INTERVISTA/Lavdrim Lita: Shqipëria dhe Partia Socialiste duhet të tregojnë se mund të bëjnë edhe pa Edi Ramën

Në një intervistë me Roland Çafokun në emisionin “Dekalog”, në Dritare TV, analisti Lavdrim Lita diskuton për përshkallëzimin e protestave, sjelljen e policisë, përgjegjësinë politike të qeverisë dhe mundësinë e zgjedhjeve të parakohshme. Ai parashtron edhe pretendime për ndikime të huaja, për të cilat në bisedë nuk paraqiten dokumente ose prova të kontrollueshme.

Roland Çafoku: Të nderuar teleshikues, përshëndetje. Unë jam Roland Çafoku dhe ky është emisioni “Dekalog”.

Tirana, ditën e djeshme, ka qenë në një anarki të plotë. Ajo që nisi si një protestë e studentëve përpara Ministrisë së Arsimit u shndërrua në dhunë, me dëmtime të institucioneve shtetërore dhe bizneseve private. Kjo vazhdoi deri rreth orës një të natës.

Zona më e dëmtuar ishte nga Zogu i Zi drejt 21 Dhjetorit dhe kryqëzimit me rrugën “Myslym Shyri”. U sulmua edhe Komisariati nr. 2.

Ndërsa deri më parë protesta kishte një autorësi të dallueshme, dhuna e djeshme duket se nuk ka një autor të vetëm. Nga ana tjetër, pamë një qëndrim të tërhequr të policisë, e cila në disa momente ndërhyri vetëm kur vandalizmi kishte arritur në ekstrem.

Sot pati një deklaratë të zotit Rama, që dënoi dhunën, si dhe njoftime për anulimin e mbledhjes së grupit parlamentar të Partisë Socialiste.

Dy janë çështjet kryesore: dënimi i dhunës, e cila është e papranueshme pavarësisht se nga kush ushtrohet, dhe zgjidhja politike e situatës.

Për t’i diskutuar këto kam ftuar gazetarin dhe analistin Lavdrim Lita. Faleminderit që je në “Dekalog”.

Lavdrim Lita: Faleminderit për ftesën.

Roland Çafoku: Erdhe në një ditë të vështirë. Cili është ndryshimi ndërmjet 14 tetorit 2026 dhe 14 shtatorit 1998?

Lavdrim Lita: Ju e thatë edhe vetë: 14 shtatori i vitit 1998 kishte një autor politik të identifikueshëm, Partinë Demokratike, pas një ngjarjeje shumë të rëndë, vrasjes së Azem Hajdarit.

Revolta u shoqërua me drejtimin e arkivolit për te Kryeministria, marrjen e tankeve, njerëz që qëllonin me armë drejt Kryeministrisë dhe largimin e kryeministrit Fatos Nano drejt Maqedonisë.

Sot nuk ka një autor të vetëm. Më saktë, ka shumë autorë dhe grupime që nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtën përmbajtje ideologjike apo partiake, por kanë qëllime dhe objektiva politike.

Ka grupe që vijnë nga periferia dhe ka tifogrupe.

Roland Çafoku: Po thua se tifozë të futbollit janë pjesë e protestës dhe e vandalizmit?

Lavdrim Lita: Janë pjesë e protestës. Ka studentë të mjekësisë dhe grupime të tjera.

Roland Çafoku: Po studentët kanë bërë akte vandale?

Lavdrim Lita: Studentët janë përgjigjur dhe i janë kundërpërgjigjur dhunës së policisë. Sigurisht që mund të ketë pasur teprime nga individë, por unë do të bëja një dallim.

Roland Çafoku: Unë akt vandal quaj sulmin ndaj një biznesi. Ka pasur edhe plaçkitje. Kanë plaçkitur studentët?

Lavdrim Lita: Jo, studentët nuk kanë plaçkitur. Por ka plaçkitës brenda protestës dhe kjo është e identifikueshme.

Roland Çafoku: Po shohim pamjet pranë Komisariatit nr. 2. Si i komenton?

Lavdrim Lita: Janë grupe të rinjsh që po largohen pasi policia ka ndërhyrë për të rimarrë kontrollin e territorit. Besoj se pamjet janë pas sulmit ndaj komisariatit, thyerjes së xhamave dhe dëmtimeve të ambienteve.

Ata po lëvizin drejt rrugës “Vasil Shanto” dhe pjesës së “Myslym Shyrit”. Ka nervozizëm dhe lëvizje të vazhdueshme të grupeve e të policisë.

Roland Çafoku: Përse ishte lënë komisariati pa mbrojtjen e nevojshme?

Lavdrim Lita: Duhet të sqarojmë se në protestë ka edhe “profesionistë të protestës”.

Roland Çafoku: Çfarë kupton me këtë?

Lavdrim Lita: Njerëz që dinë të organizojnë veprime, të aktivizojnë grupe në pika të ndryshme të qytetit dhe të orientojnë protestën.

Dje pamë ndarjen e grupeve në drejtime të ndryshme. Kjo e detyroi edhe policinë të lëvizte, duke lënë territore dhe madje bazën e saj, siç është Komisariati nr. 2.

Duhet të kemi parasysh edhe peshën e pajimeve të një efektivi policie. Unë flas për rreth 40 kilogramë pajime. Me një ngarkesë të tillë nuk mund të lëvizësh me shpejtësi për kilometra të tërë.

Mobiliteti i tyre është i kufizuar. Këto forca janë kryesisht të stacionuara për të kontrolluar territorin, duke i shtyrë grupet me gaz lotsjellës, spraj ose ujë. Nuk janë të organizuara për ndjekje të gjata.

Kur detyrohen të lëvizin për kilometra, lodhen dhe mund të mbërrijnë me vonesë.

Roland Çafoku: Në pamje duket se protestuesit arrijnë të futen edhe brenda komisariatit.

Lavdrim Lita: Kur them “profesionistë të protestës”, kam parasysh veprime që i kam parë edhe në vende të tjera. Kam jetuar për një periudhë në Itali dhe në Belgjikë.

Gjatë këtyre ditëve janë parë njerëz me çanta të zeza, me fytyra të mbuluara, që orientojnë grupet dhe ndërtojnë barrikada.

Shkulja e kangjellave dhe bllokimi i rrugës kanë një qëllim: të pengojnë lëvizjen e automjeteve. Kishte njerëz që kishin marrë çekiçë dhe thyenin pllakat. Ata e dinin çfarë po bënin. Nuk mendoj se ishin të gjithë studentë të mirëfilltë.

Roland Çafoku: Kush janë? Janë të Partisë Demokratike?

Lavdrim Lita: Një pjesë janë të Partisë Demokratike. Këtë e them sepse kam identifikuar disa prej tyre. Një pjesë janë nga tifogrupet.

Roland Çafoku: Të Tiranës apo të Partizanit?

Lavdrim Lita: Kryesisht të Tiranës, por edhe të Partizanit. Tifogrupet e Tiranës janë më aktive.

Pra, ka përkrahës të Partisë Demokratike, tifogrupe dhe studentë të mjekësisë, ndër të tjerë.

Roland Çafoku: Ka studentë që bëjnë akte vandale?

Lavdrim Lita: Individë të veçantë mund të ketë. Por protesta, në tërësinë e saj, është më e gjerë.

Unë jam kundër sulmeve ndaj institucioneve dhe bizneseve. Ato janë të panevojshme dhe nuk avancojnë objektivat politikë apo kauzën e protestës.

Megjithatë, tregojnë se shteti është gjendur në vështirësi dhe i papërgatitur. Dje iu dha edhe një mesazh biznesit, që të mos vazhdojë ta mbajë ngrohtë kryeministrin.

