Mosreagimi ndaj ofensivës industriale kineze mund t’i kushtojë Evropës më shumë sesa kundërmasat e mundshme dhe, me ndryshimin e kursit të Berlinit, Brukseli mund të bëjë gjëra që deri dje dukeshin politikisht të pamundura
Nga Federico Rampini
Deri pak kohë më parë, titulli i këtij filmi ishte «Evropë-Kinë, lufta tregtare që askush nuk e dëshiron». Por tani Gjermania ka ndryshuar kamp dhe Evropa po përgatitet për një konflikt që duket i pashmangshëm. Numërimi mbrapsht ka nisur.
Kthesa gjermane është vendimtare, sepse deri dje Berlini ishte pengesa kryesore ndaj një politike më të ashpër evropiane kundrejt Pekinit. Sot mbizotëron frika e kundërt: mosreagimi ndaj ofensivës industriale kineze mund të kushtojë më shtrenjtë sesa kundërmasat e mundshme.
Është një risi që ndryshon ekuilibrat politikë dhe gjeoekonomikë në Bashkimin Evropian. Gjermania ka bazën më të madhe prodhuese në Evropë, për dekada ka qenë përfituesja kryesore e hapjes së Kinës dhe ka ndërtuar në Republikën Popullore fabrika dhe rrjete tregtare gjigante. Nëse Berlini kalon nga kampi i të kujdesshmëve në atë të atyre që kërkojnë mbrojtje, Brukseli mund të bëjë gjëra që deri pak kohë më parë dukeshin politikisht të pamundura.
Ursula von der Leyen e përmblodhi situatën në fjalimin për gjendjen e Bashkimit të 16 shtatorit: deficiti tregtar evropian me Kinën tashmë është në nivelin e rreth një miliard eurove në ditë. Në tremujorin e dytë të këtij viti, sipas Eurostatit, deficiti në tregtinë e mallrave arriti në 103 miliardë euro. Presidentja e Komisionit përdori një fjalë të rëndë: deindustrializim. Pabarazia aktuale, tha ajo, është «e paqëndrueshme».
Nuk është vetëm çështje sasie. Është modeli kinez ai që ushqen këto eksporte. Kërkesa e brendshme në Republikën Popullore mbetet e dobët, kriza e pasurive të paluajtshme nuk është zgjidhur, familjet kineze kursejnë shumë dhe konsumojnë pak. Në të njëjtën kohë, kapaciteti prodhues vazhdon të rritet, i mbështetur nga kreditimi dhe politika industriale e shtetit. Rezultati është një aparat prodhues që ka nevojë të gjejë jashtë vendit tregjet që i mungojnë brenda.
Evropa thith një pjesë të këtij mbiprodhimi. Dhe problemi nuk lidhet më vetëm me panelet diellore ose automjetet elektrike. Presioni kinez prek makineritë, industrinë kimike, çelikun, aluminin, bateritë, komponentët dhe teknologjitë digjitale. Ai po zhvendoset drejt vetë zemrës historike të fuqisë industriale evropiane.
Brukseli vazhdon të kërkojë një ribalancim të dakorduar dhe të negociuar. Komisioneri evropian për Tregtinë, Maroš Šefčovič, ndodhet në Pekin për të diskutuar me ministrin Wang Wentao. Por në prag të udhëtimit erdhi një refuzim i parë: sipas Financial Times, Pekini e ka hedhur poshtë propozimin për kufizimin vullnetar të eksporteve të automjeteve hibride në rreth 15 për qind të tregut evropian, nga një pjesë që sot kalon një të tretën. Është një informacion i raportuar nga burime diplomatike, jo ende rezultati përfundimtar i bisedimeve.
Një kompromis kozmetik nuk mjafton. Propozimi për automjetet hibride duhej të ishte një provë konkrete: të kufizohej presioni kinez në një sektor, pa kaluar menjëherë në tarifa të reja doganore. Po shqyrtohen gjithashtu çmime minimale dhe marrëveshje për kufizimin vullnetar të eksporteve, si ato që Shtetet e Bashkuara dhe Evropa negociuan me Japoninë dhe Korenë e Jugut midis viteve ’70 dhe ’90. Në këmbim, Kina do të ruante qasje të gjerë në tregun evropian. Refuzimi për automjetet hibride e bën këtë rrugë më të vështirë.
