Nga Gustav Theile, Shangai
Motori i eksporteve të Pekinit është shenjë dobësie, jo force, thotë studiuesi i Kinës Logan Wright. Ai nuk beson se Kina do të bëhet ekonomia më e madhe në botë.
Zoti Wright, ju keni shkruar një libër mbi ekonominë kineze me titull “Broken China”. Në të thoni se ekonomia e Kinës është e prishur. Çfarë ju çon në këtë përfundim?
Financat publike dhe sistemi financiar janë të prishura. Ato nuk prodhojnë më rritje. Prandaj Pekini sot ka dukshëm më pak kontroll mbi gjendjen e ekonomisë së tij sesa më parë. Tradicionalisht, Pekini e drejtonte ekonominë duke dhënë kredi për ndërmarrjet shtetërore, duke përcaktuar përparësitë e politikës industriale dhe duke kanalizuar fonde drejt qeverive lokale. Të gjitha këto leva tashmë po arrijnë kufijtë e tyre.
Në ç’kuptim?
Sistemi financiar ka qenë vendimtar për rritjen e Kinës. Midis viteve 2008 dhe 2016, bankat kineze dhanë kredi të reja në një vëllim që arrinte rreth një të tretën e prodhimit ekonomik botëror. Një zgjerim i tillë nuk është parë kurrë në historinë e afërt. Tani këto kredi po maturohen dhe Pekini duhet të vendosë se kujt do t’i zgjaten afatet e huave. Për këtë arsye, rritja e investimeve është shumë më e dobët.
A mund të ndihmojnë shpenzimet shtetërore?
Politika fiskale vështirë se mund ta kompensojë këtë: të ardhurat e shtetit varen në masë të madhe nga rritja e nxitur prej investimeve. Por nuk ka më para për investime. E kaluara po e mbyt të ardhmen.
Në Gjermani krijohet përshtypja se Kina po na vërshon: me teknologji dhe automjete. Trump dhe Xi duken sikur janë në të njëjtin nivel. A nuk bie kjo ndesh me vlerësimin tuaj?
Rritja e konkurrueshmërisë së eksporteve kineze është pasojë e drejtpërdrejtë e ngadalësimit të ekonomisë së brendshme. Këto nuk janë dy zhvillime të ndara; janë i njëjti fenomen. Konkurrueshmëria e Kinës ndaj Gjermanisë është një efekt anësor i rënies së sektorit të pasurive të paluajtshme. Një ekosistem i stërmadh industrial, i cili më parë i shërbente kryesisht kërkesës së brendshme, tani po kërkon tregje shitjeje jashtë vendit. Në të njëjtën kohë, prodhuesit vazhdojnë, të paktën për momentin, të marrin kredi nga bankat shtetërore. Ata kanë më pak arsye të frikësohen nga mospagimi ose falimentimi dhe mund të eksportojnë me çmime gjithnjë e më të ulëta.
Me pasoja përkatëse në Gjermani.
Kina është investitori më i madh në botë: ajo përbën rreth 26 për qind të investimeve globale, por vetëm rreth 12 për qind të konsumit botëror. Ekonomia është e çekuilibruar. Kina mund të rritet vetëm duke zhvendosur investimet në pjesë të tjera të botës. Aktualisht kjo po godet jo vetëm Gjermaninë, por edhe qendra të tjera industriale evropiane dhe Azinë Juglindore.
Pra, Kina po na vërshon sepse është e dobët, jo sepse është e fortë?
Kjo është e saktë.
A do të thotë analiza juaj se shanset e Perëndimit për të fituar një luftë tregtare me Kinën janë më të mëdha nga sa mendohet?
Vendet e G7-s, së bashku, kanë ndikim të konsiderueshëm mbi Kinën. Vendi nuk mund të krijojë kërkesë të mjaftueshme të brendshme; instrumentet e politikës ekonomike janë të kufizuara. Kina ka, vërtet, leva kyçe në zinxhirët e furnizimit dhe, në këtë mënyrë, ndikim: ajo mund të pezullojë furnizimet. Por me instrumentet e saj politike nuk mund të amortizojë pasojat e kufizimeve tregtare. Sistemi financiar dhe fiskal nuk mund të krijojë kërkesë shtesë të brendshme.
Por ekziston kërkesa jashtë vendit.
