Mersel Bilalli
“Ndryshimi është i dhimbshëm, por asgjë nuk është aq e dhimbshme sa ngecja”, thotë Georg C. Lichtenberg, fizikan, satirist dhe shkrimtar gjerman. Ne vazhdojmë ta ushqejmë veten me një lugë bosh gjatë gjithë kohës. Jemi konformistë të përjetshëm, kurse në shtëpitë e konformistëve shumohen vetëm ëndrrat boshe!
Për vite me radhë, një grua i lutej perëndisë Brahma për pasuri. Pas një kohe të gjatë, ajo dëgjoi një zë nga qielli: “Për t’u pasuruar, shko te shpella e kuqe”. Gruaja, me një fëmijë të vogël, mbërriti në shpellë pas tri ditësh udhëtimi të lodhshëm. Por çfarë pa?! Diamante, ar dhe gurë të çmuar që shkëlqenin. Ajo menjëherë filloi të mbushte çantat. Pas një kohe të shkurtër, u dëgjua një zë qiellor: “Shpejto, se shpella do të mbyllet!”. Gruaja, e magjepsur, vazhdoi të mbushte çantat e saj. Zëri u dëgjua përsëri: “Shpella po mbyllet!”. Por gruaja lakmitare, e magjepsur nga diamantet, vazhdoi t’i mbushte çantat. Megjithatë, shkëlqimi i diamanteve u shndërrua në errësirë kur pa se fëmija i saj kishte mbetur pas gurit të madh e të palëvizshëm që mbyllte shpellën! Për përfundimin e kësaj historie do të flasim më poshtë.
Ekonomia malazeze po rritet fuqishëm, me një normë rritjeje prej 3,8 për qind në tremujorin e dytë të vitit 2026. Kjo është një nga normat më të larta të rritjes ekonomike në BE. Bashkimi Evropian ka një rritje prej 1,2 për qind (eurozona 1 për qind), kurse Mali i Zi po hyn në një periudhë zhvillimi të fortë ekonomik. Rritje investimesh, rritje punësimi dhe rezistencë e lartë ndaj sfidave globale. Forcat lëvizëse të ekonomisë malazeze janë dhjetëra kompani të fuqishme, si “IDEA-CG”, me rreth 2.500 punonjës; “Voli Trade”, me 2.406 punonjës; “CEDIS”, me 1.750 punonjës; “HD Laković”, me 1.724 punonjës; “Domaća trgovina”, me 1.440 punonjës, etj. Turizmi gjithashtu vazhdon të japë një kontribut të fortë. Janë regjistruar mbi 10 milionë bujtje, ndërsa numri i turistëve është rritur me 8,4 për qind, njoftoi Ministria e Financave e Malit të Zi.
Këto rezultate janë një konfirmim i fortë i kursit ekonomik të qeverisë, që nënkupton më shumë investime, aktivitet të fortë ekonomik, rritje të punësimit dhe një standard më të mirë jetese për qytetarët. Rritja prej 3,8 për qind nuk është vetëm një rezultat i mirë, por edhe një shtysë e fortë për atë që do të vijë. Ekonomia e tyre tregon se ka potencial të rritet më shpejt, të tërheqë investime të reja, të krijojë vende të reja pune dhe të shfrytëzojë mundësitë që po hapen.
Shqipëria – “bum” ekonomik?!
Shqipëria po përjeton një periudhë rritjeje dhe transformimi të fortë ekonomik, por termi “bum ekonomik” duhet të përdoret me kujdes, sepse, megjithëse të dhënat tregojnë një ekonomi në rritje të vazhdueshme, nuk bëhet fjalë për një shpërthim të madh të PBB-së. Në vitet pas pandemisë, rritja reale ishte mesatarisht rreth 4,3 për qind, një rritje mbi parashikimet e FMN-së, e cila parashikonte një rritje prej 3,5 për qind për vitin 2025 dhe 3,6 për qind për vitin 2026. Ekonomia e Shqipërisë ka shënuar rritje të qëndrueshme, të mbështetur kryesisht nga sektori i shërbimeve, turizmi dhe ndërtimi.
Turizmi është bërë një nga shtyllat kryesore të rritjes, me rreth 12,4 milionë turistë të huaj që kanë vizituar vendin në vitin 2025, duke sjellë të ardhura rekord. Numri i vizitorëve të akomoduar në objektet turistike u rrit me plot 17 për qind në qershor 2026, krahasuar me qershorin 2025. Efekti i turizmit nuk kufizohet vetëm te hotelet, por shtrihet edhe në transport, tregti, ndërtim, restorante, shërbime të specializuara, pasuri të paluajtshme, punësim, etj. Banka Botërore vëren se rritja mbështetet veçanërisht nga turizmi, shërbimet dhe ndërtimi. Kjo krijon një cikël ndërlidhjesh: vende të reja pune, paga më të larta, konsum më të lartë, më shumë shitje dhe shërbime, më shumë investime. Krijohet një efekt zinxhir: investime në hotele, shtëpi, apartamente dhe vendpushime. Infrastruktura gjeneron kërkesë për materiale, punëtorë, transport dhe shërbime.