Është e vështirë që Pekini të pranojë lëshime thelbësore. Reduktimi i eksporteve do të thotë dobësim i një prej motorëve të rritjes së tij. Për më tepër, do të krijonte një precedent: partnerë të tjerë tregtarë mund të kërkonin të njëjtin trajtim. Mbi të gjitha, kjo do të ishte në kundërshtim me një strategji të ndjekur prej vitesh: të zvogëlohet varësia e Kinës nga jashtë dhe të rritet varësia e vendeve të tjera nga prodhimi kinez.
Përfundimi: Evropa duhet të përgatitet të veprojë në mënyrë të njëanshme. Ky është një hap përtej de-risking, formulës së kujdesshme të «reduktimit të rrezikut nga Kina» që ka dominuar debatin evropian gjatë viteve të fundit. Të zvogëlohen rreziqet, të diversifikohen furnizimet, të shmangen varësitë e tepërta, por pa rrezikuar një shkëputje me Xi Jinping. Kjo nuk mjafton më. Problemi nuk është vetëm gjetja e furnizuesve alternativë të tokave të rralla. Është parandalimi që sektorë të tërë industrialë evropianë të përpihen nga kapaciteti i tepërt prodhues kinez.
Mjetet ekzistojnë. Janë tarifat tradicionale antidumping dhe ato kundër subvencioneve. Por ato kanë një mangësi: kërkojnë hetime të gjata dhe të hollësishme, shpesh të përqendruara te produkte ose kompani të veçanta. Janë konceptuar për të korrigjuar shtrembërime të kufizuara, jo për t’u përballur me një valë që prek sektorë të tërë.
Për këtë arsye po fiton rëndësi një armë që deri tani është përdorur pak: masat mbrojtëse. Ato mund të zbatohen kur një rritje e importeve shkakton ose kërcënon të shkaktojë dëme serioze për industrinë evropiane. Mund të mbulojnë sektorë më të gjerë. Bashkimi i ka provuar tashmë në industrinë e çelikut. Mund të shtrihen te automjetet hibride, industria mekanike, kimia dhe alumini.
Pastaj është Instrumenti Kundër Shtrëngimit, i krijuar për të reaguar kur një fuqi e huaj përdor tregtinë dhe investimet si mjete presioni politik. Evropa ka ndërtuar një arsenal mbrojtjeje ekonomike. Problemi është të dëshmojë se është e gatshme ta përdorë. Pikërisht këtu kthesa gjermane bëhet vendimtare.
Duhet kujtuar historia e dy viteve të fundit. Në vitin 2024, qeveria e Olaf Scholz kundërshtoi tarifat evropiane ndaj automjeteve elektrike kineze. Berlini i druhej kundërmasave. Volkswagen, BMW, Mercedes dhe një pjesë e madhe e industrisë gjermane kanë interesa të mëdha në Republikën Popullore. Për Gjermaninë, Kina ishte ende, para së gjithash, një treg që duhej mbrojtur. Dy vjet më vonë, kjo hierarki frikërash është përmbysur.
Koalicioni i udhëhequr nga Friedrich Merz kërkon masa evropiane më të shpejta dhe më të gjera kundër dumpingut dhe subvencioneve kineze. Tani kthesa ka edhe një dokument politik: më 5 tetor, Merz dhe Emmanuel Macron i shkruan së bashku Ursula von der Leyenit, duke kërkuar mjete të reja evropiane për t’iu përgjigjur me shpejtësi shtrembërimeve të tregtisë dhe për të zvogëluar varësitë strategjike. Letra nuk e përmend Kinën, por adresuesi i mesazhit është i qartë. Dy qeveritë propozojnë gjithashtu procedura që do ta bëjnë më të vështirë bllokimin e një reagimi të Komisionit. Është pasojë e një ndryshimi të thellë: Kina nuk është më kryesisht klienti i industrisë gjermane. Është shndërruar në konkurrentin e saj më të rrezikshëm dhe më shkatërrues.
Për vite me radhë, të dy sistemet ishin plotësuese. Gjermania i shiste Kinës automobila, makineri, produkte kimike dhe teknologji industriale. Rritja kineze ushqente rritjen gjermane. Pekini ndërtonte fabrika; ato fabrika blinin makineri përpunuese gjermane. Klasa e re e mesme kineze blinte Mercedes, BMW dhe Volkswagen. Ajo botë tashmë është kujtim i së kaluarës.