Kina është tashmë eksportuesi më i madh në botë. Diversifikimi i mëtejshëm i eksporteve është i vështirë. Në tregjet në zhvillim jashtë G7-s, konkurrenca shpesh zhvillohet mbi bazën e çmimit. Pikërisht për këtë arsye G7 ka një levë.
Por vetëm nëse vepron së bashku, apo jo?
Përmes konflikteve të saj tregtare me Evropën dhe aleatë të tjerë, SHBA-ja po e pengon G7-n që ta përdorë këtë levë bashkërisht. Kjo e motivon Pekinin të përdorë pikat e tij të presionit në zinxhirët e furnizimit, sepse e di se G7 nuk do të reagojë në mënyrë të bashkuar. Një përgjigje e koordinuar ndaj praktikave tregtare të Kinës mund të krijohet, më së hershmi, në vitin 2029.
Pra, pas Trumpit. Por sipas të dhënave doganore kineze, vetëm rreth 15 për qind e eksporteve të Kinës shkojnë në Evropë, ndërsa rreth dhjetë për qind në SHBA. Vitin e kaluar, madje edhe lufta tregtare e Trumpit nuk e ndali makinerinë kineze të eksporteve. Ku është, atëherë, leva e Perëndimit?
Tarifat e Trumpit nuk ishin të qëndrueshme. Unë e kam fjalën për një front të përbashkët në luftën tregtare; kjo do të ishte më efikasja. Megjithatë, eksportet e Kinës përballen me tri kufizime. Së pari, numri i automjeteve që një treg mund të përthithë nuk mund të rritet pa kufi. Së dyti, ekziston një kufi makroekonomik: deficitet tregtare të vendeve të tjera mund të zgjerohen vetëm deri në një pikë të caktuar. Së treti, ekziston një kufi politik. Pekini mund t’i vërë shtetet evropiane kundër njëri-tjetrit dhe të mbështetet te tensionet mes SHBA-së dhe partnerëve të saj. Por edhe nëse Kina arrin sukses në afat të shkurtër, në afat të gjatë humbet: rritja e pjesës së saj në tregun botëror bëhet në kurriz të investimeve në vendet e tjera dhe i ul çmimet globale të eksporteve. Kjo tashmë ka ndodhur gjatë katër deri në pesë viteve të fundit. Prandaj Kina nuk siguron domosdoshmërisht shumë rritje ekonomike nga eksportet shtesë.
Nëse analiza juaj është e saktë: deri në ç’masë mund të shndërrohet Kina në një fuqi hegjemonike globale? Cilat janë perspektivat e Kinës gjatë dhjetë viteve të ardhshme?
Praktikisht nuk ka asnjë mundësi që Kina t’i kalojë SHBA-të si ekonomia më e madhe në botë, e matur me produktin e brendshëm bruto (PBB). Ndikimi ekonomik i Kinës gjatë pesë deri në dhjetë viteve të ardhshme do të varet nga shkalla në të cilën pjesa tjetër e botës do t’i kundërvihet modelit kinez. Nëse kjo nuk ndodh, Kina mund të vazhdojë të fitojë terren relativ në ekonomi. Por një mjedis i tillë nuk do të zgjasë shumë.
Pse jo?
Kina përbën një sfidë ushtarake, të sigurisë, teknologjike dhe industriale. Por unë nuk shoh një rivalitet ekonomik sistemik afatgjatë që të bazohet në fuqinë e saj ekonomike. Strategjia aktuale e Kinës nuk do të prodhojë norma të larta rritjeje. Themelet financiare të politikës industriale dhe të mbështetjes shtetërore tashmë po gërryhen. Rritja e kreditimit aktualisht është rreth pesë për qind; nga viti 2008 deri në 2016 ishte 18 për qind. Të ardhurat fiskale, në terma nominalë, që nga viti 2019 kanë mbetur kryesisht të pandryshuara ose kanë rënë.
A mund të krahasohet gjendja e ekonomisë kineze me Bashkimin Sovjetik?