Ditë më parë, në Tiranë, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha: “Qeveria shqiptare dhe Shqipëria kanë punuar shumë për të arritur standardet evropiane. Shqipëria ka bërë përsëri përparim fantastik, duke hapur klasterin e fundit, dhe në korrik mbylli tre klasteret e para. I siguroj shqiptarët: anëtarësimi jo vetëm që do ta bëjë Shqipërinë më të fortë, por do ta bëjë edhe BE-në më të fortë”.
Në vitet e fundit, Shqipëria ka tërhequr nivele rekord të investimeve të huaja direkte. Sipas UNCTAD-it, flukset hyrëse të investimeve të huaja direkte (IHD) ishin mesatarisht 1,5 miliardë dollarë në vit gjatë periudhës 2021–2024, duke arritur në 1,72 miliardë dollarë në vitin 2024 dhe 1,84 miliardë dollarë në vitin 2025. Sektorët kryesorë që tërheqin investime përfshijnë pasuritë e paluajtshme (34 për qind), shërbimet financiare (18 për qind), industrinë nxjerrëse (11 për qind) dhe tregtinë me shumicë e pakicë (10 për qind). Burimet më të mëdha të flukseve hyrëse të investimeve të huaja direkte vitin e kaluar ishin Holanda, Italia, Turqia, Kosova, Austria, etj.
A po ndodh një “bum” ekonomik në Shqipëri? Nëse me “bum” nënkuptojmë një transformim të shpejtë të strukturës ekonomike, atëherë Shqipëria ka disa karakteristika të një bumi: turizëm në zgjerim, ndërtim, investime, rritje të pagave, konsum, kapital të huaj dhe integrim evropian. Por, nëse “bum” do të thotë rritje dyshifrore e PBB-së, përgjigjja është jo. Rritja reale e PBB-së ishte 3,8 për qind në tremujorin e katërt të vitit 2025 dhe 3,71 për qind në tremujorin e parë të vitit 2026.
EULEX – një kurë për Kosovën!
EULEX-i ka bërë një punë të shkëlqyer në fushën e legjislacionit në Kosovë. Tani manipulimet politike janë të kufizuara. Megjithatë, qeveria e Kurtit po devijon 102 milionë euro për pagën e 13-të, pikërisht në ditën kur u publikuan gjetjet e vëzhguesve të Këshillit të Evropës mbi përdorimin e buxhetit për vota nga Kurti.
EULEX-i thotë se qeveria e Kosovës nuk po ndalet së orientuari buxhetin e saj drejt çështjeve që sjellin përfitime zgjedhore. Në ditën kur u publikua raporti i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, i cili zbuloi se pushteti ekzekutiv keqpërdori burimet shtetërore gjatë periudhës zgjedhore, qeveria e Kurtit mbeti me kokën ulur.
Marrëveshja e tregtisë së lirë midis Kosovës dhe vendeve të EFTA-s – Zvicrës, Norvegjisë, Islandës dhe Lihtenshtajnit – hyri në fuqi më 1 tetor 2026. Kjo do të thotë heqje e tarifave doganore për produktet e Kosovës në këto vende. Marrëveshja hap mundësi për rritjen e eksporteve dhe zgjerimin e pranisë së produkteve të Kosovës në një treg me mbi 15 milionë konsumatorë. Zvicra përfaqëson një potencial të veçantë për shkak të lidhjeve të saj të forta me Kosovën, duke përfshirë remitancat, investimet dhe praninë e diasporës kosovare.
Përveç tregtisë së mallrave, marrëveshja krijon gjithashtu mundësi për eksportin e shërbimeve, veçanërisht në teknologjitë e informacionit dhe komunikimit, ndërtim dhe shërbime profesionale. Vitin e kaluar, Kosova eksportoi mallra në vendet e EFTA-s me vlerë mbi 100,4 milionë euro, ndërsa importet arritën në rreth 53 milionë euro. Dhoma e Tregtisë e Kosovës i inkurajon bizneset kosovare ta shfrytëzojnë këtë mundësi për të zgjeruar eksportet, duke përmbushur standarde të reja dhe duke krijuar partneritete të reja në tregjet e EFTA-s.