Kompanitë kineze prodhojnë gjithnjë e më shpesh të njëjtat gjëra që më parë i importonin nga Gjermania. Në disa sektorë kanë arritur ose tejkaluar konkurrentët evropianë. Dhe nuk ua kontestojnë gjermanëve vetëm tregun kinez: i sfidojnë edhe në Evropë dhe në tregjet e vendeve të treta.
Automobili është rasti më i dukshëm. Për Volkswagenin, Kina ka qenë një minierë ari. Sot BYD dhe prodhues të tjerë kinezë janë kundërshtarë të fuqishëm, veçanërisht në segmentin elektrik dhe atë hibrid. I njëjti proces po prek industrinë mekanike dhe atë kimike.
Prandaj frika gjermane ka ndryshuar drejtim. Gjermania e vitit 2024 ende druhet nga ajo që Pekini mund t’i bëjë Gjermanisë nëse Evropa rrit tarifat. Në vitin 2026, ajo druhet nga ajo që mund t’i ndodhë industrisë gjermane nëse Evropa nuk reagon.
Kostoja e mosveprimit po gjykohet më e lartë sesa kostoja e veprimit. Një luftë tregtare do të ishte e dhimbshme. Kina zotëron armë të fuqishme. Mund të kufizojë qasjen në toka të rralla, magnete dhe komponentë thelbësorë. Mund të zgjedhë objektivat e kundërmasave të saj, duke goditur vendet që mbështesin një vijë më të ashpër evropiane. Mund të ushtrojë presion mbi kompanitë që kanë investime të mëdha në territorin e saj.
Por edhe Kina ka një pikë të dobët: tregun evropian. Bashkimi nuk është vetëm një klient i madh. Është një treg i pasur, ku shumë kompani kineze mund të realizojnë marzhe fitimi shumë më të larta sesa ato që mund të arrijnë në vend. Lufta e çmimeve në tregun e brendshëm ka ulur përfitueshmërinë e shumë prodhuesve. Për disa prej tyre, shitja në Evropë mund të bëjë dallimin mes fitimit dhe humbjes.
Tim Rühlig, analist në Institutin e Bashkimit Evropian për Studime të Sigurisë, nënvizon një asimetri të rëndësishme. Armët kineze mund të shkaktojnë dëme menjëherë: mjafton të bllokohet ose të ngadalësohet furnizimi me një lëndë të parë kritike. Arma evropiane vepron më ngadalë, por me kalimin e kohës mund të bëhet më e fuqishme. Ajo është qasja në tregun e përbashkët.
Kina mund të gjejë blerës të tjerë. Është shumë më e vështirë të gjejë konsumatorë të tjerë me fuqinë blerëse të evropianëve. Vendet në zhvillim mund të thithin sasi gjithnjë e më të mëdha produktesh kineze, por jo me të njëjtat çmime. Nëse Evropa do t’ia mbyllte derën një pjese të mbiprodhimit, Pekinit do t’i duhej ta devijonte atë drejt tregjeve më pak fitimprurëse. Presioni mbi çmimet dhe fitimet kineze do të rritej.
Ky është mësimi amerikan, të cilin Evropa fillimisht e refuzoi dhe tani po e përvetëson. Kjo do të thotë të diversifikohen burimet e lëndëve të para, të krijohen rezerva aty ku është e nevojshme dhe të ndihmohen sektorët më të cenueshëm.
Për sa kohë që Pekini mendon se Evropa nuk do t’i përdorë armët e veta, ka pak stimuj për të bërë lëshime. Negociatat mund të vazhdojnë ndërsa deficiti rritet dhe fabrikat evropiane humbasin pjesë tregu. Kërcënimi i besueshëm me masa mbrojtëse, kuota dhe tarifa e ndryshon përllogaritjen.
Bill Bishop, autor i buletinit Sinocism, hedh hipotezën se udhëheqësit kinezë mund ta konsiderojnë këtë kërcënim një blof: ata do të llogarisnin te ndarjet evropiane dhe te vështirësitë politike të Merzit dhe Macronit. Do ta shohim së shpejti.