Prej kohësh merrem me pyetjen se si Bashkimi Sovjetik e perceptonte rënien e vet ekonomike. Ekspertë të çështjeve sovjetike më kanë këshilluar të mos shikoj vitet tetëdhjetë, por fundin e viteve gjashtëdhjetë. Atëherë ekonomia sovjetike kishte arritur kufijtë e saj, produktiviteti kishte rënë ndjeshëm dhe u ndërmorën reforma. Libri i Yakov Feyginit, “Building a Ruin”, ofron një analizë gjithëpërfshirëse të debatit sovjetik mbi reformat në vitet gjashtëdhjetë. Në fund të asaj dekade, nën Brezhnjevin, reformat mund të ishin thelluar. Por kjo do të kishte rrezikuar themelet ideologjike të shtetit sovjetik. Në fund u vendos të pranohej degradimi progresiv dhe stagnimi. Më pas Bashkimi Sovjetik u përqendrua te i ashtuquajturi revolucion shkencor-teknik dhe te kibernetika. Shpresa ishte që teknologjitë e përparuara do të mundësonin një pasqyrë më të mirë të ekonomisë dhe do të rrisnin produktivitetin, sepse sovjetikët e konsideronin veten planifikues qendrorë të zotë.
A ju kujton kjo Kinën?
Në këtë pikë shoh shumë paralele me politikën teknologjike të Kinës. Në dokumentet ideologjike kineze, inteligjenca artificiale paraqitet pjesërisht si një mjet për të anashkaluar forcat e tregut: burimet mund të shpërndahen drejtpërdrejt dhe tregjet do të nevojiteshin më pak për alokimin e tyre. Por sektorët që kanë përparësi përbëjnë vetëm një pjesë të vogël të ekonomisë. I gjithë zgjerimi i inteligjencës artificiale aktualisht përfaqëson më pak se një për qind të PBB-së.
Menaxherët gjermanë në Kinë thonë shpesh: gjithmonë ka pasur pesimistë që kanë parashikuar kolapsin e Kinës. Megjithatë, sot vendi është një ekonomi shumë e fuqishme. Si i bindni këta menaxherë se ju keni të drejtë?
Nuk bëhet fjalë për një kolaps, por për një degradim gradual dhe për rënie të aftësisë së shtetit për të vepruar politikisht. Kërkesa e brendshme përbën 80 për qind të ekonomisë kineze dhe aktualisht po tkurret. Investimet në aktive fikse kanë rënë me 7,2 për qind gjatë tetë muajve të parë të këtij viti. Sektori i pasurive të paluajtshme dikur përbënte 20 deri në 25 për qind të PBB-së. Por aktiviteti i ndërtimit sot është 79 për qind nën kulmin e tij. I vetmi kundërargument është sektori teknologjik, të cilit Pekini i jep përparësi. Por automjetet elektrike, bateritë, inteligjenca artificiale, robotika dhe sistemet diellore së bashku përbëjnë afërsisht 6,3 për qind të prodhimit ekonomik. Në fakt, çështja e vetme që mbetet e debatueshme është se sa shumë Kina i ekzagjeron shifrat e rritjes. Në histori nuk ka pasur ndonjë ekonomi tjetër që të jetë rritur me pesë për qind në kushtet e një deflacioni të vazhdueshëm. Prandaj u them menaxherëve gjermanë: vetëm sepse parashikimet e mëparshme kanë qenë të gabuara, kjo nuk do të thotë se edhe parashikimet e sotme duhet të jenë të gabuara.
Analiza juaj përputhet më shumë me përshtypjen që krijohet nga bisedat me kinezët e zakonshëm.
Kështu ka qenë prej kohësh. Kam jetuar 21 vjet në Kinë. Gjithmonë ka pasur një hendek të madh mes narrativës zyrtare dhe asaj jozyrtare.
Kur mund të ketë ky degradim pasoja politike?
Nuk e di nëse dhe kur kjo do të çojë në një ndryshim në krye të pushtetit. Centralizimi i pushtetit i vështirëson reformat e sistemit. Nëse udhëheqja kineze do të ishte ende e orientuar drejt konsensusit, në vend se e centralizuar, me gjasë do të kishte pasur tashmë një përshtatje më të fortë. Aktualisht duket pothuajse e paimagjinueshme që Xi Jinping të heqë dorë nga politika e tij dhe nga strategjia e tij industriale. Por ai e ka ndryshuar edhe më parë qëndrimin, për shembull ndaj sipërmarrësve të teknologjisë, kundër të cilëve fillimisht zhvilloi një fushatë dhe më pas i priti përsëri në Sallën e Madhe të Popullit. Rezistenca ndaj politikës së tij tregtare mund ta detyrojë të ndryshojë qëndrim.
(F.A.Z.)