Roland Çafoku: Këtu nuk jam dakord. Mua më dhemb veçanërisht kur shoh dëmtimin e një biznesi të vogël te 21 Dhjetori. Sa xhiro mund të bëjë ai në ditë? Të hysh e të marrësh birra apo pije është plaçkitje.

Lavdrim Lita: Unë po flas për mënyrën si i perceptojnë objektivat disa nga këto grupe.

Ata shkuan te një subjekt kredidhënës në rrugën e Durrësit, të cilin një pjesë e njerëzve e shohin si simbol të interesave të larta dhe të problematikave me qytetarët.

Më pas kaluan te bankat e nivelit të dytë.

Roland Çafoku: Çfarë lidhjeje kanë bankat?

Lavdrim Lita: Në mendimin e tyre, ato janë pjesë e sistemit që mban në këmbë Edi Ramën.

Pastaj shkuan te një qendër tregtare. Ndërkohë, sipas asaj që kam parë, kaluan pranë SPAK-ut dhe nuk e prekën.

Roland Çafoku: Po Arkivi i Shtetit çfarë lidhjeje kishte?

Lavdrim Lita: Në mendjen e tyre ishte një institucion shtetëror. Ata mund të mos e dinë fare çfarë dokumentesh ndodhen atje.

Ka edhe persona të papërgjegjshëm. Unë jam kundër plaçkitjes dhe e dënoj.

Por po përpiqem të shpjegoj psikologjinë e protestës. Gjatë protestave paqësore me simbolikën e flamingove, biznesit i ishte bërë thirrje të mbyllte qepenat për një ose dy orë, në shenjë solidariteti. Disa e bënë, disa jo. Disa u irrituan sepse humbisnin klientë dhe u identifikuan nga protestuesit si përkrahës të pushtetit.

Roland Çafoku: Nuk mund ta detyrosh një lokal të mbyllet.

Lavdrim Lita: Po shpjegoj perceptimin e tyre, jo po marr përsipër ta miratoj.

Roland Çafoku: Çfarë tjetër të ka bërë përshtypje në këto protesta?

Lavdrim Lita: Për herë të parë pas disa vitesh kemi parë përfshirjen e gjimnazeve të Tiranës.

Një përfshirje të tillë e kemi parë edhe në protestat pas vrasjes së Klodian Rashës, që u pasuan me dorëheqjen e ministrit të Brendshëm, Sandër Lleshaj.

Kjo tregon se janë aktivizuar edhe të rinjtë e periferive: Kombinati, Kashari, Babrruja, Kamza, Paskuqani, Kinostudioja, Fresku dhe zona të tjera.

Roland Çafoku: Në pamje po shohim shoqërimin e protestuesve.

Lavdrim Lita: Sipas informacionit që kam, dje janë shoqëruar mbi 60 persona. Kjo lidhet edhe me identifikimin dhe regjistrimin e tyre, për të parë nëse mes tyre ka persona me lidhje me grupe kriminale.

Një këshillë që do t’u jepja protestuesve është të mos filmojnë kur sulmojnë institucionet. Kam vënë re transmetime të drejtpërdrejta gjatë djegies apo sulmeve ndaj godinave.

Ata mund të identifikohen përmes materialeve në Instagram, Facebook, TikTok dhe rrjete të tjera. Dëshira për ta pasqyruar protestën mund të kthehet në provë kundër tyre.

Protesta një ditë mbaron, por gjurmët që lënë në rrjet mbeten gjatë.

Mendoj se edhe përmes të dhënave të telefonave dhe antenave mund të identifikohen numrat që kanë qenë në një zonë të caktuar. Nëse hapet një hetim, këto të dhëna mund të përdoren për të përcaktuar ku kanë qenë.

Roland Çafoku: Po shohim momentet e sulmit ndaj komisariatit, pranë hotelit “Mondial”. Si shpjegohet mungesa e policisë?

Lavdrim Lita: Një pjesë e madhe e forcave ndodheshin në zona të tjera. Mendoj se disa nga sulmuesit kishin informacion ose besonin se aty ishin shoqëruar shokët e tyre.

Roland Çafoku: Pra, mund të kenë synuar lirimin e tyre?

Lavdrim Lita: Po, ky është një shpjegim i mundshëm për sulmin ndaj komisariatit.

Roland Çafoku: Aty rrezikoheshin edhe objekte të tjera, përfshirë hotelin dhe institucione pranë tij.

Lavdrim Lita: Për fat, disa prej tyre nuk u prekën.

Roland Çafoku: Pse heshti dje kryeministri dhe doli sot? Sot shkoi te zyra e Kolegjit të Europës.

Unë e dënoj dëmtimin e saj, por do të doja ta shihja edhe pranë biznesit të vogël te 21 Dhjetori.

Lavdrim Lita: Mendoj se ai e zgjodhi atë vend me qëllim, për simbolikën.

Në emision transmetohet një deklaratë e Edi Ramës. Më poshtë jepet teksti i redaktuar sipas transkriptit të bashkëngjitur.

Edi Rama: Kjo ishte zyra e Kolegjit të Europës, shkollës që e çelëm në Shqipëri së bashku me udhëheqësit europianë të pranishëm këtu, në Tiranë.

Sot kjo është rrënoja e duarve që nuk janë dhe nuk mund të jenë kurrë duart e studentëve.

Studentët janë e ardhmja. Studentët janë ata që shohin larg dhe duan të shkojnë më larg e më shpejt. Për ta ne jemi gjithnjë gati të ulemi, të flasim, të diskutojmë dhe të gjejmë zgjidhje për gjërat që kërkojnë zgjidhje.

Këto janë të tjera duar. Janë duart që përpiqen ta ulin poshtë Shqipërinë sa herë që Shqipëria përpiqet të shkojë lart.

Janë duart e një opozite që, me maska, zjarr dhe hekur, kërkon ta rikthejë Shqipërinë aty ku ajo nuk do të rikthehet kurrë: në humnerën nga e cila e nxorëm dhe prej së cilës po e ngjisim drejt ëndrrës së shqiptarëve në breza, Bashkimit Europian.

Qëlloi që kjo zyrë e Kolegjit të Europës, shkollës së gjeneratës së re të europianëve, të jetë sot simboli i asaj që Tirana, Shqipëria dhe shqiptarët po shohin në këto orë të vështira.

Janë orë të vështira, por do t’i kalojmë së bashku. Shqipëria do të vazhdojë rrugën e saj për Europën, për studentët, vajzat dhe djemtë e saj.

Ato duar që e kanë kapur për fyti dhe e kanë zhytur gjithnjë e më thellë opozitën shqiptare nuk mund ta kapin për fyti Shqipërinë.

Kushdo që mendon se ligji është larg, gabon. Përgjegjësia para ligjit është e gjithsecilit. Gjithkush që ka dorë në këtë katrahurë do të paguajë, sepse Shqipëria nuk do të kthehet më pas.

Shqiptarët nuk do të jenë pengje të së shkuarës. E kaluara, që u rikthye me verbërinë e saj në qendër të Tiranës, do të mbetet e kaluara.

E ardhmja është e studentëve, e Shqipërisë dhe e shqiptarëve.

Roland Çafoku: Ky ishte qëndrimi i zotit Rama. Cili është komenti juaj?

Lavdrim Lita: Ai dëshiron të krijojë një kontrast: nga njëra anë, vetja si përfaqësues i Shqipërisë europiane; nga ana tjetër, ata që, sipas tij, duan ta kthejnë vendin mbrapa.

Roland Çafoku: A të kujton daljen e Fatos Nanos pas 14 shtatorit, me gjurmët e plumbave në sfond?

Lavdrim Lita: Po, është një skenografi e ngjashme. Por mendoj se në këtë rast Rama nuk u flet vetëm shqiptarëve.

Roland Çafoku: Kujt i flet?

