dhe gaz, Norvegjia ndodhet pikërisht në këtë pozitë paradoksale. Dhe mjaft të favorshme, pasi Oslo prej kohësh i financon ambiciet e veta të gjelbra falë të ardhurave të mëdha nga hidrokarburet. Pas një periudhe reflektimi gjatë viteve 2010, qeveria norvegjeze tashmë e pranon hapur qasjen e saj të zhvillimit paralel të të dyja drejtimeve. Nuk bëhet më fjalë të kufizohet vetëm në rolin – shumë të lavdërueshëm – të një “baterie të gjelbër”. Tani ajo synon të bëhet themeli energjetik i Evropës në të gjitha format e energjisë, nga më të pastrat deri tek ato me emetimet më të larta të karbonit.
“Ky ndryshim drejtimi është i dukshëm në diskursin politik dhe industrial. Prodhimi i lëndëve djegëse fosile nuk shihet më thjesht si një trashëgimi e së kaluarës, por si çelësi i së ardhmes ekonomike të vendit”, vëren studiuesi Tobias Bernander Silseth, specialist i energjisë.
Goditjet gjeopolitike të viteve të fundit vetëm sa e kanë përforcuar rëndësinë strategjike të Norvegjisë. Pas pushtimit rus të Ukrainës, shteti skandinav u bë furnizuesi më i madh i Bashkimit Evropian me gaz. Konflikti në Iran i ka dhënë një argument shtesë për të vazhduar nxjerrjen e lëndëve djegëse fosile, gjithnjë e më në veri, pavarësisht rezervave të Brukselit.
“Vendi shërben si një lloj police sigurimi për furnizimin energjetik të kontinentit. Ai na kujton gjithashtu një fakt thelbësor, të cilin e kemi shpërfillur për një kohë të gjatë: Tranzicioni kërkon kohë. Ne do të kemi ende nevojë për burime fosile gjatë njëzet deri në njëzet e pesë viteve të ardhshme”, thekson Cécile Maisonneuve, themeluese e kompanisë së konsulencës Decysive dhe kolumniste e L’Express.
Kjo nuk e pengon Norvegjinë që, paralelisht, të paraqitet si një nga vendet pararojë të dekarbonizimit, së bashku me të gjithë fqinjët e saj nordikë.
“I gjithë rajoni duhet të konsiderohet një shtyllë si e sigurisë energjetike, ashtu edhe e tranzicionit energjetik të Evropës”, argumenton Francesco Sassi, studiues në Universitetin e Oslos.
Ka disa arsye që mbështesin këtë vlerësim. Në radhë të parë, energjia elektrike e prodhuar atje ka emetime shumë të ulëta karboni. Secili vend mbështetet te përparësitë e veta. Përzierja energjetike e Norvegjisë bazohet kryesisht te hidrocentralet, një burim prodhimi i kontrollueshëm dhe i disponueshëm, megjithëse i ndikuar nga pasojat e ndryshimeve klimatike.
Danimarka, nga ana e saj, ka zhvilluar një industri të rëndësishme të energjisë së erës, me disa kompani udhëheqëse në botë: Vestas, në prodhimin e turbinave, dhe Ørsted, në zhvillimin e parqeve të erës në det. Prandaj, nuk është për t’u habitur që era mbulon 60% të nevojave energjetike të vendit.
Ndërkohë, Suedia dhe Finlanda kombinojnë më shumë burime prodhimi. Hidroenergjia dhe energjia bërthamore përbëjnë bazën e përzierjes së tyre energjetike, të plotësuar nga një pjesë gjithnjë e më e madhe e energjisë së erës.
Kjo do të thotë se ato kanë sasi të konsiderueshme energjie elektrike që mund t’i eksportojnë me çmime të ulëta drejt pjesës tjetër të kontinentit. Kjo shpjegon praninë e rregullt të Suedisë dhe Norvegjisë ndër vendet që u shesin më shumë teravat-orë energji elektrike fqinjëve të tyre, duke u renditur vetëm pas Francës.
“Rëndësia e tyre për balancimin e tregut evropian është e jashtëzakonshme”, konfirmon Francesco Sassi.
“Një qasje pragmatike”
“Ne kemi burime aq të bollshme saqë, në shumë aspekte, jemi të vetëmjaftueshëm me energji elektrike dhe mund të eksportojmë edhe më shumë. Sigurisht, ekzistojnë disa tensione politike rreth lidhjeve ndërmjet rrjeteve elektrike, por Evropa thjesht nuk mund të bëjë pa ne”, vlerëson Klaus Skytte, drejtor i përgjithshëm i Nordic Energy Research.
“Për më tepër, prej vitesh po dëshmojmë se rrjeti mund të funksionojë me një përfshirje të lartë të energjive të rinovueshme. Energjia e erës rezulton një burim i qëndrueshëm furnizimi, ndërsa hidroenergjia siguron fleksibilitetin. E gjithë kjo shoqërohet me luhatje shumë të moderuara të çmimeve.”
Sistemi elektrik rajonal, i integruar dhe plotësues, është një nga faktorët kryesorë të këtij suksesi.
“Vendet nordike kanë ndjekur një qasje pragmatike dhe pa ideologji: Ato kanë zhvilluar të gjitha mjetet që kishin në dispozicion”, vazhdon Cécile Maisonneuve. “Për më tepër, dekarbonizimi është shumë më i lehtë kur politikat energjetike janë të harmonizuara. Ky është problemi i madh i Evropës Perëndimore…”
Nëse energjia elektrike është motori i tranzicionit, metalet janë kushti që e bën të mundur atë. Edhe në këtë drejtim, Skandinavia dhe Finlanda kanë shumë për të ofruar për të zvogëluar varësinë ekstreme të Evropës nga Kina.
