Nga Jean-Claude Gerber
Në 27 shtete të SHBA-së dënimi me vdekje është i ligjshëm. Krahas injeksionit vdekjeprurës, lejohen edhe karrigia elektrike dhe metoda të tjera.
Pikat kryesore
- Në 27 shtete amerikane, si dhe në nivel federal, zbatohet dënimi me vdekje.
- Metodat e lejuara janë injeksioni vdekjeprurës, karrigia elektrike, hipoksia nga azoti, dhoma e gazit dhe pushkatimi.
- Në vitin 2025, në SHBA u kryen 47 ekzekutime, niveli më i lartë që nga viti 2009.
- 66 për qind e popullsisë amerikane mbështet dënimin me vdekje për vrasje.
Ekzekutimi i dështuar i Christa Pike në shtetin amerikan të Tennessee-s ka nxitur sërish debat mbi zbatimin e dënimit me vdekje. Pike duhej të ekzekutohej me injeksion vdekjeprurës, një metodë ekzekutimi e lejuar në të gjitha shtetet ku ekziston dënimi me vdekje. Megjithëse iu administruan dy doza të preparatit pentobarbital, ajo vazhdoi të jetonte. Dëshmitarët raportuan se, edhe pas administrimit të preparateve, Pike vazhdonte të merrte frymë dhe dëgjohej duke gulçuar për ajër.
Si pasojë e ekzekutimit të dështuar, guvernatori i Tennessee-s, Bill Lee, pezulloi të gjitha ekzekutimet deri në fund të vitit dhe urdhëroi një hetim të pavarur. Ndalimi i përkohshëm nuk prek vetëm injeksionin vdekjeprurës, por edhe të gjitha metodat e tjera të ekzekutimit të lejuara në këtë shtet jugor. Ashtu si në shumë shtete të tjera që zbatojnë dënimin me vdekje, edhe në Tennessee mund të përdoren disa mënyra ekzekutimi, ndër to edhe karrigia elektrike.
Metodat e lejuara të ekzekutimit në SHBA
Në SHBA, dënimi me vdekje është aktualisht i ligjshëm në 27 nga 50 shtetet. Mes tyre janë Kalifornia, Oregoni, Pensilvania dhe Ohio, ku zbatimi i dënimit me vdekje është pezulluar për një afat të pacaktuar. Arsyet lidhen me përpjekjet për ta shfuqizuar atë ose, si në rastin e Ohio-s, me synimin për të zëvendësuar injeksionin vdekjeprurës, deri tani e vetmja metodë ligjore e ekzekutimit, me një metodë alternative. Edhe në nivel federal dënimi me vdekje zbatohet si në drejtësinë civile, ashtu edhe në atë ushtarake.
Injeksioni vdekjeprurës
Injeksioni vdekjeprurës është metodë e lejuar ekzekutimi në të gjitha shtetet ku ekziston dënimi me vdekje. Ai lejohet edhe në nivel federal. Për herë të parë u përdor më 7 dhjetor 1982 në Texas. Që prej atëherë, sipas Death Penalty Information Center, në SHBA janë ekzekutuar me injeksion vdekjeprurës të paktën 1492 persona.
Procedura: personit të dënuar i injektohet një përzierje vdekjeprurëse preparatesh – zakonisht një anestetik ose qetësues si pentobarbitali, midazolami ose propofoli, i kombinuar me relaksues muskulor dhe klorur kaliumi – ose i jepet një mbidozë e një barbiturati të vetëm.
Karrigia elektrike
Metoda e ekzekutimit e njohur si elektrokutim lejohet si metodë dytësore në Alabama, Arkansas, Florida, Kentucky, Mississippi, Oklahoma, Tennessee dhe Virginia. Në South Carolina, që nga viti 2021, karrigia elektrike është metoda kryesore e ekzekutimit.
Procedura: personi i dënuar lidhet në një karrige prej druri dhe i nënshtrohet dy goditjeve të fuqishme me rrymë alternative, rreth 2000 deri në 2500 volt, të cilat çojnë në ndalim të zemrës dhe vdekje të trurit.
Dhoma e gazit
Dhoma e gazit është metodë e lejuar ekzekutimi në Arizona, Kaliforni, Missouri dhe Wyoming. Që nga rikthimi i dënimit me vdekje në SHBA në vitin 1976, njëmbëdhjetë persona janë ekzekutuar në dhomën e gazit. I fundit ishte Walter LeGrand në Arizona, më 3 mars 1999.
Procedura: personi i dënuar lidhet në një karrige të posaçme brenda dhomës së gazit, pas së cilës hapësira mbyllet hermetikisht. Më pas, përmes një reaksioni kimik, çlirohet gaz me acid cianhidrik. Helmi depërton në gjak përmes mushkërive, bllokon përdorimin e oksigjenit nga qelizat dhe, në fund, shkakton vdekjen.
Hipoksia me azot
Kjo metodë ekzekutimi lejohet në Alabama, Arkansas, Louisiana, Mississippi dhe Oklahoma. Në asnjërin prej këtyre shteteve nuk është e përcaktuar si metodë parësore. Deri tani, hipoksia me azot është përdorur shtatë herë në Alabama dhe një herë në Louisiana.