Lavdrim Lita: Kancelarive europiane. Mesazhi është: këta janë të gatshëm të djegin “Europën në Shqipëri”.

Ai mund të shkonte te një biznes, një bankë, te kullat apo te Ministria e Arsimit. Zgjodhi Kolegjin e Europës për të dhënë mesazhin se ai përfaqëson qytetërimin europian, ndërsa të tjerët janë vandalë që duan ta shtyjnë vendin mbrapa.

Roland Çafoku: Kush janë “të tjerët”?

Lavdrim Lita: Këtu ka disa teori që diskutohen në redaksi, në televizione dhe në biseda të tjera.

Edi Rama mendon se Turqia po organizon një pjesë të protestës. Edhe ti e ke dëgjuar, edhe unë.

Roland Çafoku: Shërbimet turke?

Lavdrim Lita: Po flas për atë që ai mendon. Sipas kësaj teze, ekziston një rrymë që vjen nga Turqia dhe që nuk e dëshiron marrëdhënien speciale të Edi Ramës me Izraelin.

Në mendimin e Ankarasë, Shqipëria shihet si pjesë e një sfere influence turke.

Roland Çafoku: Por Rama dhe Erdogani e kanë quajtur njëri-tjetrin “vëlla”.

Lavdrim Lita: Ai ndryshon partnerë sipas situatës. Ka kaluar nga marrëdhënia me Mitsotakisin te Erdogani dhe më pas te Meloni.

Do ta quaja një karakter situacionist: sillet dhe ndryshon partnerin sipas rrethanave.

Roland Çafoku: Pra, thua se Rama mendon që Turqia po përgatit një skenar destabilizimi?

Lavdrim Lita: Ai kështu mendon. Unë mendoj se në këto gjëra ka edhe gjysmë të vërteta.

Po ashtu, sipas meje, ka pjesë të fondeve të lidhura me Sorosin që kalojnë përmes fondacioneve gjermane dhe mbështesin grupe të përfshira në protesta.

Roland Çafoku: Po thua se ka segmente të protestës të mbështetura nga Turqia dhe nga Gjermania? Çfarë interesi do të kishte Gjermania?

Lavdrim Lita: Një fondacion gjerman në Tiranë ka financuar pjesën e imazherisë së flamingove dhe të ambientalizmit.

Roland Çafoku: Po dje nuk kishte flamingo.

Lavdrim Lita: Po flas për fazën e parë. Ishin flamingot në qershor e korrik, më pas erdhi vala e vjeshtës, e “shqiponjave”, dhe mendoj se në pranverë do të kemi një tjetër valë.

Kjo mund të zgjasë deri në pranverë. Nuk shoh një zgjidhje të menjëhershme.

E lidh këtë me një teori të valëve të protestës, të cilën ia atribuoj Gene Sharp-it dhe që, sipas meje, është përdorur edhe në vende të tjera.

Roland Çafoku: Çfarë synimi do të kishte Sorosi, kur Rama është identifikuar si i afërt me të?

Lavdrim Lita: Rama është paraqitur në momente të ndryshme edhe si i afërt me Trumpin, Melonin apo Orbanin.

Roland Çafoku: Po Gjermania? Më duket një shpjegim disi i sforcuar.

Lavdrim Lita: Unë e lidh edhe me deklaratën e Merzit për mandatin e katërt. Sipas interpretimit tim, Rama po vendos një standard në rajon: një udhëheqës që mund të bëjë gjithçka, për sa kohë ruan marrëdhënie të mira me europianët.

Roland Çafoku: Pra, përmende Turqinë, Gjermaninë dhe Sorosin. Kush tjetër?

Lavdrim Lita: Aktorët vendas: Partia Demokratike dhe partitë e vogla. Ka një emërues të përbashkët: kundërshtimin ndaj Ramës.

Roland Çafoku: Sipas teje, Rama qenka i rrethuar nga kundërshtarë të jashtëm dhe të brendshëm.

Lavdrim Lita: Ai i ka krijuar vetë këto kundërshti. Ka zhgënjyer disa breza studentësh që nga viti 2013. Ka premtuar marrëveshje dhe zgjidhje për universitetet, por, sipas meje, nuk i ka realizuar.

Një i ri që hyri në universitet në vitin 2013 sot është në një fazë tjetër të jetës. Ka krijuar familje dhe sheh të njëjtat premtime të pambajtura.

Roland Çafoku: Çfarë kuptimi ka anulimi i seancës plenare?

Lavdrim Lita: Mendoj se është një zgjedhje e mençur për të mos provokuar, por njëkohësisht tregon vështirësi.

Qeveria duhej ta kishte ulur më herët tonin. Mënyra si u trajtua reforma territoriale, nxitimi, mungesa e konsultimit dhe deklaratat pas votimit treguan arrogancë.

Edhe videoja e kryeministrit me luanin mund të interpretohet si mesazh force dhe pamposhtshmërie.

Roland Çafoku: Mendon se ishte mesazh për kundërshtarët?

Lavdrim Lita: Për këdo që i del përpara. Mesazhi ishte: unë jam i pamposhtur.

Edhe deklaratat e drejtuesve socialistë se në zgjedhjet e ardhshme do të merrnin 90 mandate e shtuan këtë perceptim arrogance.

Roland Çafoku: A është sot Rama në vështirësi?

Lavdrim Lita: Po. Nuk mund të qeverisë normalisht në këto kushte.

Roland Çafoku: Por ti parashikon vazhdim të protestave deri në pranverë. Pse nuk do të tërhiqej?

Lavdrim Lita: Duke njohur karakterin dhe sjelljen e tij, mendoj se ai e sheh dorëheqjen si vetëposhtërim. Dëshiron t’i poshtërojë të tjerët, por nuk pranon të dalë vetë i poshtëruar.

Roland Çafoku: Pse duhet të jetë poshtërim dorëheqja? Ismail Qemali shpalli pavarësinë dhe më pas dha dorëheqjen.

Lavdrim Lita: Po flas për mënyrën si mendoj se e percepton Rama.

Ai ka edhe një shqetësim për vendin që do të zërë në histori. Nëse nuk arrin objektivin e integrimit europian, çfarë bilanci do të lërë?

Sali Berisha, me gjithë kritikat që kam ndaj tij, ka në bilancin e vet anëtarësimin në NATO, liberalizimin e vizave, vizitën e presidentit Bush dhe zhvillimet që lidhen me Kosovën. Nga ana tjetër, ka edhe përgjegjësitë për ngjarje të rënda.

Roland Çafoku: Ka vitin 1997 dhe Gërdecin.

Lavdrim Lita: Po. Por ka një bilanc të dallueshëm.

Unë kam thënë publikisht edhe se ka shpenzuar shumë para për të hequr përcaktimin “non grata”, për shkak të vendit që dëshiron të ketë në histori.

Roland Çafoku: Edhe nëse hiqet ai përcaktim, fakti që ka ekzistuar do të mbetet në histori.

Lavdrim Lita: Unë mendoj se në një përmbledhje historike mund të mos zërë atë peshë që mendoni ju.

Ndërsa Rama, sipas meje, ka ndërmarrë disa reforma që nuk kanë dhënë rezultatet e pritshme. Reforma e pensioneve ka probleme; reforma e arsimit është ndryshuar disa herë dhe nuk e ka zgjidhur situatën.

Nëse nuk arrin anëtarësimin europian, bilanci i tij historik do të jetë i dobët.

Roland Çafoku: Po roli i ndërkombëtarëve? Më 14 shtator 1998, ambasadorja amerikane Marisa Lino dhe përfaqësuesi i OSBE-së, Daan Everts, patën rol të rëndësishëm në zgjidhjen e situatës.

