„Nuk ka ndonjë sekret: suksesi i nxënësve tanë shpjegohet para së gjithash me punën e tyre të palodhur. Formimi ynë kërkon rigorozitet dhe një disiplinë pothuajse ushtarake“, shpjegon Halima Rahmani, një nga drejtueset e klasës përgatitore për shkollat e larta elitare (CPGE) Al Zahrawi.
I krijuar në vitin 2018 në Rabat të Marokut, ky institucion befasoi këtë vit: të 25 nxënësit e brezit të tij u pranuan në shkolla të larta franceze të inxhinierisë. Gjashtë prej tyre u pranuan në École Polytechnique dhe gjashtë të tjerë në CentraleSupélec, krahasuar përkatësisht me dy dhe një të pranuar vitin e kaluar.
Nxënësit që pranohen në këtë klasë përgatitore shkencore përzgjidhen me kritere tepër të rrepta. „Çdo vit marrim rreth 500 aplikime nga i gjithë vendi. Për t’u pranuar duhet të kesh të paktën notën 18 nga 20 në provimin e maturës dhe të kalosh provimet veçanërisht të vështira të konkursit tonë“, shpjegon Halima Rahmani.
Ky model, i mbështetur në një partneritet publik-privat, ku institucioni është i lidhur me një fondacion dhe përfiton nga mësues të vënë në dispozicion nga Ministria e Arsimit, po zgjerohet vazhdimisht në Marok. Lydex, Lymed dhe qendra Al Zahrawi, të cilat kryesojnë renditjet, kanë të njëjtën ambicie: të kontribuojnë në „afirmimin e shkencës marokene në botë“, duke përgatitur elitat e ardhshme.
Hapat e tyre të parë në arsimin e lartë shpesh i hedhin në Francë, në institucione prestigjioze si École Polytechnique, CentraleSupélec, École des Ponts ParisTech ose Télécom Paris. Për t’u pranuar, kandidatët u nënshtrohen ose provimeve të konkursit të përgjithshëm, ose atyre të procedurës së posaçme për studentët e huaj që vijnë nga klasat përgatitore.
„Suksesi i këtyre institucioneve marokene vazhdon të konfirmohet: 23 nga 50 vendet e ofruara këtë vit në kuadër të programit ndërkombëtar CPGE iu dhanë nxënësve të tyre“, shpjegon Marc Rosso, drejtor i konkursit të pranimit në École Polytechnique.
„Talente të padukshme“
Liceu Mohammed VI d’Excellence, i njohur më shumë si Lydex, për një kohë të gjatë ka nxjerrë numrin më të madh të studentëve të pranuar. Që nga viti 2017, 115 të rinj marokenë nga klasat e tij përgatitore janë pranuar në kampusin e famshëm të École Polytechnique në Palaiseau, në departamentin Essonne.
„Që atëherë, shumë të tjerë kanë ndjekur shembullin tonë. Tani duhet ta ndajmë numrin e vendeve që ofrojnë shkollat e larta me institucione të tjera marokene“, pranon drejtori Christophe Boeckel.
I vendosur në Benguérir, rreth 70 kilometra në veri të Marrakeshit, institucioni pret gjithashtu të rinj nga i gjithë Maroku. Tridhjetë për qind e tyre përzgjidhen në bazë të rezultateve të maturës dhe shpesh vijnë nga qendrat e mëdha urbane.
„Pjesa tjetër, 70 për qind, janë ata që ne i quajmë ‘talente të padukshme’, të cilët ndonjëherë vijnë nga qytete më të vogla ose nga zonat rurale“, vijon Christophe Boeckel.
Pas fazës së përzgjedhjes paraprake, kandidatët i nënshtrohen një provimi në matematikë, por edhe një interviste me gojë. Kjo është një mënyrë e mirë për të vlerësuar aftësi të tjera, ndonjëherë më pak akademike, por që konsiderohen po aq të rëndësishme, si pavarësia dhe aftësia për t’u përshtatur.
Në Lydex, që mbështetet nga Fondacioni OCP, shuma e bursave që u jepen nxënësve përcaktohet sipas të ardhurave të familjeve të tyre. Kampusi ka gjithashtu një numër të madh objektesh sportive dhe kulturore, përfshirë një pishinë gjysmëolimpike dhe një teatër të madh. Synimi është të kufizohet sa më shumë koha e humbur në udhëtime, në mënyrë që nxënësit t’i kushtojnë sa më shumë kohë studimit.
„Fakti që jemi një shkollë me konvikt krijon mbi të gjitha një klimë kohezioni dhe gare të shëndetshme. Gjithashtu mundëson funksionimin e mekanizmit të ngritjes shoqërore dhe, pa dyshim, pikërisht këtu qëndron forca jonë më e madhe“, thekson Christophe Boeckel.