Procedura: personit të dënuar me vdekje i jepet azot i pastër përmes një maske. Thithja e azotit çon në mungesë gjithnjë e më të madhe të oksigjenit dhe, në fund, në vdekje.
Skuadra e pushkatimit
Ekzekutimi me pushkatim lejohet si metodë dytësore në Utah, Oklahoma, Mississippi dhe South Carolina. Në Idaho, që nga 1 korriku 2026, ajo është metoda kryesore e ekzekutimit.
Procedura: personi i dënuar fiksohet në një karrige në një dhomë të posaçme. Tre deri në pesë qitës, identiteti i të cilëve mbahet i fshehtë, synojnë një shenjë të vendosur mbi zemrën e të dënuarit.
Varja
Në asnjërin prej 27 shteteve ku ekziston dënimi me vdekje, varja nuk është më sot metodë e lejuar ekzekutimi, as në nivel federal. Megjithatë, varja mund të përdoret edhe një herë të vetme – në New Hampshire, ku dënimi me vdekje u shfuqizua në vitin 2019. Atje, Michael Addison, i dënuar me vdekje në vitin 2008, parashikohet të ekzekutohet pavarësisht shfuqizimit të mëvonshëm. Për të, në New Hampshire lejohen dy metoda: injeksioni vdekjeprurës dhe, si alternativë, vdekja me varje.
Metodat në nivel federal
Në SHBA ekzistojnë dy sisteme të ndara federale për dënimin me vdekje: drejtësia federale civile dhe drejtësia ushtarake.
Drejtësia federale civile
Kur një gjykatë federale civile jep dënim me vdekje, metoda e ekzekutimit përcaktohet në parim sipas ligjit të shtetit ku është dhënë vendimi. Nëse ai shtet nuk ka dënim me vdekje, gjykata cakton një shtet tjetër që e zbaton atë. Rregulloret federale lejojnë injeksionin vdekjeprurës ose një metodë tjetër të parashikuar nga legjislacioni përkatës shtetëror.
Drejtësia ushtarake
Për dënimet me vdekje sipas ligjit ushtarak amerikan vlejnë rregulla të tjera. Presidenti duhet ta miratojë personalisht ekzekutimin. Aktualisht nuk është më e përcaktuar një metodë e vetme ekzekutimi. Rregulloret e mëparshme të ushtrisë parashikonin injeksionin vdekjeprurës. Sot, metodën përkatëse e përcakton sekretari i Ushtrisë për çdo rast veçmas.
“Dënim mizor dhe i pazakontë”?
Kundërshtarët e dënimit me vdekje, si American Civil Liberties Union (ACLU), e konsiderojnë vetë dënimin me vdekje si shkelje të Amendamentit të Tetë të Kushtetutës së SHBA-së. Ky amendament ndalon dënimet mizore dhe të pazakonta (“cruel and unusual punishments”). Organizatat profesionale mjekësore dhe ekspertët paralajmërojnë se disa metoda ekzekutimi mbartin rrezik për dhimbje të konsiderueshme. Organizata më e madhe profesionale e mjekëve, American Medical Association, ua ndalon mjekëve, për arsye etike profesionale, pjesëmarrjen aktive në ekzekutime.
Gjykata Supreme e SHBA-së deri tani nuk ka shpallur asnjë metodë ekzekutimi si antikushtetuese. Kjo ka ndodhur vetëm në nivel shtetëror. Georgia dhe Nebraska, për shembull, e ndaluan karrigen elektrike në vitet 2001 dhe 2008, përkatësisht, duke e cilësuar atë si “dënim mizor dhe të pazakontë”.
Sipas një sondazhi të Pew Research Center, të publikuar më 6 gusht, 66 për qind e të rriturve të anketuar në SHBA e mbështesin dënimin me vdekje për vrasje, ndërsa 32 për qind e kundërshtojnë. Kur rezultatet ndahen sipas orientimit politik, tabloja është kjo: 84 për qind e republikanëve dhe e të pavarurve me prirje republikane e mbështesin dënimin me vdekje, ndërsa te demokratët dhe të pavarurit me prirje demokrate përqindja është 51 për qind.
Dënimi me vdekje në SHBA në shifra
Sipas Amnesty International, SHBA-ja ishte në vitin 2025 mes pesë vendeve me numrin më të lartë të ekzekutimeve. Deri tani, gjatë vitit 2026, në SHBA janë kryer 30 ekzekutime. Prej tyre, 16 në Florida, shtatë në Texas, tre në Oklahoma, dy në Alabama dhe nga një në Tennessee dhe Arizona.
Në vitin 2025, në 11 shtete amerikane u kryen 47 ekzekutime, që përbën nivelin më të lartë që nga viti 2009. Florida kontribuoi në mënyrë vendimtare në këtë rritje me 19 ekzekutime. South Carolina, Texas dhe Alabama pasuan me nga pesë ekzekutime secili. Shtete të tjera që zbatuan dënimin me vdekje ishin Tennessee me tre, Arizona me dy, Indiana me dy, Mississippi me dy, Oklahoma me dy, Missouri me një dhe Louisiana me një. Tennessee ka ekzekutuar 11 persona që nga viti 2018./20Minuten