Mesazhi ishte se pushteti nuk merret me dhunë. A kemi sot një përpjekje për ta marrë pushtetin me dhunë?

Lavdrim Lita: Unë do ta përshkruaja si anarki.

Dje, sipas interpretimit tim, pati një përputhje të çuditshme mes sjelljes së Edi Ramës dhe Sali Berishës.

Roland Çafoku: Çfarë përputhjeje?

Lavdrim Lita: Edhe pa komunikuar drejtpërdrejt, ata e kuptojnë njëri-tjetrin. Të dy përfitojnë nga mesazhi se janë njerëzit që mund të ruajnë stabilitetin në Shqipëri.

Roland Çafoku: Cili veprim të çon në këtë përfundim?

Lavdrim Lita: Në ditët e para policia ndërhyri edhe ndaj grupeve të vogla studentësh. Dje u tërhoq në disa momente. Kjo krijoi pamjen se, nëse këta dy udhëheqës nuk ndërhyjnë, vendi mund të destabilizohet.

Edhe Berisha bëri deklarata që, sipas meje, ishin kryesisht për konsum të brendshëm politik.

Roland Çafoku: Për korrektësi, ai bëri thirrje që të mbështeteshin studentët.

Lavdrim Lita: Po, por studentët nuk e pranuan përfshirjen e tij si drejtues të protestës.

Për mua, këtu lidhet edhe mesazhi amerikan për stabilitetin në rajon. Gjatë vizitës së saj, senatorja Jeanne Shaheen e vendosi theksin te stabiliteti.

Roland Çafoku: Si e përkthen këtë?

Lavdrim Lita: Si mbështetje për udhëheqës që garantojnë stabilitet.

Mendoj se kjo lidhet edhe me trazirat sociale në Europë. Ka një fill të përbashkët: vështirësitë ekonomike, çmimet, pasojat e luftërave në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, transporti më i shtrenjtë dhe karburantet.

Shqipëria i ndien edhe më fort këto pasoja.

Kur Rama erdhi në pushtet, euro ishte rreth 120–126 lekë. Sot është shumë më poshtë. Sipas meje, kjo ka dëmtuar kursimet e familjeve. Në bisedë e vlerësoj humbjen në rreth 40–50 për qind.

Nuk po them se çdo zhvillim ka ardhur sepse e ka dashur Rama, por se ai nuk ka bërë sa duhet për ta frenuar.

Roland Çafoku: Ku është pika e takimit mes Ramës dhe Berishës?

Lavdrim Lita: Mesazhi i tyre ndaj ndërkombëtarëve është: ne jemi bashkëbiseduesit tuaj; njëri kontrollon qeverisjen dhe tjetri opozitën.

Roland Çafoku: Si mund të ndikojë një ambasador amerikan në largimin e një kryeministri?

Lavdrim Lita: Ka rrugë publike dhe rrugë të fshehta. Rruga publike do të ishte një ndryshim i brendshëm në Partinë Socialiste.

Pastaj ka skenarë që lidhen me shërbimet sekrete dhe ndikimin te aktorë të ndryshëm. Po flas në aspektin teorik: nëse aktorë të jashtëm do të donin të ushtronin presion përmes rrjeteve që kanë lidhje me Shqipërinë, institucionet tona nuk kanë kapacitetet e nevojshme për t’i kundërbalancuar këto rreziqe.

Roland Çafoku: A mendon se ambasadori amerikan mund ta ketë thirrur ose të ketë komunikuar me Ramën?

Lavdrim Lita: Mendoj se duhet të kenë komunikuar.

Roland Çafoku: Ke informacion për këtë?

Lavdrim Lita: Jo, nuk kam informacion.

Mendoj se do t’i jenë kërkuar garanci për funksionimin e institucioneve të sigurisë dhe për aftësinë e tij për ta stabilizuar situatën.

Roland Çafoku: Por Parlamenti u anulua.

Lavdrim Lita: Po flas për institucionet e sigurisë.

Për SHISH-in, sipas informacionit që përmend në këtë bisedë, bëhet fjalë për një pjesë të personelit operacional, rreth 60 persona, jo për të gjithë institucionin. Pretendoj se institucioni ka rreth 1.100 punonjës dhe se pjesa tjetër vazhdon punën.

Rama duhet të japë garanci se mbetet faktor stabiliteti.

Mendoj se amerikanët dhe europianët kanë parë edhe mundësinë e bashkëbiseduesve të tjerë brenda Partisë Socialiste.

Roland Çafoku: Po figura si Elisa Spiropali apo Erion Braçe?

Lavdrim Lita: Problemi është se nuk bënë një akt politik të qartë. Për shembull, mund të mos votonin reformën territoriale. Kjo do të dëshmonte karakter dhe lidership.

Roland Çafoku: Mund të jetë zgjidhje Elisa Spiropali?

Lavdrim Lita: Nuk po them se zgjidhja duhet të jetë patjetër njëri prej këtyre dy emrave.

Mendoj se Partia Socialiste mund të bëhet pjesë e zgjidhjes. Shqipëria duhet të japë mesazhin se mund të bëjë edhe pa Edi Ramën. Edhe Partia Socialiste duhet ta japë këtë mesazh.

Në të kaluarën ajo ka pasur një bërthamë politike të fortë, njerëz që prodhonin debat dhe politikë.

Roland Çafoku: Por sot nuk e ka më atë strukturë.

Lavdrim Lita: Kjo është pyetja: a ekziston brenda saj vullneti për të menduar për vendin, përtej ngritjes së kartonit?

Kryeministri mund të bëjë një hap mbrapa, të mbetet kryetar partie dhe t’ia lërë drejtimin e qeverisë dikujt tjetër. Mund të zgjidhet edhe një profesor universiteti ose një figurë që vjen nga jashtë politikës së përditshme.

Roland Çafoku: Po Pandeli Majko?

Lavdrim Lita: Ai e ka dëshmuar se di ta bëjë atë detyrë. Por ideja kryesore është që Partia Socialiste duhet të tregojë se di të prodhojë politikë.

Sot figura që mendojnë politikisht janë lënë në komisione parlamentare, ndërsa një pjesë e ministrave janë anonimë për publikun dhe nuk e mbrojnë dot politikisht punën e tyre.

Roland Çafoku: Ti përmende ministrin e Mjedisit.

Lavdrim Lita: Në kujtesën time publike, një figurë që e lidh me atë fushë është Lufter Xhuveli. Nuk po them se është ministër sot; po them se e mbaj mend si njeri që fliste për mjedisin nga pozitat e profesionistit.

Kam lexuar një libër të tij për bimët, që më bëri shumë përshtypje. E bleva në panair nga kurioziteti dhe mendova se duhej ta njihja autorin. Nuk kam arritur ta takoj.

Shpesh e kujtojmë vetëm për pozicionimet politike, ndërsa harrojmë formimin dhe kontributin profesional.

Roland Çafoku: Po, ka qenë profesor dhe specialist i fushës.

Lavdrim Lita: Dua të sjell edhe një histori për Shkëlqim Canin, të treguar nga një burim imi në Gardën e Republikës.

Sipas këtij burimi, ditën kur Cani u largua nga detyra, i ishte drejtuar dikush me pyetjen se çfarë kishte ndodhur. Ai ishte përgjigjur afërsisht kështu: “Mua në Tiranë më thonë profesori. Njerëzit kanë njëfarë respekti për mua. Unë nuk kam kohë për t’u turpëruar”.

Për mua, kjo shpreh një qëndrim të fortë personal.

Edhe unë, si gazetar, mund të kem qenë i ashpër me individë të caktuar. Por histori të tilla të bëjnë t’i rivlerësosh. Flasin për njerëz që kanë një jetë dhe një dinjitet përtej detyrës.

