Nga prof. Alain Fischer
Inteligjenca artificiale shkakton shqetësim kur mundëson ndërhyrje keqdashëse në sistemet ekzistuese. Ajo ngre pikëpyetje kur zgjidh brenda një kohe të shkurtër enigma matematikore me të cilat studiuesit janë përballur pa sukses. Ajo lë mbresa kur çon përpara njohuritë në shëndetësi, siç ka ndodhur muajt e fundit në fushën e kancerit. Deri tani, përpjekjet për të zhvilluar mjete për zbulimin e kancerit përmes analizave të gjakut nuk e kishin dëshmuar efektshmërinë e tyre, pavarësisht disa njoftimeve bujshme. Por disa botime shkencore kanë raportuar së fundmi përparime, të gjitha të mbështetura te modelet e mëdha gjuhësore ose te të mësuarit makinerik, megjithëse të gjitha këto qasje kanë ende nevojë për përmirësim dhe, mbi të gjitha, për validim klinik rigoroz.
Për çfarë bëhet fjalë? Një studim mbi një grup prej më shumë se 2.000 pacientësh me kancer të mushkërive, që ndërthurte të dhënat klinike, imazherinë e tumorit dhe karakteristikat e tij, mundësoi parashikimin me probabilitet të lartë të përgjigjes ndaj trajtimit. Megjithatë, një kufizim mund të lidhet me të dhënat e paplota për shumicën e pacientëve. Në fakt, zbatimi te një grup tjetër pacientësh të trajtuar diku tjetër — një studim «përsëritjeje» — jep rezultate më pak bindëse. Megjithatë, një studim më i gjerë, që përfshin afro 10.000 pacientë me lloje të ndryshme kanceri dhe mbështetet në analiza biologjike dhe të gjakut, ofron një vlerë parashikuese më të mirë se klasifikimet tradicionale.
Vlerësimi i rrezikut të shfaqjes së një tumori
Më domethënëse janë rezultatet e një pune të kolegëve britanikë, të botuar së fundmi në revistën prestigjioze Cell. Ata analizuan me ndihmën e IA-së mijëra proteina të gjakut në një popullatë prej 48.000 personash të grupit të studimit UK Biobank, prej të cilëve 375 zhvilluan kancer të mushkërive. Ata tregojnë se matja e niveleve të 14 proteinave parashikon me probabilitet të lartë shfaqjen e kancerit, deri në 5 vjet përpara! Këto rezultate janë validuar në një sërë grupesh pacientësh dhe sugjerojnë ekzistencën e një gjendjeje prirjeje parakanceroze, për të cilën ekzistojnë mundësi ndërhyrjeje. Parandalimi i kancerit të mushkërive ende nuk është i arritshëm dhe nevojiten studime prospektive, por kjo rrugë kërkimore është premtuese!
Edhe më mbresëlënëse është një punë kineze, e botuar në të njëjtën revistë, që bashkon tregues të analizave të gjakut, kryesisht rutinë, të dhëna klinike dhe një radiografi të thjeshtë të kraharorit të 2,8 milionë personave të ndjekur përgjatë kohës, prej të cilëve rreth 10% zhvilluan kancer. Këto të dhëna ushqejnë një analizë shumëparametrike me IA për të vlerësuar rrezikun e shfaqjes së kancerit deri në 1 vit përpara, për të përcaktuar diagnozën, por edhe për të nxjerrë përfundime mbi stadin, përgjigjen ndaj trajtimit dhe prognozën — dhe kjo për shumë lloje kanceri. Modeli i «trajnuar» mbi këtë popullatë më pas u validua në një grup të dytë kinez dhe, në fund, në një grup britanik — sërish UK Biobank!
Optimizimi i trajtimeve
Bëhet fjalë për vlerësimin e një rreziku, jo për një siguri. Megjithatë, falë madhësisë së popullatës së studiuar, fuqia statistikore është e lartë. Kështu, ndjeshmëria në diagnostikimin e kancerit kolorektal arrin në 90% — 54 raste të zbuluara nga 60 që u shfaqën! Kufizimi i këtij lloji analizash qëndron, sigurisht, në karakterin e tyre retrospektiv. Studimet prospektive janë të domosdoshme përpara një zbatimi të mundshëm në praktikë. Megjithatë, duhet vlerësuar rëndësia e tyre: për herë të parë, falë përdorimit të modeleve të mëdha gjuhësore mbi të dhëna të thjeshta, por që përfshijnë një numër shumë të madh personash, bëhet i mundur zbulimi paraprak i shfaqjes së shumë llojeve të kancerit dhe i ecurisë së tyre.
Le të mos kemi dyshim: studime të ngjashme do të shtohen; do të mbetet të analizohen pasojat e tyre të mundshme praktike, për shembull aspektet psikologjike të përdorimit të testeve parashikuese. Por ajo që është në lojë ka rëndësi të madhe, pasi IA-ja do të mundësonte në disa raste masa parandaluese dhe, në raste të tjera, optimizimin e trajtimeve. Le të dimë të përfitojmë sa më shumë nga IA-ja kur ajo mund të kontribuojë në përparimin e mjekësisë.
Alain Fischer është profesor emeritus në Collège de France dhe bashkëthemelues i Institutit të Sëmundjeve Gjenetike (Imagine).
/L’Express.fr