“Sidomos Suedia, e cila ka ambicie të mëdha në këtë fushë”, thekson Tobias Bernander Silseth.
Duhet thënë se vendi ka një pasuri të madhe gjeologjike dhe një traditë minerare që nuk është ndërprerë kurrë. I vendosur mbi mburojën gjeologjike fenoskandiane, ai është i pasur me burime: 90% e mineralit të hekurit të nxjerrë në BE vjen nga nëntoka e Suedisë, ashtu si edhe gati gjysma e plumbit dhe zinkut.
Suedia mund të bëhet gjithashtu një burim i rëndësishëm mineralesh të domosdoshme për teknologjitë e reja. Në Kiruna, në skajin verior të vendit, është identifikuar një vendburim oksidesh të elementeve të tokave të rralla, i vlerësuar në 2,2 milionë tonë, që, sipas kompanisë shfrytëzuese LKAB, përfaqëson afërsisht një të pestën e kërkesës evropiane.
Kjo nuk është aspak e papërfillshme në një kohë kur Pekini po i përdor këto materiale kritike si armë tregtare.
“Një burim idesh”
As vendet fqinje nuk mbeten pas. Finlanda hapi në shkurtin e kaluar minierën e parë të litiumit në Evropë. Në kulmin e aktivitetit, vendburimi i Syväjärvit do të prodhojë 15.000 tonë në vit. Një sasi e mjaftueshme për të prodhuar 300.000 bateri automjetesh elektrike.
E pajisur tashmë me një industri funksionale të grafitit dhe me ekspertizë të mirëfilltë në nxjerrjen e mineraleve, Norvegjia po zhvillon gjithashtu projektet e veta minerare.
Më strategjiku? Vendburimi Fensfeltet, i cili, sipas vlerësimeve, do të ishte deri tani rezerva më e madhe e elementeve të tokave të rralla në kontinent.
Shfrytëzimi i tij, për momentin, pengohet nga vonesat administrative dhe kundërshtimi lokal – ashtu si shumë projekte të ngjashme, përfshirë ato në Francë.
Ndërsa qeveria ka vendosur të marrë kontroll më të drejtpërdrejtë mbi këtë dosje, ajo ka parapëlqyer të tërhiqet nga plani për hapjen e ujërave të saj ndaj shfrytëzimit minerar në thellësi të detit, një veprimtari e kritikuar nga një pjesë e popullsisë dhe nga shumë vende aleate.
Me kaq shumë përparësi, rajoni ndodhet logjikisht në pozicionin më të favorshëm për të ndërtuar industrinë evropiane me emetime të ulëta karboni të së ardhmes.
“Nga miniera te produktet përfundimtare, duke kaluar përmes rafinimit, këto nisma janë premtuese për krijimin e zinxhirëve të plotë të vlerës”, shpjegon gjeografi Gilles Lepesant, drejtor kërkimesh në Qendrën Kombëtare Franceze të Kërkimeve Shkencore (CNRS).
Dështimi i prodhuesit të baterive Northvolt – i blerë përfundimisht në shkurt nga kompania amerikane Lyten – nuk i ka frenuar investimet në Suedi.
Në prodhimin e çelikut të gjelbër, projektet Stegra dhe Hybrit janë ndër më të përparuarat në kontinent.
Energjia e bollshme nordike mund të mundësojë kështu elektrifikimin më të lehtë të disa sektorëve të industrisë së rëndë ose të transportit. Për shembull, përmes hidrogjenit të gjelbër.
Berlini e ka kuptuar mirë këtë.
“Një tubacion hidrogjeni është në ndërtim ndërmjet Danimarkës dhe Gjermanisë, e cila po përpiqet të sigurojë furnizimin e saj”, ilustron Klaus Skytte.
Përtej pasurive të tyre natyrore, këto vende vazhdojnë të tregojnë rrugën në shumë fusha.
“Suedia ka arritur të bëjë që nga vitet 1990 atë që ne nuk po arrijmë ta bëjmë: T’i vendosë karbonit një çmim që pasqyron vlerën e tij reale”, vlerëson Cécile Maisonneuve.
“Ky çmim i CO₂ u ka dhënë investitorëve qartësi për të ardhmen dhe ka mundësuar dekarbonizimin e një pjese të madhe të industrisë dhe sektorit të ndërtesave. Kjo është receta që duhet të zbatojmë!”
Efektet e këtyre politikave pararojë po ndiqen me vëmendje.
“Shumë metropole po i drejtohen Evropës skandinave për të gjetur zgjidhje që do t’u mundësonin të çliroheshin nga varësia prej qymyrit ose gazit”, shpjegon Gilles Lepesant, aktualisht me mision në Pragë, në Republikën Çeke.
“Ekspertiza e tyre në modernizimin e rrjeteve të ngrohjes qendrore ose në përdorimin e pompave të nxehtësisë mund të eksportohet lehtësisht. Përveç zotërimit të teknologjive industriale, këto vende duhet të shihen si një laborator, si një burim idesh që mund të frymëzojë fqinjët.”
Në fushën e tranzicionit energjetik, busulla evropiane është e drejtuar vendosmërisht nga veriu.
(L’Express)