Roland Çafoku: Sot, ndërkohë, njoftohej një mbledhje e grupit parlamentar socialist. Njerëzit presin që ai grup të prodhojë një zgjidhje.

Lavdrim Lita: Unë kam parë, sipas asaj që më kanë treguar disa deputetë, komunikime ku shkëmbehen zemra, lule dhe emoji të tjera me kryeministrin.

Roland Çafoku: Deputetët ia dërgojnë Ramës apo Rama atyre?

Lavdrim Lita: Ka shkëmbime nga të dyja anët. Unë e sjell këtë si shembull të një marrëdhënieje personale që zë vendin e marrëdhënies politike.

Problemi, sipas meje, është se ata nuk mendojnë politikisht. Partia ka harruar vlera dhe personalitete që mund të funksiononin ndryshe.

Roland Çafoku: Cili është parashikimi yt? Çfarë do të ndodhë?

Lavdrim Lita: E kam thënë që në fillim se kjo mund të zgjasë. Nuk mendoj se zgjidhet në vjeshtë.

Roland Çafoku: Pra, protesta do të vazhdojë? Edhe dhuna?

Lavdrim Lita: Mbrëmë pata komunikime me përfaqësues të kompanive të huaja në Tiranë. Sipas tyre, punonjësve u ishte thënë të punonin nga shtëpia për 48 orët e ardhshme.

Edhe disa shkolla private kishin dërguar mesazhe se prindërit mund t’i mbanin fëmijët në shtëpi pa iu regjistruar mungesat, për shkak të vështirësive për të garantuar transportin e kthimit.

Unë i interpretoj këto si shenja se pritet vazhdim i pasigurisë edhe gjatë ditëve në vijim.

Roland Çafoku: Po ultimatumi që qarkullon në rrjete për dorëheqjen e Ramës brenda orës 13:00? Është real?

Lavdrim Lita: Nuk mendoj se është informacion i besueshëm. Në rrjetet sociale ka shumë dezinformim dhe informacioni duhet filtruar.

Dua të sqaroj edhe disa nga gjërat që thashë më parë, që të mos interpretohen thjesht si konspiracion.

Kam identifikuar, sipas vëzhgimit tim, llogari turke që kishin krijuar video me inteligjencë artificiale, me mesazhe për marrëdhëniet e Shqipërisë me Izraelin dhe për Sazanin. Ato u jepnin zhvillimeve kuptime që nuk i kishin realisht.

Roland Çafoku: Pra, thua se këto materiale ekzistojnë në rrjet?

Lavdrim Lita: Po. Këtë kam parasysh kur flas për një pjesë të nxitjes që vjen nga ajo anë.

Sa i përket fondacionit gjerman dhe fondeve të lidhura me Sorosin, unë mbaj përgjegjësi për atë që them, por nuk e di si funksionon mekanizmi nga brenda.

Grupet ambientaliste që përmenda kanë qenë përfituese të fondeve të fondacioneve. Drejtues të tyre kanë lidhje me atë mjedis.

Kjo nuk do të thotë se nuk kanë të drejtë të protestojnë. I mirëkuptoj dhe i kam pasqyruar. Përtej punës apo misionit që kanë, ata janë qytetarë.

Secili vepron siç mendon dhe mban përgjegjësi për veprimet e veta.

Kur përmend Gene Sharp-in dhe Otpor-in, po them se kam parë mënyra të ngjashme organizimi në Serbi, Rumani dhe Bullgari.

Protesta mund të ketë valë. Është si një lumë karstik: del në sipërfaqe, futet nën tokë dhe del përsëri. Mendoj se një valë tjetër mund të shfaqet në pranverë.

Roland Çafoku: Por një ditë lumi duhet të derdhet në det. Ku shkon kjo situatë?

Lavdrim Lita: Kjo varet edhe nga gatishmëria e Ramës për të bërë një hap mbrapa. Unë mendoj se ai e ka të vështirë ta pranojë dorëheqjen.

Roland Çafoku: Ne e përmendëm Ismail Qemalin, i cili shpalli pavarësinë dhe dha dorëheqjen.

Lavdrim Lita: Ai vinte nga një familje e madhe dhe kishte një formim tjetër politik e shtetëror.

Roland Çafoku: Familjet e mëdha shqiptare kanë pasur kontribut në krijimin e shtetit. Kanë shkrirë pasuritë për Shqipërinë.

Lavdrim Lita: Ndërsa sot shohim familje të pushtetit dhe biznesit që, sipas meje, janë të gatshme ta shkrijnë Shqipërinë për të shtuar pasurinë e tyre.

Është e kundërta e asaj që bënë familjet patriotike më shumë se një shekull më parë.

Roland Çafoku: Kur kam parë dokumentarë për familjen Topulli, më ka bërë përshtypje pikërisht ky përkushtim.

Lavdrim Lita: Ata e donin Shqipërinë kur ende nuk kishte një shtet shqiptar. Sot pyetja është: ku janë njerëzit që duhet ta mbrojnë këtë interes të përbashkët?

Roland Çafoku: Në këtë kontekst, mua më erdhi ndër mend edhe figura e Çerçiz Topullit dhe përballja e tij e fundit.

Në librin tim për vrasjet shqiptare e kam trajtuar atë ngjarje. Pamja e studentit që përballej me disa policë më solli një asociacion me atë rezistencë.

Lavdrim Lita: Në antropologji flitet për gjuetarë dhe mbledhës. Unë e shoh atë djalë si tipin e gjuetarit, si njeri me energji dhe forcë të veçantë.

Roland Çafoku: Ti po bën një portretizim psikologjik nga pamja?

Lavdrim Lita: Po jap përshtypjen time për atë që pashë.

Roland Çafoku: A kishte përgatitje në sporte luftarake? Në bisedë u përmend edhe se babai i tij ishte polic.

Mua më bëri përshtypje forca e tij përballë disa efektivëve. Nuk është thjesht çështje moshe; ka edhe të rinj që nuk do të reagonin në atë mënyrë.

Në rrethim dukeshin më shumë policë sesa ata që merrnin pjesë drejtpërdrejt në përplasjen fizike.

Lavdrim Lita: Raste të tilla krijojnë një simbolikë të fortë për protestën. Një individ mund të bëhet simbol i saj.

Roland Çafoku: Por kjo pamje u zbeh nga vandalizmi i ditës tjetër.

Lavdrim Lita: Mendoj se gjithsesi do të mbetet gjatë në kujtesën e protestave.

Roland Çafoku: Dua të ndalemi edhe te pamja e studentit të lidhur te kangjellat e Ministrisë së Arsimit. Si mund të lihet një njeri në atë gjendje?

Lavdrim Lita: Edhe mua më bëri të reflektoj. Është një simbolikë shumë e fortë dhe shqetësuese. Më solli ndër mend njerëz që lidhen diku për të mos u larguar, ndërsa të tjerët merren me punë të tjera.

Roland Çafoku: Për mua ishte e pabesueshme. Nuk kishte nevojë të fliste; vetë pamja thoshte shumë.

Tani, për ta mbyllur: a mund të ketë zgjedhje të parakohshme, dorëheqje të Ramës, qeveri teknike, qeveri me bazë të gjerë apo marrëveshje mes forcave politike? Presidenti ka bërë thirrje për bisedime dhe edhe Rama ka thënë se është i gatshëm të flasë.

Lavdrim Lita: Mendoj se Rama e ka pasur në mendje mundësinë e zgjedhjeve të parakohshme.

Roland Çafoku: Nga e kupton?

Lavdrim Lita: Nga kthimi prej Amerikës, paralajmërimi i një konference të jashtëzakonshme, që më pas u kthye në monolog, dhe disa lëvizje të strukturave partiake.

Mendoj se drejtuesit politikë mund të kenë marrë udhëzime për t’u përgatitur për zgjedhje, kurdo që ato të zhvillohen. Sepse një rrugë për ta rilegjetimuar pushtetin është vota.