Që nga kriza e Covid-19, Lydex ka ulur gjithashtu me 25 për qind numrin e orëve të leksioneve tradicionale, për t’i dhënë më shumë hapësirë „të nxënit aktiv“. Një tjetër veçori është se mësuesit paguhen më mirë se në institucione të tjera dhe mund të përfitojnë shpërblim në bazë të rezultateve të punës.
„Kjo shpjegohet edhe me faktin se orari i tyre i punës është më i zgjatur“, sqaron drejtori.
Një garë me kohën
Edhe nxënësit e Al Zahrawi, që mbështetet nga fondacioni jofitimprurës Cheikh Zaid, përfitojnë kushte ideale. Të përjashtuar plotësisht nga tarifat e shkollimit, ata strehohen në dhoma dyshe të pajisura me një kënd të vogël kuzhine, në mënyrë që të çlirohen sa më shumë nga shqetësimet praktike të jetës së përditshme.
„Në institucionet e mëdha franceze si Louis-le-Grand apo Henri-IV, programi i klasave përgatitore fillon të trajtohet që në dy vitet e fundit të shkollës së mesme. Prandaj ne duhet ta kompensojmë këtë vonesë, duke hyrë në një garë të vërtetë me kohën“, shpjegon drejtori Nabil Ngote.
Nxënësit mbikëqyren nga ora 08:00 deri në orën 22:00 nga mësues që kanë të gjithë të paktën njëzet vjet përvojë. Mësuesit madje i shoqërojnë kandidatët në Paris kur zhvillohen provimet me gojë.
„Asgjë nuk i lihet rastësisë: madje ua sigurojmë edhe veshjen që do të mbajnë atë ditë!“, thotë Halima Rahmani.
Për shumicën e nxënësve, École Polytechnique mbetet synimi më i lakmuar. Megjithatë, ekipet pedagogjike i nxisin që shkollën ta zgjedhin në përputhje me projektin e tyre personal.
Këtë qasje e mbështet edhe Adriano Cotta, përgjegjës për promovimin dhe fushatat e pranimit në CentraleSupélec: „Është mirë të kujtojmë se nuk jemi thjesht një shkollë në krye të një renditjeje, por kemi një identitet të veçantë. Shkojmë rregullisht në këto institucione për të prezantuar programet tona dhe marrim pjesë në katër panaire arsimore në vit.“
Në vitin 2025, CentraleSupélec kishte pranuar 25 studentë marokenë. Këtë vit, numri i tyre ka arritur në 52 studentë që ndjekin një nga programet e saj të inxhinierisë, qoftë të përgjithshme, qoftë të specializuar.
Si shpjegohen rezultatet kaq të larta të këtyre klasave përgatitore në konkurset e shkollave më të mira shkencore franceze, ndërkohë që anketa e fundit ndërkombëtare PISA tregon rënie të rezultateve arsimore në Marok?
Ndoshta sepse duhet bërë dallimi ndërmjet nivelit të përgjithshëm të sistemit arsimor dhe nivelit të një elite që priret në masë të madhe drejt degëve të inxhinierisë.
„Është profesioni që gëzon prestigjin më të madh shoqëror, së bashku me profesionin e mjekut“, shpjegon Halima Rahmani.
Lycée Méditerranéen, ose Lymed, një tjetër institucion maroken me klasa përgatitore, i mbështetur nga fondacioni i kompleksit industrial dhe portual Tanger Med, e vë theksin te përvoja praktike në terren.
„Në kuadër të projekteve të mbikëqyrura me nismë personale, nxënësit kanë mundësinë të punojnë përkrah inxhinierëve të grupit për probleme dhe raste konkrete zbatimi“, shpjegon drejtori Mostapha Ahdifi. „E gjithë kjo krijon një urë konkrete ndërmjet arsimit shkencor, kërkimit të zbatuar dhe botës profesionale.“
Mbetet për t’u parë nëse këta të diplomuar të ardhshëm marokenë do të zgjedhin më pas ta zhvillojnë karrierën në vendin e tyre. Meqenëse shumica e këtyre klasave përgatitore janë hapur vetëm vitet e fundit, ende nuk ka kaluar kohë e mjaftueshme për t’i dhënë përgjigje kësaj pyetjeje.
„Shumë prej tyre, pa dyshim, do ta vazhdojnë rrugëtimin e tyre jashtë vendit, veçanërisht në vendet anglosaksone“, parashikon Adriano Cotta.
Edhe pse shkollat e larta franceze të inxhinierisë përbëjnë një etapë të rëndësishme në formimin e këtyre studentëve, e ardhmja e tyre po projektohet edhe përtej Francës./L’Express