Shqipëria kryesoi rajonin për sa i përket rritjes ekonomike në dy tremujorët e parë të këtij viti. Shqipëria dhe Kosova përjetuan një rritje pak më të lartë se partnerët e tjerë tregtarë në rajon, si Serbia, Maqedonia e Veriut ose Greqia. Edhe pse ekonomia e Serbisë është shumë më e zhvilluar se ajo e Shqipërisë ose e Kosovës, për sa i përket shkallës së rritjes, ajo ra në 2 për qind, nga 3,3 për qind në tremujorin e fundit të vitit të kaluar. Ky ngadalësim i ekonomisë serbe erdhi si rezultat i performancës së dobët të investimeve dhe klimës politike në vend.
Edhe pse inflacioni në Kosovë arriti në 3,6 për qind, si rezultat i rritjes së çmimeve të energjisë elektrike dhe ushqimeve, rregullativat e EULEX-it kanë bërë që dhjetëra kompani të operojnë në nivel evropian. Kurti ende e refuzon gazin natyror të lëngshëm amerikan. Megjithatë, rregullativat e mira evropiane u kanë mundësuar dhjetëra kompanive kosovare të operojnë me sukses në vend dhe në të gjithë Evropën.
Kompania “Viva Fresh Store” nuk është më vetëm një rrjet i madh supermarketesh në Kosovë, por po bëhet një grup i fuqishëm rajonal dhe po i afrohet një qarkullimi vjetor prej një miliard eurosh. Kompania “Frutex” është kampione e prodhimit në Kosovë, por tani ka edhe investime të mëdha në Gjermani, ku ka krijuar një bazë logjistike për shpërndarje në të gjithë Evropën. Produkti i saj “Golden Eagle Energy Drink” nuk është më vetëm një markë kosovare, por edhe globale.
Kompania “SPEEEX” ka nisur një prirje të ndryshme nga ajo që ndodh zakonisht, kur kompanitë vendase ua shesin produktet e tyre zviceranëve ose gjermanëve. SPEEEX po bën të kundërtën: ka blerë shumicën e aksioneve në tri kompani zvicerane. Dhe, siç thonë ata, Zvicra i merr futbollistët tanë, kurse ne do t’ua marrim kompanitë!
Grupi CDI, që qëndron pas Interex-it, IP Petrol-it, American Retail Park-ut dhe tani Shell Kosova-s, po ndërton një ekosistem shumë të fuqishëm. Sipas raportimeve të mediave, Shell Kosova u ble për rreth 60 milionë euro. Gjithashtu, ka raportime për zgjerim në Maqedoninë e Veriut përmes blerjes së rrjetit të shitjeve me pakicë Tinex. Nëse vazhdon me këtë ritëm, CDI mund të bëhet një grup i fuqishëm rajonal. Duket si “mbreti” i shitjeve me pakicë në rajon.
“Ne jemi të çmendur”!
“Ne jemi të çmendur” – një fjali e famshme nga një prej ministrave të Gruevskit. Ne kemi kushte ideale për bujqësi moderne dhe askush nuk lëviz gishtin. U paguajmë shuma të mëdha kompanive të shumta për të investuar në “zonat tona të lira”, kurse ne marrim vetëm thërrime prej tyre. Pas përfundimit të afatit, ato largohen me shumë para. Nëse do t’i kishim përdorur ato para për të mbështetur subjektet vendase, bazuar në kritere të rrepta, zhvillimi nuk do të kishte munguar.
“Johnson Controls” rrëmbeu qindra miliona euro për një duzinë vjetësh dhe u largua. Të tjerët vazhdojnë me të njëjtat metoda dhe ne nuk përfitojmë shumë prej kësaj. Ne jemi thjesht budallenj, por disa në krye nuk janë. Ata e dinë çfarë po bëjnë. Qeset e tyre të pasurisë po mbushen dhe shpella është gjithmonë e hapur.
Nëse këto fonde do të ishin përdorur për të zhvilluar bujqësinë, energjinë dhe turizmin rural, tani vendi ynë do të ishte i dyti për eksporte bujqësore, vetëm pas Holandës, e cila ka vetëm 50 ditë me diell dhe 120 miliardë euro eksporte bujqësore. Turizmi rural është një mundësi tjetër. Por ne vazhdojmë të ushqehemi me një lugë bosh. Ne mbetemi konformistë, kurse në shtëpitë e konformistëve shumohen vetëm ëndrrat boshe.
Një popull që zgjedh njerëz të korruptuar nuk është viktimë, por bashkëpunëtor në rënien e vet.