Roland Çafoku: Pra, vota e përcakton pushtetin.

Lavdrim Lita: Po, rilegjetimimi përmes votës.

Kam dëgjuar edhe informacione për një strategji daljeje të Ramës, për një detyrë në Europë ose në OKB. Por dua ta theksoj se këtë nuk e kam të konfirmuar mirë.

Roland Çafoku: Po thua se mund të kërkojë një post ndërkombëtar për t’u larguar nga drejtimi i qeverisë me dinjitet?

Lavdrim Lita: Mendoj se mund të jetë një plan B ose C.

Në atë rast, vendi mund të shkonte drejt zgjedhjeve me një kryeministër tjetër, me një qeveri teknike ose me një marrëveshje politike.

Partia Demokratike, sipas meje, do të kërkonte një qeveri kujdestare për përgatitjen e zgjedhjeve, sepse nuk është e përgatitur për zgjedhje të menjëhershme.

Partia Socialiste mund të pranonte një marrëveshje që do ta ngrinte Partinë Demokratike në nivelin e një partneri për ruajtjen e stabilitetit.

Roland Çafoku: Po partitë e vogla, Arlind Qori, Agron Shehaj dhe të tjerët? I përjashton nga zgjidhja?

Lavdrim Lita: Mendoj se kanë humbur një moment të rëndësishëm politik.

Për Edi Palokën, për shembull, thashë se kishte ardhur nga një udhëtim në Tanzani dhe kishte hyrë në protestë pa e kuptuar mirë situatën. Kjo, sipas meje, tregon shkëputjen e disa aktorëve politikë nga ajo që po ndodh.

Sa u përket partive të vogla, politika ka momente kur krijohet një vrull që duhet kapur. Nëse nuk e shfrytëzon atë moment, ai mund të mos kthehet.

Edhe “Shqipëria Bëhet” e Adriatik Lapajt pati, sipas meje, një mundësi të tillë dhe nuk e shfrytëzoi.

Nuk mendoj se do ta ketë të lehtë të përsërisë të njëjtin rezultat elektoral.

Roland Çafoku: Pra, duhet kuptuar dhe shfrytëzuar vrulli politik.

Lavdrim Lita: Po. Është edhe çështje talenti politik. Rama dhe Berisha e kanë dëshmuar aftësinë për ta kapur atë moment.

Roland Çafoku: Lavdrim Lita, faleminderit. Ishte një bisedë që shkoi përtej komentimit të zakonshëm të aktualitetit. Solle mendime dhe pretendime që kërkojnë diskutim të mëtejshëm.

Lavdrim Lita: Faleminderit për ftesën.

Burimi: “Dekalog”, Dritare TV, intervistë e Roland Çafokut me Lavdrim Litën

---

ANALIZA

Protesta, pushteti dhe kufijtë e provës: çfarë zbulon dhe çfarë nuk provon intervista e Lavdrim Litës

Intervista e Lavdrim Litës me Roland Çafokun ndërtohet rreth një pyetjeje politike thelbësore: çfarë ndodh kur një pakënaqësi shoqërore del përtej kërkesave fillestare, përfshin aktorë të ndryshëm dhe sfidon aftësinë e qeverisë për të ruajtur njëkohësisht rendin dhe besimin publik?

Përgjigjja e Litës shtrihet në disa drejtime: zhgënjimi i të rinjve, fragmentimi i protestës, personalizimi i Partisë Socialiste, përfitimet që mund të nxjerrin Rama dhe Berisha nga polarizimi, si dhe ndikimet e mundshme të jashtme.

Por cilësia e argumentimit ndryshon ndjeshëm nga njëra pjesë në tjetrën. Intervista është më bindëse kur analizon interesa politike, mënyra komunikimi dhe dobësi organizative. Bëhet më e brishtë kur i shndërron ngjashmëritë, përshtypjet dhe burimet e paidentifikuara në shpjegime për financime ose operacione të fshehta.

Një protestë mund të ketë shumë pjesëmarrës, pa pasur një drejtim të përbashkët

Një nga dallimet më të dobishme të Litës është ai ndërmjet protestës si tërësi dhe grupeve që veprojnë brenda saj.

Studentët, gjimnazistët, të rinjtë e periferive, aktivistët, militantët partiakë dhe tifozët mund të ndodhen në të njëjtën hapësirë pa pasur të njëjtat motive, metoda apo objektiva. Prania në të njëjtën protestë nuk provon koordinim ndërmjet tyre.

Ky dallim ka rëndësi për përgjegjësinë. Dëmtimi i një biznesi nga disa individë nuk provon se të gjithë protestuesit e mbështesin atë veprim. Po ashtu, ekzistenca e kërkesave të drejta nuk e bën çdo veprim të pjesëmarrësve të justifikueshëm.

Lita e njeh këtë ndarje, por jo gjithmonë e zbaton me të njëjtën kujdes. Fillimisht deklaron kategorikisht se studentët nuk kanë plaçkitur; më pas pranon se mund të ketë studentë që kanë kryer akte vandale.

Këto pohime nuk janë domosdoshmërisht të papajtueshme, sepse vandalizmi dhe plaçkitja nuk janë e njëjta gjë. Megjithatë, deklarata përjashtuese për një kategori kaq të gjerë kërkon informacion që intervista nuk e paraqet.

Për të përcaktuar autorësinë duhen prova për individët konkretë. Identiteti “student”, “tifoz” apo “përkrahës partie” nuk e zëvendëson këtë punë.

“Profesionistët e protestës”: një përshkrim që mbart më shumë sesa provon

Termi më i spikatur i intervistës është “profesionistët e protestës”. Ai përdoret për njerëz që, sipas Litës, dinë të ndërtojnë barrikada, të ndajnë grupet dhe të shpërndajnë presionin në disa pika të qytetit.

Këtu duhen ndarë tri çështje:

• A kanë disa pjesëmarrës përvojë nga protesta të mëparshme?
• A koordinojnë ata veprime konkrete?
• A veprojnë me porosi, pagesë apo drejtim nga një organizatë tjetër?

Pamjet mund të japin të dhëna për dy çështjet e para. Për të tretën duhen prova shtesë.

Një person me çantë të zezë, fytyrë të mbuluar ose çekiç mund të jetë duke u përgatitur për një veprim të dhunshëm. Por këto elemente, të vetme, nuk tregojnë kush e drejton, kush e paguan apo nëse ekziston fare një porositës.

Termi “profesionist” mund ta shtyjë publikun ta marrë si të provuar organizimin e fshehtë. Në intervistë, ky hap nuk mbështetet me emra, dokumente, komunikime ose një metodë të shpjeguar identifikimi.

Edhe pohimi për pjesëmarrjen e tifogrupeve duhet trajtuar me të njëjtin standard. Identifikimi i një individi si tifoz nuk provon përfshirjen e organizuar të gjithë tifogrupit.

Shpjegimi i dhunës afrohet herë pas here me legjitimimin e saj

Pjesa për sulmet ndaj bizneseve është ndër më problematiket e bisedës.

Lita e dënon dhunën, por njëkohësisht e interpreton dëmtimin si “mesazh” ndaj biznesit që nuk u bashkua me protestën ose që perceptohet si mbështetës i pushtetit.

Studimi i motiveve është i nevojshëm. Problemi lind kur shpjegimi krijon përshtypjen se mosmbështetja e protestës e bën një biznes objektiv të kuptueshëm ndëshkimi.

Kundërshtimi i Çafokut është thelbësor: një biznes nuk duhet të detyrohet të mbyllet për t’u konsideruar i pranueshëm nga protestuesit.

E drejta për të kërkuar solidaritet shoqëror nuk krijon të drejtën për të ndëshkuar ata që nuk solidarizohen.

Po kështu, në intervistë kalimi nga një subjekt kredidhënës te bankat, qendra tregtare dhe Arkivi i Shtetit shpjegohet përmes kuptimeve që Lita ua atribuon protestuesve. Por ai nuk paraqet dëshmi nga vetë autorët që të konfirmojnë se këto ishin motivet e tyre.

Interpretimi mund të jetë hipotezë për hetim. Nuk është ende shpjegim i provuar.

Komunikimi i Ramës: një lexim i besueshëm, me kufij të qartë

Analiza e zgjedhjes së Kolegjit të Europës si sfond të deklaratës është ndër pjesët më të forta.

Sipas tekstit të transmetuar në emision, Rama ndërton disa kundërvënie: studentët dhe dhunuesit; e ardhmja europiane dhe e shkuara; qeverisja që e çon vendin përpara dhe opozita që kërkon ta kthejë pas.

Lita e lexon këtë si një mesazh për kancelaritë europiane. Ky interpretim ka bazë në vetë simbolikën e vendit dhe përmbajtjen e deklaratës.

Megjithatë, nuk mund të dihet nga pamja nëse audienca kryesore e synuar ishte jashtë vendit. Një dalje e tillë mund t’u drejtohet njëkohësisht qytetarëve, elektoratit socialist, institucioneve europiane dhe partnerëve diplomatikë.

Efekti politik i mundshëm është më i rëndësishëm se hamendësimi për mendimin privat të kryeministrit: debati zhvendoset nga kërkesat e protestës te pyetja se kush përfaqëson rendin dhe orientimin europian.

Nëse ky kornizim mbizotëron, qeveria mund të fitojë hapësirë për të folur më pak për përgjegjësinë e vet dhe më shumë për rrezikun që paraqesin kundërshtarët.

Por edhe këtu duhet ruajtur dallimi: dëmtimi i një institucioni me simbolikë europiane nuk provon se autorët kanë një program kundër integrimit europian.

Pretendimet për Turqinë dhe fondacionet nuk e kalojnë pragun e verifikimit

Intervista kalon nga analiza politike te akuza më të rënda kur përmenden shërbimet turke, fondacionet gjermane dhe fondet e lidhura me Sorosin.

Në pjesën për Turqinë ndodhin disa kalime të dallueshme:

Fillimisht thuhet se Rama mendon se Turqia po organizon një pjesë të protestës. Më pas Lita thotë se në këtë mund të ketë “gjysmë të vërteta”. Në vijim përmend llogari turke që, sipas tij, publikojnë video të krijuara me inteligjencë artificiale.

Këto janë nivele të ndryshme pretendimi.

Ekzistenca e llogarive që publikojnë përmbajtje në gjuhën turke, edhe nëse konfirmohet, nuk provon drejtim nga shteti turk. Edhe një llogari e operuar nga Turqia nuk provon lidhje me shërbimet sekrete. Përmbajtja propagandistike nuk provon organizimin e njerëzve në terren.

Lidhja ndërmjet këtyre hallkave duhet dokumentuar.

E njëjta vlen për fondacionet. Financimi i një organizate ambientaliste nuk është automatikisht financim i një proteste konkrete. Financimi i një proteste paqësore nuk është automatikisht financim i vandalizmit.

Për një përfundim të tillë duhen identifikuar dhënësi, përfituesi, qëllimi i grantit, periudha, shpenzimet dhe lidhja me veprimet e përmendura.

Vetë Lita pranon se nuk e di si funksionon mekanizmi nga brenda. Ky është një kufizim i rëndësishëm, që duhet të qëndrojë pranë akuzës sa herë ajo riprodhohet.

Pohimi “mbaj përgjegjësi për atë që them” shpreh bindjen e folësit. Nuk zëvendëson provën.

Gene Sharp-i dhe protesta me valë: ngjashmëria nuk dëshmon një skenar të jashtëm

Lita e lidh zhvillimin e protestave me Gene Sharp-in dhe me përvoja nga vende të tjera.

Referenca kërkon saktësim. Puna e Sharp-it trajton në mënyrë qendrore veprimin strategjik pa dhunë. Institucioni që ai themeloi paraqet 198 metoda të protestës, mosbashkëpunimit dhe ndërhyrjes pa dhunë. Kjo nuk mbështet vetvetiu pretendimin se vandalizmi i diskutuar në intervistë buron nga një model i tij ose nga një operacion i CIA-s. AEI/ Empowering Humankind

Përdorimi i simboleve, organizimi në faza dhe rikthimi i protestës janë dukuri që mund të shfaqen për shumë arsye.

Për shembull, një lëvizje mund të dobësohet gjatë pushimeve dhe të rikthehet me fillimin e universitetit. Mund të aktivizohet pas një vendimi qeveritar, një episodi dhune ose një kërkese të pambajtur. Mund të ndryshojë simbol pa ndryshuar drejtues.

Prandaj, ngjashmëria me protesta të tjera mund të ndihmojë krahasimin. Nuk provon një autor të përbashkët.

Parashikimi për pranverën mbetet një vlerësim politik i Litës. Intervista nuk jep një mekanizëm mjaftueshëm të qartë për ta trajtuar si parashikim të mbështetur fort.

Rama dhe Berisha: përfitimi i përbashkët nuk është provë bashkërendimi

Teza se Rama dhe Berisha mund të përfitojnë nga e njëjta krizë meriton analizë.

Një situatë e polarizuar mund ta ndihmojë qeverinë të paraqitet si mbrojtëse e rendit. Mund ta ndihmojë edhe opozitën tradicionale të ruajë rolin e kundërshtarit kryesor dhe të pengojë forcimin e aktorëve të rinj.

Ky është një shpjegim i mundshëm i interesave.

Por Lita përdor edhe fjalën “koordinim”, ndërsa sqaron se mund të ketë ndodhur pa komunikim. Kjo e bën tezën të vështirë për t’u kontrolluar: sjelljet paralele mund të jenë rezultat i interesave të ngjashme, pa qenë produkt i një marrëveshjeje.

Për një publikim të saktë duhen ndarë:

• Përfitimi i mundshëm politik nga e njëjta situatë.
• Përshtatja e sjelljes ndaj veprimeve të kundërshtarit.
• Bashkërendimi i qëllimshëm ndërmjet tyre.

Intervista argumenton kryesisht për të parën. Nuk paraqet prova për të tretën.

Njëkohësisht, përqendrimi i vazhdueshëm te Rama dhe Berisha rrezikon të riprodhojë pikërisht sistemin që kritikon: qytetarët dhe partitë e reja mbeten sfond, ndërsa dy udhëheqësit trajtohen si të vetmit aktorë me fuqi reale.

Policia: dy interpretime që duhen provuar veçmas

Për sjelljen e policisë jepen dy shpjegime.

I pari është operacional: grupet u shpërndanë, forcat u lodhën, pajimet kufizuan lëvizjen dhe disa objekte mbetën të pambrojtura.

I dyti është politik: tërheqja mund të ketë ndihmuar krijimin e pamjes se vendi ka nevojë për udhëheqësit ekzistues.

Të dyja mund të ngrihen si pyetje. Por intervista nuk paraqet informacion që të përcaktojë nëse kemi paaftësi, gabim taktik, mungesë burimesh, urdhër të qëllimshëm apo një ndërthurje faktorësh.

Edhe pohimi për 40 kilogramë pajime kërkon burim dhe specifikim. Nuk mund të përgjithësohet për çdo efektiv dhe çdo konfigurim.

Për të vlerësuar veprimin policor duhen koha e ndërhyrjeve, vendndodhja e forcave, urdhrat, komunikimet dhe pamjet e plota. Një sekuencë televizive mund të tregojë një episod, por nuk shpjegon vetë gjithë zinxhirin vendimmarrës.

Një tjetër mangësi është mungesa e një diskutimi të strukturuar për dëmtimet, trajtimin e personave të ndaluar dhe përgjegjësinë individuale të efektivëve. Këto çështje nuk duhen humbur brenda debatit për strategjinë politike.

Filmimet janë prova edhe për protestuesit

Këshilla e Litës që protestuesit të mos filmojnë kur sulmojnë institucione është një nga formulimet më të diskutueshme të intervistës.

Ajo mund të lexohet si paralajmërim për pasojat e veprimeve të tyre, por edhe si këshillë për të mos lënë prova. Një moderator duhet ta kishte sqaruar menjëherë këtë dallim.

Filmimet mund të dokumentojnë vandalizëm, por edhe dhunë policore, arrestime të gabuara, provokime ose praninë e një personi që nuk ka marrë pjesë në një sulm.

Po kështu, prania e një telefoni në një zonë nuk provon se zotëruesi ka kryer një veprim të caktuar. Duhet dalluar identifikimi i mundshëm i pajisjes, vendndodhja e përafërt dhe atribuimi i një veprimi konkret. Në intervistë këto hapa paraqiten me më shumë siguri sesa lejon shpjegimi i dhënë.

Mesazhi më i qëndrueshëm publik do të ishte ruajtja e dokumentimit dhe shmangia e dhunës, me verifikim të materialeve dhe përgjegjësi për veprime individuale.

Personalizimi i Partisë Socialiste është teza politike më e rëndësishme

Pjesa për Partinë Socialiste e zhvendos debatin nga rruga te institucioni që mund të prodhojë një zgjidhje.

Lita argumenton se partia ka humbur autonominë, debatin dhe aftësinë për të krijuar alternativa ndaj kryetarit. Ky është një shqetësim që mund të studiohet me tregues konkretë: mënyra e përzgjedhjes së kandidatëve, votimet e brendshme, roli i forumeve, qëndrimet publike dhe aftësia për të kundërshtuar vendimet e udhëheqësit.

Historia për emoji-t ka vlerë anekdotike, por nuk e provon këtë tezë. Shkëmbimi i zemrave në telefon mund të shprehë servilizëm, afërsi personale ose thjesht një zakon komunikimi. Pa kontekst nuk mjafton për të matur autonominë politike.

Argumenti më i fortë është pyetja nëse ekzistojnë njerëz që mund të marrin përgjegjësi pa miratimin paraprak të kryetarit.

Propozimi që Rama të largohet nga qeveria, por të mbetet kryetar partie, ngre edhe një problem që intervista nuk e zgjidh: a do të kishte kryeministri i ri autoritet real, apo vendimmarrja do të mbetej te drejtuesi i partisë?

Ndryshimi i personit në zyrë nuk garanton ndryshim të mënyrës së qeverisjes.

Zgjedhjet e parakohshme janë një skenar, jo përgjigje e mjaftueshme

Lita i trajton zgjedhjet si mundësi rilegjetimimi. Por një proces zgjedhor e ul tensionin vetëm nëse palët dhe një pjesë e mjaftueshme e publikut e konsiderojnë të besueshëm.

Intervista nuk e shtjellon se çfarë do të ndryshonte para zgjedhjeve: administrimi, garancitë politike, kushtet e konkurrencës apo marrëdhënia mes protestuesve dhe partive.

Edhe termat “qeveri teknike”, “kujdestare” dhe “me bazë të gjerë” përdoren si mundësi, pa u shpjeguar përbërja, mandati dhe objektivat e tyre.

Pohimi për një post të mundshëm të Ramës në BE ose OKB është edhe më i dobët. Vetë Lita pranon se nuk e ka të konfirmuar mirë. Prandaj duhet të mbetet informacion i pakonfirmuar, jo të bëhet boshti i një titulli që njofton largimin e tij.

Simboli i studentit: forcë emocionale dhe rrezik romantizimi

Diskutimi për studentin e rrethuar nga policët tregon se si një episod mund të marrë peshë më të madhe sesa vetë përplasja.

Pamja e një individi përballë disa efektivëve krijon një tregim të menjëhershëm për pabarazi force, guxim dhe cenueshmëri. Lita vëren me të drejtë se individë të tillë mund të bëhen simbole publike.

Por krahasimi me Çerçiz Topullin e zhvendos bisedën drejt heroizimit. Përpara se të ndërtohet një figurë heroike ose fajësuese duhen kuptuar ngjarja, rendi i veprimeve dhe konteksti i plotë.

Edhe interpretimi i karakterit nga pozicioni i syve dhe ndarja në “gjuetarë” e “mbledhës” nuk mbështetet në intervistë me ndonjë metodë shkencore. Ai është një përshtypje personale e folësit dhe nuk duhet riprodhuar si vlerësim psikologjik.

Pamja e një personi të lidhur te kangjellat ngre pyetje serioze për mënyrën e trajtimit të tij. Përgjigjja kërkon verifikim të rrethanave konkrete, përtej asociacioneve historike ose kinematografike.

Moderimi prodhon kundërshtim, por nuk e ndjek mjaftueshëm provën

Çafoku ndërhyn disa herë në mënyrë të dobishme. Kundërshton idenë se bizneset duhet të mbyllen, pyet çfarë lidhjeje kanë bankat dhe Arkivi i Shtetit, shpreh dyshim për tezën gjermane dhe e pyet Litën nëse ka informacion për kontaktet diplomatike.

Në këtë mënyrë, intervista nuk është një monolog i pakundërshtuar.

Megjithatë, kur ngrihen pretendimet më të rënda, pyetjet shpesh ndalen përpara hallkës vendimtare: burimit të kontrollueshëm.

Pyetjet që mungojnë janë konkrete: cili fondacion, cili grant, cilat llogari, cili komunikim, çfarë prove, çfarë përgjigjeje kanë subjektet e përmendura?

Në disa momente moderatori e përforcon peshën e deklaratave duke i quajtur “sekrete” ose zbulime. Ky emërtim mund t’u japë pretendimeve autoritet përpara se të provohen.

Vlera gazetareske nuk matet vetëm nga sa e pazakontë është një deklaratë, por nga sa mund të kontrollohet.

Pasaktësitë që kërkojnë sqarim

Në material ka disa pika që nuk duhen lënë pa shënim:

Raportimet e kohës konfirmojnë se dorëheqja e Lleshajt u njoftua më 10 dhjetor 2020, pas vrasjes së Klodian Rashës. Euronews Albania Burimi zyrtar britanik përcakton datën e vdekjes së mbretëreshës Viktoria. The Royal Family Funksioni i Shaheen-it sqarohet në faqen zyrtare të Senatit amerikan. United States Senate Committee on Foreign…

Këto gabime nuk e rrëzojnë automatikisht çdo interpretim politik të intervistës. Por e bëjnë të domosdoshëm kontrollin individual të pohimeve dhe shmangien e autoritetit të përgjithshëm si zëvendësim për provën.

Çfarë mbetet nga intervista

Kontributi më i vlefshëm i bisedës është pyetja për aftësinë e sistemit politik për të prodhuar zgjidhje: a ka qeveria kapacitet për të dëgjuar, a mund të veprojë Partia Socialiste përtej kryetarit dhe a mund të ndërtojnë aktorët e rinj një përfaqësim që nuk përthithet nga përplasja Rama–Berisha?

Kufiri kryesor është përpjekja për të lidhur shumë zhvillime me një shpjegim të vetëm, ku ndërthuren fondacione, shërbime, interesa ndërkombëtare dhe llogari të brendshme politike. Sa më i gjerë bëhet ky shpjegim, aq më shumë prova kërkon. Intervista nuk i jep ato.